Uzasadnienie
Szef Służby Celnej decyzją z dnia [...] marca 2005r. nr [...], wydaną na podstawie art. 18 ust. 2 i 6 w związku z art. 17 ust. l lit. "b" ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004r. Nr 156, poz. 1641 z późn. zm.), dokonał zmiany w stosunku służbowym D.S., posiadającej status funkcjonariusza celnego, przenosząc ją z dniem 4 maja 2005r. z Izby Celnej w R. do Izby Celnej w O. W motywach rozstrzygnięcia organ podał, że przystąpienie Polski do Unii Europejskiej spowodowało, że część granicy polskiej, tj. granica polsko-niemiecka, polsko-czeska, polsko-słowacka i polsko-litewska uległa zniesieniu z punktu widzenia kontroli celnej, a wschodnia granica kraju stała się zewnętrzną granicą Unii Europejskiej.
W związku z powyższym, w izbach celnych usytuowanych na zachodzie i południu kraju zmniejszyła się ilość wykonywanych zadań. Zabezpieczenie realizacji obowiązków nałożonych na Służbę Celną przez Unię Europejską, polegających m.in. na zwiększeniu ilości kontroli celnych towarów na zewnętrznej granicy Unii Europejskiej z Ukrainą, Białorusią i Rosją stworzyło konieczność zwiększenia obsady kadrowej w izbach celnych położonych na wschodzie kraju. Po dokonaniu analizy aktualnych zadań Służby Celnej opracowana została docelowa obsada etatowa izb celnych, którą w dniu 28 października 2004r. zatwierdził Szef Służby Celnej.
W oparciu o powyższy dokument wystąpiła konieczność zwiększenia obsady etatowej Izby Celnej w O., przy jednoczesnym zmniejszeniu obsady etatowej Izby Celnej w R. Powołując się na art. 18 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej, Szef Służby Celnej stwierdził, że funkcjonariusza celnego można, gdy wymagają tego ważne względy służbowe, przenieść na takie samo lub równorzędne stanowisko do innego urzędu, w tej samej lub innej miejscowości. Wskazane powyżej względy służbowe spowodowały potrzebę przeniesienia D.S. z Izby Celnej w R. do Izby Celnej w O. na stanowisko starszego kontrolera celnego.
Podejmując powyższą decyzję, wzięto pod uwagę posiadane przez funkcjonariusza kwalifikacje, przygotowanie zawodowe, a także kryterium określone w pkt 7 (osoba wykonująca zadania, które ulegną likwidacji lub ograniczeniu w macierzystej Izbie Celnej, o ile nie będzie możliwości przekwalifikowania lub przeniesienia do innej komórki organizacyjnej lub na inne stanowisko w tej Izbie) części III Kryteria i kolejność wyłaniania osób do procesu alokacji kadr zawarte w "Protokole uzgodnień w sprawie kryteriów i trybu alokacji kadr w Służbie Celnej", zawartym pomiędzy Pełnomocnikiem Ministra Finansów do Spraw Alokacji Kadr Służby Celnej a Federacją Związków Zawodowych Służby Celnej z dnia 30 września 2003r.
Od powyższej decyzji D. S. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła, że decyzja o jej przeniesieniu do Izby Celnej w O. w ogóle nie uwzględnia pkt 4 "Kryteriów...". Zaznaczyła, że jest osobą zamężną, że posiada dwoje dzieci w wieku 5 i 9 lat. Młodsze dziecko ma wrodzoną wadę serca i orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności zostało zaliczone do osób niepełnosprawnych. Wymaga stałej opieki lub pomocy innej osoby. W związku z tym, jako osoba sprawująca udokumentowaną opiekę nad osobą niepełnosprawną, winna zostać wyłączona z procesu alokacji. Charakter pracy męża sprawia, że tylko ona może zapewnić choremu synowi opiekę. Powołała się także na przepis art. 19 ustawy o Służbie Celnej, który stanowi, że bez zgody zainteresowanego nie można przenieść do pełnienia służby w innej miejscowości, jeśli funkcjonariusz samodzielnie sprawuje opiekę nad dzieckiem do lat 14. Dodała, że nie tylko chodzi o opiekę nad synem, gdyż stałej opieki wymaga także jej matka. Zwróciła uwagę na art. 18 Konstytucji RP.
