Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2006 nr [...], wydaną w oparciu o art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach, o odmowie przyznania J. N. świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:
- • jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- • nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- • nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oceniając wniosek uznał, że w sprawie brak jest szczególnych okoliczności na skutek, których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczeń w trybie ustawowym.
W toku postępowania ustalono, że J. N. lat 50 posiada okres ubezpieczenia wynoszący 19 lat, 5 miesięcy i 10 dni. Ostatnio udokumentowany okres ubezpieczenia przypada na [...] styczeń 2001 r. Lekarz orzecznik ZUS uznał wymienionego za całkowicie niezdolnego do pracy od [...] czerwca 2005 r., a to oznacza, że przez 4 lata, 4 miesiące i 25 dni nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał również, że w badanym do uprawnień 10–leciu na wymagane 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych udokumentowano jeden rok, 11 miesięcy i 12 dni. Organ zwrócił uwagę, ze w latach 1998 - 2000 J. N. nie wykonywał zatrudnienia i nie podlegał ubezpieczeniu.
Organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych była w sprawie brana pod uwagę, ale nie stanowi ona wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku.
W skardze do Sądu J. N. podał, że uległ ciężkiemu wypadkowi komunikacyjnemu i w związku z tym przeszedł kilka poważnych operacji. Jest osobą leżącą niezdolną do samodzielnej egzystencji oraz bez środków do życia. Skarżący wyjaśnił, że prowadził prywatną firmę [...] lecz z braku środków, zawiesił tę działalność. W związku z tym, że poszukiwanie pracy w miejscu zamieszkania okazało się bezskuteczne, był zmuszony wyjechać za granicę i pracować tam bez ubezpieczenia. Skarżący podał, że jego rodzina jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej, ponieważ jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie żony ([...] zł) oraz [...] zł wypłacane z [...].
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z powodów całkowicie odmiennych, aniżeli podnosi skarżący. Zezwala na to treść art.134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Niezależnie od zarzutów i argumentów obu stron, przede wszystkim zbadania wymaga kwestia, czy Wice Dyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych w Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – E. N. była osobą uprawnioną do wydawania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Zgodnie z powołanym wyżej przepisem, kompetencje do wydawania decyzji w zakresie przyznania i odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku posiada Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Brak jest podstaw do uznania, że udzielić pełnomocnictwa do wydania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych E. N. Wice Dyrektorowi Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych w Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mogła udzielić Członek Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych W. P. Upoważnienie do wydania decyzji na podstawie art. 83 powołanej ustawy mogło być skutecznie udzielone jedynie przez Prezesa ZUS, który personifikuje organ. Nie jest kwestionowane, że E. N., do dnia wydania zaskarżonej decyzji, nie posiadała pełnomocnictwa do wydawania i podpisywania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
W ustawie ubezpieczeniowej nie zawarto innego uregulowania, dotyczącego udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu, niż to, które wynika z art. 268a kpa.
W art. 74 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zawarta jest delegacja dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do wydania rozporządzenia w sprawie nadania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych statutu. Na podstawie tego przepisu zezwolono na określenie nim w szczególności; struktury organizacyjnej Zakładu i zakresu rzeczowego działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu oraz trybu funkcjonowania i kompetencji organów Zakładu.
Zgodnie z § 3 ust. 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 1999 r. Nr 80, poz. 914 ze zm.), Prezes Zakładu może upoważnić m.in. dyrektorów komórek organizacyjnych do:
- 1. reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu w określonych przez niego sprawach,
- 2. upoważniania innych pracowników Zakładu w zakresie określonym w pkt 1.
Nie ulega wątpliwości, że § 3 ust. 2 pkt 2 powołanego załącznika do rozporządzenia pozostaje w sprzeczności z treścią art. 268a kpa.
Prezes ZUS nie może upoważnić członka zarządu ZUS do upoważniania innych pracowników do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu w zastrzeżonych w ustawie dla niego sprawach. Udzielając delegacji do wydania rozporządzenia w sprawie nadania statutu Zakładowi, ustawodawca nie wskazał, że organ wykonawczy może w sposób odmienny, niż czyni to ustawa (kpa) uregulować kwestię udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu.
W związku z powyższym uznać należy, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie została podpisana przez osobę upoważnioną do jej wydania. Decyzja administracyjna wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do jej wydania jest z mocy art. 156 § 1pkt 1 kpa nieważna. W konsekwencji również zaskarżona decyzja utrzymująca, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, w mocy decyzję obarczoną wadą nieważności, rażąco narusza prawo i stąd jest nieważna stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
W takiej sytuacji zaistniała konieczność stwierdzenia nieważności obydwu wydanych w sprawie decyzji.
Z uwagi na treść rozstrzygnięcia zbyteczne są rozważania w zakresie zarzutów podniesionych w skardze.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 kpa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.
W oparciu o przepis art. 152 tej ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.