Uzasadnienie
Komisja Dyscyplinarna przy Lubelskim Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w L. orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...], uznała [...] P. B., podejrzanego o popełnienie czynu z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1992 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2006 r. Nr 96, poz. 667 ze zm.), tj. o naruszenie zasad zawartych w tekście roty ślubowania, niewinnym zarzucanego mu czynu.
W uzasadnieniu organ wskazał, iż w trakcie postępowania dyscyplinarnego ustalono, iż P. B. w okresie od [...] maja do [...] czerwca 2006 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Podczas kontroli obecności wykorzystania zwolnienia lekarskiego w miejscu zamieszkania funkcjonariusza okazało się, iż w dniach od [...] do [...] czerwca 2006 r. brał on udział w wyjeździe turystycznym do H. Zdaniem organu, w trakcie postępowania dyscyplinarnego nie udowodniono, że zwolnienie lekarskie nie było wykorzystane w sposób niewłaściwy i tym samym nie doszło do naruszenia art. 30 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. Z uwagi na fakt, iż przepisy prawa dotyczące strażaków nie regulują w żaden sposób kwestii związanych z prawidłowym wykorzystaniem zwolnienia lekarskiego, jest to bardzo trudne do określenia. Samo zaś zastrzeżenie w zwolnieniu "chory może chodzić" upoważnia chorego do wykonywania zwykłych czynności życia codziennego, udania się na zabiegi i kontrole lekarskie. Skoro więc przyjąć wyjaśnienia funkcjonariusza, iż w czasie pobytu w H. kontynuował leczenie i korzystał z masaży leczniczych, można uznać, iż w sposób prawidłowy wykorzystał ww. zwolnienie.
Odwołanie od powyższego orzeczenia z dnia [...] grudnia 2006 r. wniósł Rzecznik Dyscyplinarny przy Lubelskim Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w L. Zarzucił on organowi powierzchowne i niewystarczające wyjaśnienie celu wykorzystania zwolnienia lekarskiego przez funkcjonariusza zgodnie z jego przeznaczeniem oraz brak wyjaśnienia przez organ I instancji pojęcia zasad etyki zawodowej, co w bezpośredni sposób rzutowało na rozstrzygnięcie. Rzecznik stwierdził, iż organ oparł się na dowolnej interpretacji przepisów prawa. Wskazał, iż wyjazd wypoczynkowo-turystyczny nie mieści się w kategoriach prawidłowo wykorzystanego zwolnienia lekarskiego. Zarzucił organowi, iż ten nie zobowiązał funkcjonariusza do przedstawienia dowodów z dokumentów na okoliczność kontynuacji leczenia w trakcie pobytu w H. Ponadto wskazał, iż z uwagi na fakt, iż obwiniony funkcjonariusz zajmuje stanowisko [...] w Komendzie Wojewódzkiej PSP, organ I instancji winien był zająć jednoznaczne stanowisko odnośnie zasad etyki zawodowej. Brak bowiem takiego stanowiska można w przyszłości wiązać z negatywnymi konsekwencjami w postaci przykładu do naśladowania przez innych funkcjonariuszy.
Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej orzeczeniem z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] mając za podstawę art. 437 § 1 kpk, utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne. W uzasadnieniu organ II instancji podał, że w zebranym materiale dowodowym nie wskazano bezspornych dowodów, że obwiniony funkcjonariusz pobytem w H. w czasie zwolnienia lekarskiego naruszył interes pracodawcy, tj. doprowadził do pogorszenia zdrowia funkcjonariusza i opóźnienia powrotu do służby. Sam zaś fakt przedłożenia ww. zwolnienia lekarskiego przez obwinionego oraz jego pobyt za granicą w trakcie zwolnienia lekarskiego nie są wystarczającym dowodem na popełnienie przez obwinionego czynu uzasadniającego odpowiedzialność dyscyplinarną. Na podstawie tak zgromadzonego materiału dowodowego, nie można bezspornie ustalić, iż skarżący wykorzystał ww. zwolnienie lekarskie w sposób sprzeczny z jego przeznaczeniem.
