Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] lutego 2012 r. J. S. zwrócił się do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych (dalej GIODO) o nakazanie [...] z siedzibą w W. udostępnienia danych osobowych w zakresie: imienia, nazwiska, adresu zamieszkania, adresu e-mail oraz numeru IP komputera, z którego dokonano wpisów, dotyczących użytkownika posługującego się loginem "[...]", który w dniach: [...] września 2011 r. o godz. 12:31, [...] listopada 2011 r. o godz. 09:58, [...] listopada 2011 r. o godz. 03:41, [...] grudnia 2011 r. o godz. 15:07, [...] stycznia 2012 r. o godz. 23:54 zamieścił wpisy w rubryce komentarze pod felietonami wnioskodawcy na stronie internetowej [...], a której administratorem była [...].
Wnioskodawca twierdził, że w dniu [...] grudnia 2011 r. zwrócił się do administratora forum [...] – [...] – na którym zamieszczono komentarze naruszające jego dobra osobiste – m. in. o udostępnienie danych osobowych autora tych komentarzy. Pismem z dnia [...] grudnia 2011 r., adresat odmówił mu udostępnienia tych danych.
Kolejnym pismem z dnia [...] grudnia 2011 r., wnioskodawca zwrócił się do [...] z uzasadnieniem konieczności identyfikacji osoby posługującej się pseudonimem "[...]", a w piśmie z dnia [...] stycznia 2012 r. podniósł, iż ww. osoba w dalszym ciągu narusza jego dobra osobiste, co – w jego ocenie – powoduje, że ma zastosowanie art. 23 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 27 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.).
W wyjaśnieniach, udzielonych organowi, w piśmie z dnia [...] kwietnia 2012 r. [...] wskazała, iż przetwarza jedynie informację o adresie IP komputera, z którego korzystał użytkownik będący autorem wpisów, których dotyczy niniejsze postępowanie. Informacja ta przetwarzana jest w zbiorze danych osobowych o nazwie "Użytkownicy internetowego wydania » [...]« i portalu [...]", w związku ze świadczeniem przez [...] usługi polegającej na umożliwianiu użytkownikom sieci Internet zamieszczania wypowiedzi na stronach forum portalu [...] Ponadto, [...] podkreśliła, że od dnia 7 marca 2011 r. nie obowiązuje już art. 29 ustawy o ochronie danych osobowych, uchylony ustawą z dnia 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie danych osobowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 229, poz. 1497). Zgodnie wprawdzie z art. 5 ustawy nowelizującej, do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe, ale wniosek J. S. wpłynął do organu w dniu [...] lutego 2012 r., a więc w zmienionym stanie prawnym.
Zdaniem [...] w niniejszej sprawie znajdowały zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, a zatem w obowiązującym stanie prawnym brak było podstaw do wydania przez organ decyzji nakazującej udostępnienie danych. Powołując się na art. 18 ust. 6 ww. ustawy Spółka twierdziła, iż ustawa ta wprowadza własne, odrębne uregulowania w zakresie udostępniania danych osobowych oraz danych eksploatacyjnych, które nie przewidują udzielania informacji o takich danych podmiotom innym niż organy państwa. Nadto wskazywała na przepisy art. 218 i art. 236a Kodeksu postępowania karnego (przewidujące wydanie korespondencji, przesyłek i danych, o których mowa w art. 180c i art. 180d ustawy Prawo telekomunikacyjne, wyłącznie na żądanie prokuratora lub sądu zawarte w postanowieniu) jako mające charakter lex specialis w stosunku do przepisów ustawy o ochronie danych osobowych.
Zdaniem Spółki, dane eksploatacyjne (w tym adresy IP) powinny być więc poddane bardziej restrykcyjnym środkom ochrony. Nie ma bowiem gwarancji, że żądający udostępnienia danych będzie tylko jedynym ich dysponentem i wykorzysta je wyłącznie w procesie sądowym. Udostępnienie danych osobowych użytkowników portalu może zatem prowadzić do naruszenia ich praw i wolności.
