Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2005 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku A. F. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, postanowił na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymać w mocy decyzję podjętą w dniu [...] marca 2005 r., odmawiającą przyznania tego rodzaju świadczenia.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:
─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
─ nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
─ nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
─ nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających uwzględnienie wniosku. Z akt sprawy nie wynikają bowiem szczególne okoliczności, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia ustawowego.
Za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia należy uznać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia jej skutków.
W sprawie dokonując oceny powyższego warunku nie można przyjąć, że powodem nieuzyskania prawa do świadczenia ustawowego były okoliczności, na które zainteresowana nie miała wpływu.
Jak wynika z akt sprawy, w okresie od 26 czerwca 1972 r. do 20 sierpnia 2004 r., tj. na przestrzeni ponad 32 lat udokumentowano łączny okres ubezpieczenia wynoszący 13 lat 1 miesiąc i 24 dni. W ubezpieczeniu wnioskodawczyni występuje długotrwała przerwa w okresie od 17 czerwca 1993 r. do 28 stycznia 1998 r., chociaż w tym czasie nie była ona uznana przez lekarza orzecznika ZUS za całkowicie niezdolną do pracy. Zatem nie stan zdrowia był powodem niewykonywania w tym okresie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. W związku z powyższym, w ocenie Prezesa ZUS, nie istniały obiektywne, niezależne od woli zainteresowanej szczególne okoliczności, uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia celem nabycia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Podkreślono, że całkowita niezdolność do pracy została orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS dopiero od marca 2004 r. Zdaniem Prezesa ZUS, również rezygnacja z zatrudnienia na rzecz wychowywania dzieci nie usprawiedliwia braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia i nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Fakt sprawowania opieki nad dziećmi nie wykluczał możliwości podjęcia zatrudnienia w celu uzyskania w przyszłości uprawnień do świadczenia rentowego. Natomiast trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A. F. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżąca podnosi, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie ma środków na leki.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, iż zapadła ona z naruszeniem przepisów art. 7, 8 i art. 77 § 1 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
W sprawie Prezes ZUS odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż uznał, że nie wystąpiły szczególne okoliczności, na skutek których skarżąca nie nabyła uprawnień do świadczenia ustawowego. Przyjął bowiem, iż w ubezpieczeniu wystąpiła długotrwała przerwa od 17 czerwca 1993 r. do 28 stycznia 1998 r. i niewykonywanie zatrudnienia w tym okresie nie było spowodowane stanem zdrowia wnioskodawczyni. Całkowita niezdolność do pracy skarżącej została orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS dopiero od marca 2004 r.
Ustalenia w tym przedmiocie budzą jednakże poważne wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy.
Organ nie dostrzegł bowiem, iż wobec skarżącej została orzeczona od [...] lipca 1993 r. II grupa inwalidzka. Na tę okoliczność skarżąca powołała się już w piśmie do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 września 1995 r., zawierającym prośbę o przyznanie renty w drodze wyjątku, wskazując, iż w wyniku przebytej w 1993 r. operacji komisja lekarska uznała ją za niezdolną do pracy i przyznała II grupę inwalidzką, i ta okoliczność, w toku postępowania administracyjnego wszczętego tym wnioskiem, nie była kwestionowana. Organ w sprawie [...] fakt istnienia inwalidztwa przyznawał.
Powołane okoliczności, pomimo że miały istotny wpływ na wynik sprawy – nie zostały w postępowaniu administracyjnym w niniejszej sprawie dostrzeżone i rozważone, a zatem zaskarżona decyzja nie mogła się ostać.
Prezes ZUS, ponownie rozpoznając sprawę, winien mieć na uwadze, że aczkolwiek decyzja o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku ma charakter uznaniowy, jednak nie zwalnia to od obowiązku wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Tylko bowiem taka decyzja może być miarodajnym przedmiotem kontroli wykonywanej przez sąd administracyjny.
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem powołanych wyżej przepisów prawa i dlatego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.
O wykonalności zaskarżonej decyzji rozstrzygnięto na podstawie art. 152 powołanej ustawy.