Szef Służby Celnej decyzją z dnia [...] kwietnia 2005r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie.
Odnosząc się do argumentów zawartych we wniosku, organ wskazał, że przebywanie męża poza miejscem zamieszkania, w związku z wykonywaniem przez niego obowiązków służbowych, nie ma charakteru trwałego. Nadto odległość od domu nie jest tak duża, aby uniemożliwiła sprawowanie opieki nad dziećmi przez męża. W tym stanie rzeczy nie można było uznać, iż wnioskodawczyni samodzielnie sprawuje opiekę nad dziećmi.
Zarzut naruszenia pkt 4 "Kryteriów..." Szef Służby Celnej uznał za chybiony. Zaznaczył, że z dokumentacji sprawy wynika, iż wnioskodawczyni jest matką dziecka w wieku przedszkolnym, a to z kolei uzasadnia pierwszeństwo w doborze kadry przeznaczonej do przeniesienia.
Nawiązując do potrzeby leczenia syna, organ podkreślił, że opiekę medyczną można zapewnić dziecku wnioskodawczyni również w innym ośrodku medycznym w pobliżu izby celnej, w której wnioskodawczyni będzie pełniła służbę po dokonaniu przeniesienia służbowego. Z orzeczenia o niepełnosprawności dziecka wynika, że nie wymaga ono konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Matka wnioskodawczyni jest osobą niezdolną do pracy, jednak z dokumentacji sprawy nie wynika, że wnioskodawczyni zamieszkuje wraz z matką. Potwierdzić natomiast można różne adresy zameldowania wnioskodawczyni i jej matki. Tym samym nie można stwierdzić, że opieka wykonywana przez wnioskodawczynię jest opieką stałą, co jest warunkiem bezwzględnym wyłączenia osoby z procesu alokacji.
Szef Służby Celnej skonstatował, że pozostawanie w stosunku służbowym funkcjonariusza celnego pociąga za sobą konsekwencję w postaci zwiększonej dyspozycyjności, która jest główną cechą służby. Służba publiczna charakteryzuje się zobowiązaniem do aktywnego dostosowywania się do dynamicznie zmieniających się warunków jej pełnienia w związku z potrzebami administracji publicznej. Po akcesji Polski do Unii Europejskiej, w związku z potrzebą zapewnienia właściwej organizacji wspólnego rynku, zaistniały okoliczności uzasadniające dokonanie zmian w funkcjonowaniu polskiej administracji celnej.
Wobec tego, okazując pełne zrozumienie dla trudnej sytuacji rodzinnej, organ nie znalazł podstaw do zmiany swojej decyzji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję D.S. powtórzyła argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Skarżąca podniosła także, że nie można zgodzić się ze stwierdzeniem, że opieka medyczna może być zapewniona dziecku również w nowym miejscu zamieszkania i innym ośrodku medycznym, bowiem powszechnie wiadomym jest, iż dzieci przewlekle chore, stale leczone, są z tego powodu dziećmi bardzo lękliwymi, nerwowymi. Również jej syn R. jest bardzo nieufny wobec otoczenia. Toleruje jedynie osoby dobrze mu znane i ta prawidłowość dotyczy również leczących go lekarzy, z którymi ma stały kontakt. Konieczny jest zatem jego pobyt w dotychczasowym miejscu zamieszkania i środowisku medycznym.