GIODO decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 § 1 K.p.a., art. 12 pkt 2, art. 18 ust. 1 pkt 2, art. 22 w zw. z art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.), nakazał [...] udostępnienie J. S. numeru IP komputera użytkownika forum internetowego na portalu [...] zarejestrowanego jako Gość: "[...]" - autora komentarzy opublikowanego w dniach: [...] września 2011 r. o godz. 12:31, [...] listopada 2011 r. o godz. 09:58, [...] listopada 2011 r. o godz. 03:41, [...] grudnia 2011 r. o godz. 15:07, [...] stycznia 2012 r. o godz. 23:54, który zamieścił komentarze pod felietonami skarżącego na stronie internetowej [...], a w pozostałym zakresie umorzył postępowanie.
W uzasadnieniu organ wskazał, iż w myśl art. 7 pkt 2 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o przetwarzaniu danych, rozumie się przez to jakiekolwiek operacje wykonywane na danych osobowych, w tym ich udostępnianie. Każda forma przetwarzania danych osobowych powinna znaleźć oparcie w jednej z przesłanek warunkujących legalność tego procesu, enumeratywnie wymienionych w art. 23 ust. 1 ustawy. Niezależnie od zgody osoby, której dane dotyczą (art. 23 ust. 1 pkt 1), przetwarzanie danych jest dopuszczalne wtedy, gdy jest to niezbędne dla wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów realizowanych przez administratorów danych albo odbiorców danych, a przetwarzanie nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą (art. 23 ust. 1 pkt 5).
W ocenie GIODO, wbrew twierdzeniom [...], żądanie wnioskodawcy o udostępnienie ww. danych osobowych jest uzasadnione i wypełnia dyspozycję art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy. Wnioskodawca we wniosku skierowanym do [...] określił zakres żądanych danych oraz podał informacje umożliwiające wyszukanie tych danych (konkretny adres internetowy oraz nazwę profilu). Ponadto w niniejszym postępowaniu wnioskodawca wiarygodnie uzasadnił potrzebę pozyskania danych koniecznością podjęcia kroków mających na celu ochronę dóbr osobistych skarżącego.
GIODO wskazał na art. 23 K.c., który stanowi, że dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.
Dochodzenie przez J. S. praw przed sądem z tytułu naruszenia jego dóbr osobistych stanowi realizację jego prawnie usprawiedliwionego celu i uprawnienia wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 24 § 1 K.c., który stanowi, że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Zgodnie z kolei z art. 24 § 2 K.c., jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych.
Jednocześnie, w myśl art. 448 powyższej ustawy, w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro zostało naruszone odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. W myśl art. 43 K.c. przepisy o ochronie dóbr osobistych osób fizycznych stosuje się odpowiednio do osób prawnych.
Organ wyjaśnił, że sporządzenie pozwu do sądu cywilnego w związku z naruszeniem dóbr osobistych wymaga podania danych osobowych osoby pozwanej. Dla skutecznego wytoczenia powództwa niezbędne jest wniesienie do sądu pisma, które spełniać będzie warunki określone w art. 187 § 1 K.p.c. Zgodnie z tym przepisem, pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego. Natomiast, w myśl art. 126 § 1 pkt 1 K.p.c., każde pismo procesowe powinno zawierać oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników. Ponadto, zgodnie z art. 126 § 2 K.p.c., gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie, powinno zawierać oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników oraz przedmiotu sporu, pisma zaś dalsze – sygnaturę akt.
Z powyższego wynika zatem, iż niezbędnym elementem pozwu, w tym również o naruszenie dóbr osobistych, jest oznaczenie imienia, nazwiska i miejsca zamieszkania osoby, w stosunku do której żądanie określone w pozwie jest skierowane (tj. przyszłej strony procesowej w sporze z tytułu naruszenia dóbr osobistych).
Z uzasadnienia skierowanego do GIODO wniosku wynika, że w ocenie wnioskodawcy doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. Uzasadnionym jest zatem dochodzenie przez wnioskodawcę ochrony tych dóbr poprzez wystąpienie do sądu z powództwem wobec autora wpisów na forum internetowym prowadzonym przez [...]. Niewątpliwie jest to prawnie usprawiedliwiony cel wnioskodawcy, o którym mowa w art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy. Ponadto, przyjęcie, że przetwarzanie (udostępnienie) – w celu zainicjowania postępowania sądowego - danych osoby, wobec której zachodzi domniemanie, że to ona dokonała wpisu (mającego godzić w dobra osobiste wnioskodawcy) miałoby naruszać jej prawa i wolności, prowadziłoby do nieuzasadnionej ochrony takiej osoby przed ewentualną odpowiedzialnością za swoje działania, zwłaszcza że może ona w trakcie postępowania sądowego w pełni korzystać ze swoich praw zagwarantowanych przepisami K.p.c. Działanie [...], polegające na nieudostępnieniu wnioskodawcy danych osobowych, może natomiast doprowadzić do ograniczenia jego prawa do wystąpienia do sądu z powództwem w sprawie naruszenia dóbr osobistych oraz skutecznie chronić sprawcę przed odpowiedzialnością cywilnoprawną za jego działania.
