Uzasadnienie
Prezes ZUS w W. decyzją z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku B. J. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.).
W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:
- - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- - nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia
W toku sprawy ustalono, że B. J. ur. [...], posiada staż ubezpieczeniowy w wymiarze 20 lat, 7 miesięcy i 17 dni. Ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień 9 maja 1999 r. Całkowita niezdolność do pracy orzeczona została w dniu 22 grudnia 2004 r. Lekarz orzecznik określił datę powstania całkowitej niezdolności do pracy od 1 czerwca 2004 r. okresowo do grudnia 2006 r. W ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy skarżąca podlegała ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia przez okres 4 lat, 10 miesięcy i 18 dni.
W ocenie organu, w sprawie brak jest szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, które skutkowałyby nienabyciem przez wnioskodawczynię uprawnień do świadczeń w trybie ustawowym. Zwrócono uwagę, że uznanie wyżej wymienionej za całkowicie niezdolną do pracy nastąpiło po upływie 5 lat i 22 dni od ostatnio udowodnionego okresu składkowego. Organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku.
W skardze do Sądu B. J. zakwestionowała zaskarżoną decyzję stwierdzając, że jest dla niej krzywdząca. Podała, że zabrakło jej niecałe 2 miesiące zatrudnienia do 5 - letniego okresu składkowego wymaganego do przyznania renty na zasadach ogólnych. Wyjaśniła, że brak zatrudnienia był przez nią niezawiniony, ponieważ nie mogła znaleźć pracy z uwagi na panujące w jej miejscu zamieszkania bezrobocie. Na dowód tego załączyła zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w W. o jej zarejestrowaniu jako bezrobotnego. Podniosła, że problemy z pracą rozpoczęły się od ustania w 1991 r. zatrudnienia w [...]. Zwróciła uwagę na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Wskazała, że jej rodzina (mąż i dwójka dzieci) utrzymuje się z zarobków męża w wysokości 824 zł (ok. 700 zł. netto), z zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 144 zł., a także z pomocy opieki społecznej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Mimo, iż przyznawanie tego świadczenia ma charakter wyjątkowy i dotyczy ograniczonego kręgu ubezpieczonych, to wydający w tym przedmiocie decyzję uznaniową Prezes ZUS jest zobligowany do przedstawienia jasnych kryteriów, którymi kierował się przy jej wydaniu. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w których organ administracji publicznej odmawia obywatelowi określonego dobra lub uprawnienia. Na organie administracji publicznej ciąży więc powinność dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa).
W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów procesowych (art. 7, 8, 9 oraz 107 § 3 kpa) i naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Za zbyt ogólnikowe i niepoparte bliższą analizą zebranych materiałów dowodowych i całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, należy uznać stwierdzenie Prezesa ZUS o braku po stronie skarżącej szczególnych okoliczności nienabycia ustawowych uprawnień do renty. Chodzi zwłaszcza o pominięcie przez organ argumentu skarżącej, że do uzyskania świadczeń na zasadach ustawowych zabrakło jej niecałe 2 miesiące, a także mającego z nim związek, ponad 20 letniego stażu ubezpieczeniowego. Zarzut braku wnikliwego zbadania sprawy dotyczy również lakonicznego odniesienia się przez organ do wskazanych przez skarżącą przyczyn pozostawania bez pracy spowodowanych bezrobociem. Jak wynika z akt sprawy, B. J. przedstawiła dowody rejestracji w charakterze osoby bezrobotnej w okresie od 2 listopada 1998 r. do 1 sierpnia 2004 r.
Biorąc pod uwagę zarówno długość jak i przebieg okresu ubezpieczenia oraz fakt, że w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy skarżąca podlegała ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia przez okres 4 lat, 10 miesięcy i 18 dni nie można wykluczyć, że szczególną przyczyną, uniemożliwiającą wypracowanie przez skarżącą odpowiednio dłuższego stażu ubezpieczeniowego, który skutkowałby przyznaniem renty na zasadach ogólnych mogło być bezrobocie. W każdym bądź razie okoliczności te powinny być szczegółowo zbadane i wyjaśnione przez organ.
W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 powołanej ustawy.