Stan zdrowia matki skłonił skarżącą do zabrania jej do swego miejsca zamieszkania. Jest ona bowiem osobą w podeszłym wieku, schorowaną. Rozpoznane zostało organiczne uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego z zaburzeniami ruchu (poruszanie się, ubieranie, jedzenie). Pozostaje pod stałą kontrolą neurologiczną i wymaga stałej opieki.
Wniosła o uchylenie decyzji i o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Szef Służby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w uzasadnieniu swego stanowiska procesowego argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie stwierdził, aby Szef Służby Celnej, podejmując decyzję o przeniesieniu skarżącej na stanowisko służbowe w innej miejscowości, dopuścił się naruszenia prawa materialnego, ewentualnie przepisów postępowania administracyjnego w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podstawę materialnoprawną przeniesienia służbowego D.S. stanowił przepis art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004r. Nr 156, poz. 1641 z późn. zm.), przewidujący możliwość przeniesienia funkcjonariusza celnego, gdy wymagają tego ważne względy służbowe, na takie samo lub równorzędne stanowisko do innego urzędu w tej samej lub innej miejscowości.
Z użytego w tym przepisie sformułowania "można przenieść" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego załatwienia sprawy.
Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest zatem ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych.
Z treści przepisu art. 18 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej wynika, że przesłanką zezwalającą na przeniesienie funkcjonariusza do innej miejscowości są "ważne względy służbowe". Niewątpliwie ta zasadnicza przesłanka została w niniejszej sprawie spełniona, co wynika z zatwierdzonej w dniu 28 października 2004r. przez Szefa Służby Celnej docelowej obsady etatowej izb celnych, w rezultacie której zmniejszono zatrudnienie w Izbie Celnej w R. o co najmniej 600 etatów.
Należy przy tym zauważyć, że Sąd nie jest władny kwestionować tego rodzaju zmian strukturalnych i organizacyjnych w Służbach Celnych pod względem celowości i prowadzonej przez kierownictwo Służb Celnych polityki ochrony i kontroli granic, jak również dostosowywania struktur Służb Celnych do współczesnych wymagań, wynikających z przystąpienia Polski do Unii Europejskiej.
W ocenie Sądu, przedmiotowym decyzjom Szefa Służby Celnej nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Skoro dokonane przeniesienie służbowe wynikało z rzeczywistego zmniejszenia stanu etatowego w jednostce, w której D.S. pełniła służbę (zachodziły ważne względy służbowe), to była podstawa do zastosowania przepisu art. 18 ust. 2 powołanej ustawy o Służbie Celnej, pod warunkiem, że nie wystąpiły podstawy wyłączające możliwość przeniesienia funkcjonariusza.
Skarżąca powołuje się na pkt 4 "Kryteriów...", twierdząc, że winna zostać wyłączona z procesu alokacji z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym synem i chorą matką. Sąd zwraca uwagę, że uzgodnienia kierownictwa Służby Celnej z Federacją Związków Zawodowych Służby Celnej, zawarte w Protokole uzgodnień w sprawie kryteriów i trybu alokacji w Służbie Celnej z dnia 30 września 2003r. mają jedynie charakter umowy społecznej, nie są zaś prawem powszechnie obowiązującym.
Źródła powszechnie obowiązującego prawa zostały zdefiniowane w art. 87 Konstytucji RP. Są nimi: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Wynika z tego oczywisty wniosek, że sądy administracyjne uprawnione są do kontrolowania zgodności zaskarżonych aktów administracji publicznej z przepisami zawartymi jedynie w tych aktach normatywnych. Zatem zarzuty D.S. co do zgodności zaskarżonej decyzji z postanowieniami "Kryteriów..." należy uznać za całkowicie bezzasadne, a uzasadnienie Szefa Służby Celnej zawarte w jego decyzji, dotyczące tej właśnie kwestii, za zbędne. Niemniej jednak uchybienie to nie miało najmniejszego wpływu na wynik sprawy.