GIODO umorzył natomiast postępowanie w pozostałym zakresie, bowiem Spółka nie przetwarza innych danych użytkownika.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy [...] wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części nakazującej jej udostępnienie ww. danych użytkownika forum internetowego na portalu [...] zarejestrowanego jako Gość "[...]".
Uzasadniając powyższe żądanie [...] powtórzyła argumentację prezentowaną w toku niniejszego postępowania o tym, iż w sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, która wprowadza odrębne uregulowania w zakresie udostępniania danych osobowych oraz danych eksploatacyjnych, które nie przewidują udzielania informacji o takich danych podmiotom innym niż organy państwa,
Ponadto [...] podniosła iż nie zgadza się z argumentacją zawartą w zaskarżonej decyzji co do tego, iż udostępnienie danych użytkownika, który zamieścił wypowiedź na forum internetowym, w celu zainicjowania przeciwko niemu postępowania sądowego, nie stanowi naruszenia jego praw i wolności, bowiem z uwagi na brak w obecnym stanie prawnym instrumentów prawnych pozwalających na kontrolę celu w jakim osoba domagająca się wydawania danych w rzeczywistości dane te wykorzysta, wydanie ww. danych w oparciu o regulację ustawy o ochronie danych osobowych stanowi szczególne zagrożenie dla dóbr osoby, której dane zostają udostępnione i może prowadzić do naruszenia jej praw i wolności. Powyższe ujęcie przy uwzględnieniu innych możliwości uzyskania dostępu do danych za pośrednictwem odpowiednich organów ochrony prawnej (Prokuratura, Sąd) nie powoduje bezzasadnej ochrony użytkownika przed ewentualną odpowiedzialnością za jego działania, czy też nie ogranicza prawa wnioskodawcy do sądu.
Zdaniem Spółki dopuszczenie wydawania adresów IP komputerów usługobiorców usług takich, jak internetowe fora dyskusyjne w oparciu o art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy każdemu podmiotowi, który wystąpi o udostępnienie mu danych, wskazując, iż są mu one potrzebne do dochodzenia roszczeń na drodze sądowej oznacza stworzenie podstawy do niekontrolowanego wypływu danych, w oparciu o przepisy ustawy, której celem jest przecież ochrona danych.
Nadto [...] podniosła, iż w niniejszej sprawie wobec możliwości wszczęcia postępowania karnego, jak i cywilnego, uzyskanie danych na podstawie ustawy nie jest konieczne dla osiągnięcia zamierzonych celów. Dlatego też nie można mówić, że doszło do naruszenia przepisów ustawy i tym samym nie ma podstaw do wydania nakazu na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy.
GIODO, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ powtórzył argumentację zawartą w decyzji pierwszoinstancyjnej.
Odnosząc się do zarzutów [...] dotyczących tego, iż w niniejszej sprawie ustawa o ochronie danych osobowych nie znajduje zastosowania, bowiem jej stosowanie wyłączone jest przez przepisy ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, w oparciu o którą [...] świadczy usługi m.in. umieszczania użytkownikom Internetu forum dyskusyjnego portalu [...], organ wskazał, iż nie podziela tego stanowiska. Zdaniem organu z treści art. 18 ust. 6 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, nie wynika niedopuszczalność udostępniania podmiotom innym niż organy państwa informacji, o których mowa w ust. 1-5 tego przepisu, w tym danych eksploatacyjnych w postaci adresu IP. Zdaniem GIODO przepis ten – stanowiący, że usługodawca udziela informacji o danych, o których mowa w ust. 1-5 organom państwa na potrzeby prowadzonych przez nie postępowań – ma charakter jedynie deklaratoryjny wobec uprawnień tych organów określonych szczegółowo w innych przepisach.
