Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2014 r., utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] lutego 2014 r. o odmowie przyznania J. P. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Podstawę prawną wydania decyzji stanowiły przepisy art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.).
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż J. P. urodził się w 1957 r. i legitymuje się stażem ubezpieczenia społecznego w rozmiarze 26 lat i 27 dni. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] maja 2013 r. ustalił, iż zainteresowany był częściowo niezdolny do pracy od dnia [...] listopada 2009 r. i jest całkowicie niezdolny do pracy i niezdolny do samodzielnej egzystencji od dnia [...] marca 2013 r. do dnia [...] maja 2014 r. W 10-leciu przypadającym przed powstaniem niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udowodnił 2 lata, 7 miesięcy i 10 dni. W okresach: od [...] sierpnia 1999 r. do [...] sierpnia 2000 r., od [...] stycznia 2002 r. do [...] marca 2008 r. i od [...] maja 2011 r. do [...] marca 2013 r. (tj. do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy) nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.
W powyższym stanie faktycznym organ uznał, iż analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec J. P. w wyżej wymienionych okresach nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Natomiast obecna niemożność podjęcia zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji oraz trudne warunki materialne nie stanowią w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
J. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznania świadczenia. W uzasadnieniu skargi podkreślił, iż legitymuje się ponad 26 letnim okresem zatrudnienia i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, co nie jest bez znaczenia w niniejszej sprawie. Jest osobą samotną i obecnie nie posiada środków do przeżycia i opłacenia lekarstw. Utrzymuje się przy życiu jedynie dzięki pomocy MOPS.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych sąd administracyjny (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Badana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków.
Wydanie decyzji w powyższym zakresie wymaga zatem rzetelnego zbadania zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego i dokonania na jego podstawie oceny czy w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności usprawiedliwiające po stronie J. P. brak wymaganego minimalnego okresu ubezpieczenia społecznego.
Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej, zawartej w art. 7 Kpa – poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na mim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 i art. 80 Kpa – oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kpa.
W niniejszej sprawie zasad powyższych organ nie dochował i uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpoznał niniejszą sprawę bardzo pobieżnie nie wyjaśniając istotnych dla jej rozstrzygnięcia zagadnień.
W niniejszej sprawie okres od którego skarżący został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy (od dnia [...] marca 2013 r.) poprzedza okres częściowej niezdolności do pracy rozpoczynający się od dnia [...] listopada 2009 r. W okresie częściowej niezdolności do pracy skarżący świadczył pracę do dnia [...] maja 2011 r. Data ta jest także datą ostatniego zatrudnienia J. P. Z akt sprawy nie wynika jakie konkretnie przyczyny zdrowotne spowodowały uznanie skarżącego za częściowo niezdolnego do pracy oraz brak jest ustaleń do jakich kategorii prac był on wówczas zdolny.
Dopiero dysponowanie takimi ustaleniami wraz z oceną możliwości znalezienia pracy w miejscu zamieszkania skarżącego pozwalają na określenie czy okres od dnia [...] maja 2011 r. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, to jest do dnia [...] marca 2013 r. jest okresem możliwym do usprawiedliwienia w rozumieniu szczególnych okoliczności.
Tego aspektu sprawy organ w ogóle nie zbadał, a ma on istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Nie można przecież wykluczyć, iż zakres prac, które skarżący był w tym okresie zdolny wykonywać, w istotny sposób ograniczał, a także mógł wprost uniemożliwiać znalezienie zatrudnienia w miejscu zamieszkania.
Takim działaniem organ naruszył zasady wymienione w treści art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1 Kpa, co w rezultacie doprowadziło do nieprawidłowości w uzasadnieniu decyzji odnośnie oceny zgromadzonego materiału dowodowego (art. 107 § 3 Kpa) i wydania decyzji odmownej bez rzetelnego zgromadzenia i oceny zebranego materiału dowodowego.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sylwetka skarżącego nie wskazuje na osobę uchylającą się od pracy, o czym świadczy znaczny jego staż pracy (26 lat).
Dlatego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie badając niniejszą sprawę powinien odnieść się do wskazanych w uzasadnieniu niniejszego wyroku wytycznych.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 132 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i w związku z treścią art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.