Powyższe wskazuje zatem i oznacza, że organ przy ustalaniu listy funkcjonariuszy przeznaczonych do przeniesienia mógł posiłkowo kierować się jego zapisami, ale nade wszystko zobowiązany był stosować przepisy bezwzględnie obowiązującego prawa.
W sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączające możliwość przeniesienia skarżącej, wymienione w art. 19 ustawy o Służbie Celnej, który stanowi, że nie można bez zgody zainteresowanego przenieść do pełnienia służby w innej miejscowości kobiety w ciąży, ani funkcjonariusza celnego samodzielnie sprawującego opiekę nad dzieckiem do lat 14.
D.S. w chwili wydawania decyzji o przeniesieniu do Izby Celnej w O. nie była w ciąży, ani też nie sprawowała samodzielnie opieki nad dzieckiem do lat 14. Okoliczności, na które powołuje się, a w szczególności ciągła nieobecność ojca dzieci, związana z charakterem wykonywanej przez niego pracy, nie wskazują, że jest ona osobą samodzielnie sprawującą opiekę nad dzieckiem do lat 14.
Z akt sprawy nie wynika, że ojciec dziecka został pozbawiony władzy rodzicielskiej na mocy wyroku sądu rodzinnego. Istnienie takiego orzeczenia w istocie wskazywałoby na to, że tylko matce (skarżącej) taka władza przysługiwałaby, co w praktyce oznaczałoby, że tylko ona mogłaby ją wykonywać. W konsekwencji należałoby wówczas przyjąć, że matka samodzielnie sprawuje opiekę nad dzieckiem do lat 14.
Przepis art. 19 ustawy o Służbie Celnej nie mówi nic o niepełnosprawności członka rodziny, dlatego też niecelowym jest odnoszenie się do zarzutów podnoszonych przez D.S. w tym zakresie. Również zbędne jest odnoszenie się do sprawy opieki nad matką skarżącej.
W ocenie Sądu, nie nastąpiło też naruszenie przepisów prawa procesowego przy podejmowaniu decyzji.
Organ wykazał, iż konieczność dokonania przeniesień służbowych z granicy zachodniej na granicę wschodnią, będąca następstwem wejścia Polski do Unii Europejskiej, wynikała z prowadzonego procesu alokacji.
Uzyskanie w wyniku mianowania do Służby Celnej statusu funkcjonariusza celnego powoduje, że oprócz szczególnych uprawnień, nakłada się na niego także ograniczenia i obowiązki nieznane w innych stosunkach prawnych. Decydując się zatem na podjęcie służby, funkcjonariusz celny musi liczyć się z większą dyspozycyjnością i podporządkowaniem, co wiąże się z możliwością przeniesienia w każdym czasie na stałe, o ile wystąpią ważne względy służbowe.
Z uwagi na tak znaczne ograniczenie obsady etatowej w Izbie Celnej w R., o co najmniej 600 etatów, nie było możliwe wyłączenie skarżącej z procesu przenoszenia funkcjonariuszy, mimo powoływania się przez nią na sytuację rodzinną. Ochrona przewiduje zakaz przenoszenia funkcjonariusza celnego, jedynie samodzielnie sprawującego opiekę nad dzieckiem do lat 14 i kobiety w ciąży. Wyłączenia te nie dotyczą jednak skarżącej. Zgoda na mianowanie w Służbie Celnej oznacza jednocześnie dopuszczalność przeniesienia funkcjonariusza celnego. Tym samym również zarzut naruszenia art. 18 Konstytucji RP jest bezzasadny.
W takim stanie sprawy uznać należy, iż zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja, w istocie zgodne są z prawem.
Warto również wyjaśnić skarżącej, że Sąd zasądza zwrot kosztów postępowania tylko w sytuacji uwzględnienia skargi i tylko gdy koszty te w sprawie wystąpiły (sprawa niniejsza korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, skarżąca nie korzystała z pomocy profesjonalnego pełnomocnika i nie brała udziału w rozprawie).
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.