Za zasadnością powyższego stanowiska przemawia w szczególności brak precyzyjnego określenia w ustawie o świadczeniu usług drogą elektroniczną warunków i formy udostępnienia danych. Jednocześnie, w ocenie organu, przepisu art. 18 ust. 6 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną nie należy interpretować jako normy zakazującej udostępniania tych informacji innym podmiotom. Gdyby bowiem zamiarem ustawodawcy było ograniczenie możliwości udostępnienia informacji, o których mowa w art. 18 ust. 1-5 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, tylko do organów określonych w art. 18 ust. 6 tej ustawy, wskazałby to wprost w treści przepisu, np. przy użyciu zwrotu "wyłącznie".
Na powyższą decyzję [...] wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w części utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2012 r. co do punktu 1, tj. w części nakazującej [...] udostępnienie J. S. adresu IP komputera użytkownika forum internetowego na portalu [...] zarejestrowanego jako Gość "[...]" – autora komentarzy opublikowanych w dniach: [...] września 2011 r. o godz. 12.31, [...] listopada 2011 r. o godz. 09.58, [...] listopada 2011 r. o godz. 03.41, [...] grudnia 2011 r. o godz. 15.07, [...] stycznia 2012 r. o godz. 23.54, wnosząc o jej uchylenie w tej części oraz co do punktu 1 uchylenie decyzji poprzedzającej z dnia [...] lipca 2012 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji [...] zarzuciła naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych w zw. z art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, przez jego nieuzasadnione zastosowanie polegające na przyjęciu, że przepis ten stanowi podstawę wydania danych użytkowników internetowego forum dyskusyjnego, podczas gdy wobec odrębnych uregulowań w ustawie o świadczeniu usług drogą elektroniczną, przepis ten nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie. Ponadto [...] zarzuciła naruszenie art. 18 ust. 6 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną przez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że przepis ten nie zakazuje udostępniania adresów IP podmiotom innym niż organy państwa, podczas gdy w tym przepisie jedynie organy państwa określone zostały jako odbiorca danych eksploatacyjnych, a wskazana ustawa nie zawiera innego przepisu, który stanowiłby podstawę wydawania danych podmiotom innym niż organy państwa.
W ocenie [...], organ naruszył przepis art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy również poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że udostępnienie danych użytkownika forum portalu [...] osobie trzeciej jest niezbędne do wypełnienia celu jakim jest ochrona praw tej osoby przed sądem, podczas gdy sądy i inne organy ochrony prawnej dysponują odpowiednimi środkami prawnymi do uzyskania niezbędnych informacji, a także poprzez przyjęcie, iż powyższe udostępnienie nie naruszy praw i wolności ww. użytkownika. Zdaniem [...] organ dokonał błędnej wykładni art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy, przyjmując, że z przepisu tego wynika zobowiązanie administratora danych osobowych do udostępnienia danych, podczas gdy norma ta stanowi jedynie podstawę dopuszczalności przetwarzania danych.
Jednocześnie [...] przedmiotowej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., w zw. z art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych, poprzez utrzymanie w mocy ww. decyzji z dnia [...] lipca 2012 r. co do jej pkt 1 i przyjęcie, że zachodzi podstawa do wydania decyzji nakazującej udostępnienie danych, podczas gdy ww. decyzja z dnia [...] lipca 2012 r. powinna była zostać uchylona w zaskarżonej części.
W uzasadnieniu przedmiotowej skargi [...] powtórzyła argumentację prezentowaną w toku niniejszego postępowania o tym, iż w sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, która wprowadza odrębne uregulowania w zakresie udostępniania danych osobowych oraz danych eksploatacyjnych, które nie przewidują udzielania informacji o takich danych podmiotom innym niż organy państwa, co GIODO bezpodstawnie pominął. Kwestie te bowiem reguluje rozdział 4 tej ustawy (art. 16-22). Powołując się na art. 18 ust. 6 i art. 18 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, [...] w szczególności zarzuciła, iż dokonana przez organ wykładnia art. 18 ust. 6 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną jest błędna. W przepisie tym jedynym uprawnionym do uzyskania danych eksploatacyjnych gromadzonych przez usługodawcę są bowiem organy państwa, co więcej wskazana ustawa nie zawiera innego przepisu, który stanowiłby podstawę wydawania danych podmiotom innym niż organy państwa.