Ponadto organ II instancji stwierdził, iż ani w postępowaniu dyscyplinarnym, ani w postępowaniu przed organem I instancji nie wyjaśniono oraz nie ustalono, w sposób nie budzący wątpliwości, przez przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego np. przez uzyskanie opinii lub zeznań lekarza prowadzącego, czy faktycznie doszło do nieprawidłowego wykorzystania zwolnienia lekarskiego. W takiej sytuacji, wątpliwości czyniących zarzuty Rzecznika Dyscyplinarnego zasadnymi, nie można jednoznacznie wyjaśnić. Zgodnie więc z zasadą wyrażoną w art. 5 Kpk, wątpliwości te należy rozstrzygnąć na korzyść obwinionego funkcjonariusza.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Rzecznik Dyscyplinarny przy Lubelskim Komendancie Wojewódzkim Państwowej straży Pożarnej w L. wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia. Zarzucił on organowi II instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 115 ust 1 w zw. z art. 30 ust 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej poprzez jego nie zastosowanie, wobec oczywistego, zawinionego i nienależytego postępowania obwinionego funkcjonariusza, sprzecznego ze złożonym ślubowaniem, który zobowiązał się do wykonywania poleceń przełożonych, strzeżenia honoru, godności i dobrego imienia służby oraz przestrzegania zasad etyki zawodowej, a także naruszenie tego artykułu przez dokonanie jego nieprawidłowej wykładni.
Ponadto, zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 124n ustawy o Państwowej Straży Pożarnej w zw. z art. 4 i 7 kpk poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, naruszenie art. 124n ustawy o PSP w zw. z art. 5 § 2 kpk oraz art. 124n w zw. z art. 366 § 1 kpk. Skarżący wskazał, iż organ nie przeprowadził postępowania dowodowego w pełnym zakresie. W szczególności nie wyjaśnił, czy obwiniony wykorzystał zwolnienie lekarskie zgodnie z przeznaczeniem, nie przeprowadził wystarczającego postępowania dowodowego na okoliczność wyjazdu obwinionego za granicę.
Ponadto skarżący stwierdził, iż nie można było tłumaczyć zaniechania organu w przeprowadzeniu postępowania dowodowego w zakresie ustalenia, czy w realiach niniejszej sprawy zwolnienie od pracy wykorzystane było niezgodnie z jego celem, jako niewyjaśnionych wątpliwości przyjętych na korzyść obwinionego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 115 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, strażak odpowiada dyscyplinarnie za zawinione, nienależyte wykonywanie obowiązków służbowych oraz za czyny sprzeczne ze złożonym ślubowaniem. Natomiast zgodnie z art. 30 ust. 1 zd. 2 cytowanej ustawy, strażak podejmując służbę w Państwowej Straży Pożarnej ślubuje m.in. wykonywać powierzone zadania, przestrzegać prawa, dyscypliny służbowej oraz wykonywać polecenia przełożonych, strzec tajemnicy państwowej i służbowej, a także honoru, godności i dobrego imienia służby oraz przestrzegać zasad etyki zawodowej.
Zgodnie z art. 124n cytowanej ustawy, do spraw nieuregulowanych dotyczących postępowania dyscyplinarnego funkcjonariuszy Państwowej Straży Pożarnej stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. Art. 4 kpk stanowi, iż organ prowadzący postępowanie jest obowiązany badać oraz uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego. Natomiast zgodnie z art. 5 § 2 kpk, nie dające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego. Powyższa zasada procedury dyscyplinarnej (in dubio pro reo) jest nadzwyczaj ważna z punku określenia pozycji procesowej obwinionego.
Nie można jej jednak rozumieć jako swoistego uproszczonego traktowania wątpliwości. Nie ma więc ona zastosowania w sytuacji, gdy wątpliwości są rezultatem niedokładnego i nieprecyzyjnego postępowania dowodowego, kiedy to organ procesowy powinien z urzędu uzupełnić to postępowanie, aby ustalić fakty zgodnie z ich rzeczywistym przebiegiem i wyjaśnić nasuwające się w tym zakresie wątpliwości, a nie sięgać po regułę in dubio pro reo. Reguła ta znajduje zastosowanie dopiero wówczas, gdy zostały wyczerpane wszystkie możliwości poznawcze w postępowaniu (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2005 r., sygn. akt V KK 162/2005, OSNSK 2005 poz. 2326).
