Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej: kpa, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2010 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) o odmowie przyznania G. O. - przedstawicielowi ustawowemu małoletniego P. P. świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:
- - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- - nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie. Dodał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, w związku z czym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej, także szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 ww. ustawy, odnosi się do osoby zmarłej.
W toku postępowania ustalono, że na przestrzeni 54 lat życia J. P. - ojciec dziecka posiadał udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 2 lata 1 miesiąc i 14 dni, ponadto przez 20 lat i 9 miesięcy podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. Udokumentowany okres, za który opłacano składki na ubezpieczenie społeczne rolników, wykracza poza dziesięciolecie przed dniem śmierci, w związku z czym nie może on być uwzględniony przy ocenie prawa do renty.
Tym samym, w ocenie Prezesa ZUS, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, albowiem w wymienionym okresie wobec wymienionego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy, tym samym nie istniały w tym czasie przeszkody w wykonywaniu zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.
Prezes ZUS wskazał, iż trudna sytuacja panująca na rynku pracy nie stanowi okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Podał, że ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawczyni, która choć jest bardzo trudna, jednak nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Pismem z dnia 28 czerwca 2010 r. G. O. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2010 r., podnosząc, iż jest ona dla niej, jako matki 13-letniego, niepełnosprawnego dziecka bardzo krzywdząca.
Skarżąca zwróciła uwagę, że przeszkodą w osiągnięciu wymaganego okresu składkowego przez ojca dziecka były liczne choroby, z którymi się zmagał, w tym powstanie w 2009 r. całkowitej niezdolności do pracy oraz wysokie bezrobocie panujące w rejonie, w którym mieszkał.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów procesowych (art. 7, 8, 9 oraz 107 § 3 kpa) i naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Za zbyt ogólnikowe i niepoparte bliższą analizą zebranych materiałów dowodowych i całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, należy uznać stwierdzenie Prezesa ZUS o braku po stronie ubezpieczonego szczególnych okoliczności niewypracowania ustawowych uprawnień do świadczeń o charakterze emerytalno-rentowym.
W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w I. z dnia [...] czerwca 2009 r., z którego wynika, że ojciec dziecka był zarejestrowany w charakterze bezrobotnego w okresie od [...] października 2006 r. do dnia [...] listopada 2008 r. Natomiast z załączonego do akt kwestionariusza, dotyczącego okresów składkowych i nieskładkowych, wynika, że od [...] października 2005 r. do [...] kwietnia 2006 r. ubezpieczony pobierał zasiłek chorobowy a następnie w okresie od [...] kwietnia 2006 r. do [...] września 2006 r. pobierał zasiłek rehabilitacyjny. Z przebiegu okresów ubezpieczenia (druk ZUS Rp-4) wynika, że J. P. w dniu [...] marca 2009 r. podjął zatrudnienie, które trwało do [...] maja 2009 r. Od września 2008 r. stał się częściowo niezdolny do pracy, a od maja 2009 r. całkowicie niezdolny do pracy. Zgon nastąpił zaś [...] października 2009 r. Z powyższego wynika, że ubezpieczony w ostatnich latach miał poważne problemy zdrowotne.
Fakt ten niewątpliwie ograniczał jego możliwości podjęcia zatrudnienia stosownie do posiadanego stanu zdrowia, zwłaszcza, że dotychczas pracował fizycznie ([...], [...]) (patrz: karta 28 akt administracyjnych). Podkreślenia wymaga, że ubezpieczony pozostawał w zatrudnieniu w czasie, gdy stał się całkowicie niezdolny do pracy. W takiej sytuacji, obiektywnie istniejąca sytuacja na rynku pracy i rejestracja ubezpieczonego w charakterze bezrobotnego, skorelowana z problemami zdrowotnymi, które, mimo braku orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, niewątpliwie posiadał, a które w istotny sposób obniżały zdolność do wykonywania przez niego pracy, mogła stanowić szczególną przyczynę, która uniemożliwiła mu wypracowanie odpowiednio dłuższego stażu ubezpieczeniowego i przyznanie renty na zasadach ogólnych. W każdym bądź razie okoliczności te powinny być szczegółowo zbadane i wyjaśnione przez organ.
Powyższe rozważania należy odnieść do faktu, że J. P. (lat 54) podlegał przez 20 lat i 9 miesięcy ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz wypracował ponad 2 lata okresów składkowych i nieskładkowych.
W ocenie Sądu nie można interpretować art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, natomiast ograniczenia aktywności zawodowej mogą być usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi możliwości takiej osoby na rynku pracy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2003 r., sygn. akt II SA 3594/02, Lex nr 142369).
Fakt pozostawania bez pracy przez ubezpieczonego może wskazywać na obiektywnie istniejące przyczyny, niezależne od jego woli, udaremniające możliwość przepracowania wymaganego okresu w ostatnim dziesięcioleciu, a tym samym na istnienie szczególnych okoliczności, o jakich mowa w art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy, wskutek których nie spełnił on wymagań warunkujących uzyskanie prawa do renty na zasadach ogólnych.
Organ, rozpatrując ponownie wniosek o przyznanie renty w drodze wyjątku, będzie obowiązany, mając na względzie dyspozycje przepisu art. 7, 9 oraz 75, 77 § 1 i 80 kpa, uzupełnić materiał dowodowy w zakresie umożliwiającym wyjaśnienie wskazanych wątpliwości i dokonując oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, wydać decyzję zawierającą uzasadnienie odpowiadające wymaganiom określonym w art. 107 § 3 kpa.
Biorąc to wszystko pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 powołanej ustawy.