Tymczasem nie ulega wątpliwości w ocenie [...], iż gdyby wolą ustawodawcy było uprawnienie do pozyskania danych eksploatacyjnych innych podmiotów niż organy państwa, zawarłby w ustawie wyraźną normę przewidującą takie uprawnienie. [...] dodała, iż w ramach prowadzonej działalności internetowej w sposób szczególny dba o ochronę danych użytkowników forum portalu [...], zaś wszelkie naruszenia w tym zakresie mogą rodzić dla niej odpowiedzialność odszkodowawczą. Dodatkowo podniosła, iż zgodnie z uregulowaniami przepisów postępowania karnego wydawanie informacji takich, jak adres IP komputera może nastąpić wyłącznie na żądanie sądu lub prokuratora zawarte w odpowiednim postanowieniu wydanym na podstawie art. 218 w związku z art. 236a K.p.k.
Co więcej, dane pozwalające na identyfikację użytkowników portalu [...] objęte są tajemnicą służbową, zatem w celu ich uzyskania niezbędne jest także wydanie postanowienia o zwolnieniu z zachowania tajemnicy służbowej. Zdaniem [...] konsekwencją przyjęcia stanowiska, iż art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy jest podstawą do udostępnienia danych w niniejszej sprawie byłoby uznanie, że osoba nie będąca organem ochrony prawnej może żądać udostępnienia danych w sposób prostszy, bardziej skuteczny niż organ ścigania.
[...] wskazała również, iż wobec uchylenia art. 29 ustawy, w obecnym stanie prawnym brak jest przepisu, który nakładałby na administratora danych obowiązek wydania danych, gdyż art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy stanowi jedynie podstawę przetwarzania danych. Natomiast, w sytuacji gdyby jednak art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy traktować należało jako podstawę udostępnienia danych, to odmowa ich udostępnienia nie zamyka drogi do dochodzenia praw na drodze postępowania karnego, czy cywilnego. W tym miejscu [...] powołała się na art. 488 § 1 K.p.k.
Ponadto [...] podniosła, iż nie zgadza się z argumentacją zawartą w zaskarżonej decyzji co do tego, iż udostępnienie danych użytkownika, który zamieścił wypowiedź na forum internetowym, w celu zainicjowania przeciwko niemu postępowania sądowego, nie stanowi naruszenia jego praw i wolności, bowiem z uwagi na brak w obecnym stanie prawnym instrumentów prawnych pozwalających na kontrolę celu w jakim osoba domagająca się wydawania danych w rzeczywistości dane te wykorzysta, wydanie ww. danych w oparciu o regulację ustawy o ochronie danych osobowych stanowi szczególne zagrożenie dla dóbr osoby, której dane zostają udostępnione i może prowadzić do naruszenia jej praw i wolności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 152/13 oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Sąd, mając na względzie treść wniosku J. S. oraz przepisów art. 23, art. 24 § 1 i 2 oraz art. 448 K.c., a także art. 126 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 187 § 1 K.p.c., zgodził się z organem, iż w niniejszej sprawie została spełniona przesłanka wymieniona w art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych. Z uzasadnienia, skierowanego do Generalnego Inspektora wniosku wynikało bowiem, że – w ocenie J. S. – doszło do naruszenia dóbr osobistych, a dochodzenie przez niego z tego powodu praw przed sądem stanowiło realizację jego prawnie usprawiedliwionego celu i uprawnienia wynikającego z przepisu prawa (art. 24 § 1 K.c.).
Jednocześnie Sąd nie podzielił stanowiska [...], iż w niniejszej sprawie ustawa o ochronie danych osobowych nie znajdowała zastosowania, bowiem jej stosowanie wyłączyły przepisy ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, w oparciu o którą [...] świadczy usługi m. in. umieszczania użytkownikom Internetu forum dyskusyjnego portalu [...] Natomiast przyznał – w tym zakresie - rację organowi, że przepis z art. 18 ust. 6 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną ma jedynie charakter deklaratoryjny i nie wynika z niego niedopuszczalność udostępniania podmiotom innym niż organy państwa informacji, o których mowa w ust. 1-5 tego przepisu, w tym danych eksploatacyjnych w postaci adresu.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku [...] zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej wyrokiem z dnia 3 czerwca 2015 r. sygn. akt I OSK 2496/13 uchylił zaskarżony wyrok sądu I instancji i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu wyroku NSA podkreślił, że w analizowanej sprawie kluczowe zagadnienie dotyczyło wzajemnej relacji przepisów ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (w brzmieniu obowiązującym w dacie 12 listopada 2012 r., to jest: Dz. U. Nr 144, poz. 1204 ze zm.) z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych.
Ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną jest bez wątpienia ustawą szczególną. Wynika to z art. 16 ust. 1 ww. ustawy, w którym przewidziano pierwszeństwo w stosowaniu przepisów tej ustawy przed regulacjami zawartymi w ustawie o ochronie danych osobowych. Dopiero w zakresie nieuregulowanym w ustawie o świadczeniu usług drogą elektroniczną znajdują zastosowanie przepisy ustawy o ochronie danych osobowych. Kwestia udostępniania danych osobowych została zaś określona w ustawie o świadczeniu usług drogą elektroniczną w art. 18 ust.
- 6. Zgodnie z jego treścią, usługodawca udziela informacji o danych, o których mowa w ust. 1-5, organom państwa na potrzeby prowadzonych przez nie postępowań.
W omawianym zatem przypadku dane osobowe, których dotyczył wniosek uczestnika postępowania, chronione były przepisami ustawy szczególnej, jaką jest ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną, a możliwość ich udostępnienia – co do zasady – regulowana była art. 18 ust. 6 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Z tej przyczyny generalnie osoba, która uważała, że na skutek wpisów dokonanych przez usługobiorcę skarżącej poniosła uszczerbek w dobrach osobistych winna zwrócić się do właściwych organów państwowych (np. Policja, Prokuratura, czy Rzecznik Praw Obywatelskich) celem udzielenia jej pomocy w uzyskaniu ochrony dla tych dóbr.
Tym niemniej nie można tracić z pola widzenia, że w poszczególnych, konkretnych przypadkach poszukującemu takiej pomocy nie zostanie ona jednak udzielona. W takiej sytuacji, to jest po wykazaniu przez wnioskodawcę, że podjął on próbę uzyskania danych osoby, która – jego zdaniem naruszyła dobra osobiste wnioskodawcy - i w związku z tym zamierza on rzeczywiście dochodzić swoich praw przed sądem cywilnym, należało wniosek taki uwzględnić. Przepisy ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną nie mogą bowiem uniemożliwiać działania przepisów Kodeksu cywilnego (art. 23, 24 i 448 K.c.). Trafnie zatem przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 sierpnia 2013 r. (sygn. akt I OSK 1666/12, LEX nr 1391700), że GIODO jak i Sąd administracyjny, rozpoznający skargę na decyzję tego organu dotyczącą udostępnienia danych osobowych, muszą każdorazowo, przy uwzględnieniu indywidualnych okoliczności danej sprawy dokonać wyważenia przeciwstawnych interesów, jakimi są prawo do ochrony danych osobowych i prawo do ochrony czci, godności, dobrego imienia, czy też wizerunku firmy.
W ocenie składu orzekającego NSA, nie spełnia tych wymagań zaskarżony wyrok WSA. Sąd Wojewódzki powtórzył bowiem jedynie argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w której organ wskazał na okoliczność, że J. S. żądanie udostępnienia danych osobowych autora komentarzy uzasadniał tym, że – jego zdaniem - osoba ta naruszyła jego dobra osobiste, a następnie przytoczył treść odpowiednich przepisów prawa cywilnego i procedury cywilnej, odnoszących się do obowiązku określenia w pozwie osoby pozwanego i jego adresu. Zdaniem składu orzekającego, powyższe nie stanowiło jednak rozważenia owych, indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. Trafnie bowiem podnosi w skardze kasacyjnej jej autor, że praktycznie każdy może wystąpić o udostępnienie danych osobowych osoby trzeciej twierdząc, są mu one potrzebne do dochodzenia roszczeń na drodze sądowej. Taka zaś sytuacja będzie oznaczała stworzenie podstawy do niekontrolowanego wypływu danych, w oparciu o przepisy ustawy, której celem jest ich ochrona.