W rozpoznawanej sprawie Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej, wydając zaskarżone orzeczenie z dnia [...] lutego 2007 r. uznające obwinionego funkcjonariusza niewinnym zarzucanego mu czynu, tj. zachowania się w sposób sprzeczny ze złożonym ślubowaniem, nie uczyniła zadość powyższej zasadzie. Organ I instancji, orzekając na podstawie art. 437 § 1 kpk, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2006 r., chociaż, jak sam wskazał w uzasadnieniu swojego orzeczenia, pozostały niewyjaśnione wątpliwości co do faktycznych okoliczności dotyczących wykorzystania zwolnienia lekarskiego przez obwinionego. Organ II instancji winien był więc skorzystać z możliwości jaką daje art. 437 kpk, tj. uchylić orzeczenie z dnia 1 grudnia 2006 r. i przekazać je do ponownego rozpatrzenia celem wyjaśnienia ww. wątpliwości.
Nie można bowiem, zaniechania organów obu instancji przeprowadzenia wystarczającego postępowania dowodowego w sprawie, tłumaczyć zasadą, o której mowa w art. 5 § 2 kpk, a niewyjaśnione okoliczności pozostawiać na korzyść skarżącego. Należy podkreślić, iż wątpliwości te nigdy nie zostały wyjaśnione. Przy zastosowaniu zaś odpowiednich środków dowodowych mogły mieć znaczący wpływ na treść rozstrzygnięcia i zadecydować o odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariusza. Dokonanie przez organ nieprawidłowej wykładni zasady in dubio pro reo zaważyło na tym, iż organ II instancji w ogóle nie wziął pod uwagę wątpliwości związanych z brakiem winy funkcjonariusza, ani też nie próbował ich wyjaśnić. Tymczasem zastosowanie reguły in dubio pro reo jest uprawnione tylko wtedy, kiedy przedstawione wątpliwości związane z rozstrzygnięciem określonej kwestii nie dają się usunąć. Oznacza to, że kwestie faktyczne rodzące wątpliwości muszą być uprzednio wszechstronnie rozważone, ilustrując przyczyny i zakres wątpliwości (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2005 r., sygn. akt II KK 124/2005, OSNSK 2005, poz. 2007).
Ponadto rację ma skarżący, który wskazuje, iż organy w ogóle nie zajęły się kwestią złamania etyki zawodowej przez strażaka. Obwiniony jest funkcjonariuszem, którego obejmują wyższe standardy etyczne w stosunku do przełożonego. Przyjęcie więc, iż obwiniony strażak nie naruszył podstawowych obowiązków pracowniczych przez podjęcie czynności prowadzących do przedłużenia nieobecności w pracy, jest niedopuszczalne. Sam obwiniony w postępowaniu dyscyplinarnym wskazał, iż wystąpił do swojego przełożonego o urlop z uwagi na zaplanowany wyjazd turystyczny do H., a z uwagi na brak zgody przełożonego, podjął czynności które miały na celu przedłużenie zwolnienia lekarskiego, na którym się znajdował. Takie zachowanie funkcjonariusza niewątpliwie godzi w dobro pracodawcy i świadczy o braku lojalności w stosunku do przełożonego.
Nie można też zapominać, iż obwiniony zajmuje stanowisko [...] w Komendzie Wojewódzkiej PSP. Niezajęcie się faktem złamania zasad etyki zawodowej może w przyszłości źle wpłynąć na innych funkcjonariuszy i stać się negatywnym przykładem do naśladowania.
Reasumując, organ dyscyplinarny prowadząc na nowo sprawę, winien wnikliwie ocenić charakter winy skarżącego, przy uwzględnieniu powyższych wątpliwości i w zestawieniu ze wskazanymi już wyżej przepisami procedury dyscyplinarnej.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 152 i 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.