W rzeczywistości zatem w ten sposób dojdzie do obejścia przepisów prawa. Wymogi natomiast procedury cywilnej, określającej zasady wnoszenia pozwu, są powszechnie obowiązującym prawem, jednakowym dla wszystkich a więc nie mogą dowodzić specyfiki analizowanej sprawy. Poza tym przyjęcie, że organy państwa będą miały bardziej utrudniony dostęp do danych osobowych, istotnych dla prowadzonych przez nie postępowań niż osoby, które jedynie zadeklarują i to w sposób całkowicie niezobowiązujący, że udostępnienie im danych osobowych innej osoby jest im potrzebne dla uzyskania przed sądem cywilnym ochrony dla swoich dóbr osobistych, godziłoby w konstytucyjną zasadę państwa prawa (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Przy ponownym zatem rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki winien zbadać, czy w toku postępowania administracyjnego zostało ustalone, czy u podstaw żądania uczestnika postępowania istotnie leżał cel, jakim było wystąpienie na drogę sądową, a który cechowała aktualność i pewność. O powyższym mogłyby zaś świadczyć podjęte przez uczestnika postępowania konkretne, określone działania, polegające np. na występowaniu do Policji lub Prokuratury, czy choćby do Rzecznika Praw Obywatelskich z prośbą o udzielenie mu stosownej pomocy w uzyskaniu ochrony dóbr osobistych naruszonych przez autora komentarzy. Samo bowiem deklarowanie, że dane osobowe osoby trzeciej są wnioskodawcy niezbędne, gdyż zamierza on wystąpić z pozwem w stosunku do tej osoby, w obowiązującym stanie prawnym, jest niewystarczające.
Wskazać bowiem trzeba, że po uchyleniu art. 29 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych, ustawą z dnia 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie danych osobowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 229, poz. 1497), tylko na podstawie ogólnego przepisu, jakim jest art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych istnieje możliwość uczynienia zadość żądaniu udostępnienia danych osobowych przetwarzanych na podstawie ustawy o świadczeniu usług elektronicznych, które zgłasza podmiot niebędący organem państwowym. Jeśli zatem istnieje inna możliwość uzyskania danych osobowych osób, które – zdaniem wnioskodawcy – naruszają jego dobra osobiste (np. z pomocą organów państwowych) to nie można wtedy mówić, że żądanie udostępnienia w/w danych, skierowane do usługodawcy – w rozumieniu ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną – jest niezbędne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając ponownie sprawę zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).
Zgodnie z kolei z art. 190 ww. ustawy – sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Rozpoznając zatem ponownie niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie związany był wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 czerwca 2015 r. sygn. akt I OSK 2496/13.
Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga [...] z siedzibą w W. zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja GIODO oraz w zakresie punktu 1 decyzja tego organu z dnia [...] lipca 2012 r. wydane zostały z naruszeniem prawa.
Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 czerwca 2015 r. w niniejszej sprawie kluczowe zagadnienie dotyczyło wzajemnej relacji przepisów ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (w brzmieniu obowiązującym w dacie 12 listopada 2012 r., to jest: Dz. U. Nr 144, poz. 1204 ze zm.) z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 Nr 101, poz. 926 ze zm.).
Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył przy tym, że ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną jest ustawą szczególną w stosunku do ustawy o ochronie danych osobowych. Wynika to z art. 16 ust. 1 ww. ustawy, w którym przewidziano pierwszeństwo w stosowaniu przepisów tej ustawy przed regulacjami zawartymi w ustawie o ochronie danych osobowych. Dopiero zatem w zakresie nieuregulowanym w ustawie o świadczeniu usług drogą elektroniczną znajdują zastosowanie przepisy ustawy o ochronie danych osobowych. Kwestia udostępniania danych osobowych została zaś określona w ustawie o świadczeniu usług drogą elektroniczną w art. 18 ust.
- 6. Zgodnie z jego treścią, usługodawca udziela informacji o danych, o których mowa w ust. 1-5, organom państwa na potrzeby prowadzonych przez nie postępowań.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy dane osobowe, których dotyczył wniosek uczestnika postępowania, chronione były zatem przepisami ustawy szczególnej, jaką jest ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną, a możliwość ich udostępnienia – co do zasady – regulowana była art. 18 ust. 6 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Z tej przyczyny generalnie wnioskodawca, w sytuacji gdy uznał, że na skutek wpisów dokonanych przez usługobiorcę skarżącej poniósł uszczerbek w dobrach osobistych winien zwrócić się w pierwszej kolejności do właściwych organów państwowych (np. Policji, Prokuratury, czy Rzecznika Praw Obywatelskich) celem udzielenia mu pomocy w uzyskaniu ochrony dla tych dóbr.
Dopiero natomiast po wykazaniu przez wnioskodawcę, że podjął on próbę uzyskania za pośrednictwem właściwych organów danych osoby, która – jego zdaniem naruszyła dobra osobiste wnioskodawcy - i w związku z tym zamierza on rzeczywiście dochodzić swoich praw przed sądem cywilnym, należało wniosek taki uwzględnić. Przepisy ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną nie mogą bowiem uniemożliwiać działania przepisów Kodeksu cywilnego (art. 23, 24 i 448 K.c.).
GIODO rozpoznając niniejszą sprawę nie rozważył natomiast w ogóle tego, że przepisy ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną stanowią lex specialis w stosunku do przepisów ustawy o ochronie danych osobowych, a tym samym, że dane osobowe, których udostępnienia domagał się J. S. chronione są przepisami tej ustawy szczególnej oraz, że w świetle art. 18 ust. 6 tej ustawy mogą być udostępniane co do zasady organom państwa na potrzeby prowadzonych przez nie postępowań.
Jednocześnie z akt administracyjnych nie wynika, aby J. S. przed wystąpieniem z wnioskiem do GIODO podjął próbę zwrócenia się do właściwych organów państwowych (np. Policji, Prokuratury, czy Rzecznika Praw Obywatelskich) o udzielenie mu pomocy w uzyskaniu ochrony jego dóbr osobistych naruszonych przez autora komentarzy oraz aby organy te odmówiły mu udzielenia takiej pomocy.
J. S. jedynie zadeklarował we wniosku skierowanym do GIODO zamiar wystąpienia przeciwko autorowi obraźliwych komentarzy na drogę procesu cywilnego. Jak zaznaczył jednak Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swojego wyroku, samo deklarowanie, że dane osobowe osoby trzeciej są wnioskodawcy niezbędne, gdyż zamierza on wystąpić z pozwem w stosunku do tej osoby, w obowiązującym stanie prawnym, jest niewystarczające. Wymogi procedury cywilnej, określającej zasady wnoszenia pozwu, są bowiem powszechnie obowiązującym prawem, jednakowym dla wszystkich, a więc nie mogą dowodzić specyfiki analizowanej sprawy. Poza tym przyjęcie, że organy państwa będą miały bardziej utrudniony dostęp do danych osobowych, istotnych dla prowadzonych przez nie postępowań niż osoby, które jedynie zadeklarują i to w sposób całkowicie niezobowiązujący, że udostępnienie im danych osobowych innej osoby jest im potrzebne dla uzyskania przed sądem cywilnym ochrony dla swoich dóbr osobistych, godziłoby w konstytucyjną zasadę państwa prawa (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Należy też zwrócić uwagę, że przepis art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych, w oparciu o który GIODO nakazał udostępnienie J. S. numeru IP komputera autora komentarzy stanowi, że przetwarzanie danych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów realizowanych przez administratorów danych albo odbiorców danych.
W sytuacji zatem, gdy istnieje inna możliwość uzyskania danych osobowych osoby, która – zdaniem wnioskodawcy – narusza jego dobra osobiste (np. z pomocą organów państwowych) to nie można mówić, że żądanie udostępnienia tych danych, skierowane do usługodawcy – w rozumieniu ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną – jest niezbędne w rozumieniu art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych.
Rozpoznając zatem ponownie niniejszą sprawę i mając na względzie, że ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną jest ustawą szczególną w stosunku do ustawy o ochronie danych osobowych organ powinien rozważyć, czy w stanie faktycznym niniejszej sprawy udostępnienie J. S. numeru IP komputera użytkownika forum internetowego na portalu [...] zarejestrowanego jako Gość: "[...]" jest niezbędne dla wypełnienia realizowanych przez niego prawnie usprawiedliwionych celów, a tym samym, czy spełnione zostały przesłanki do udostępnienia wnioskodawcy tych danych w oparciu o przepis art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ww. ustawy.