Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lutego 2004 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 162, poz. 1118 ze zm.) odmówił Z.J. przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji podano, iż do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki o jakich mowa w art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych powinny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu wniosku Z.J. nie stwierdził możliwości pozytywnego załatwienie sprawy. Organ, uzasadniając decyzję podał, że z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że Z.J. wprawdzie udokumentował okres aktywności zawodowej pomiędzy [...] października 1968 r. a [...] stycznia 1995 r., wynoszący 25 lat, 8 miesięcy i 1 dzień, jednakże nie uznał za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła nabycie prawa do renty okoliczności, że w okresie od dnia [...] stycznia 1995 r. do czasu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji w sierpniu 2003 r. tj. przez okres 8 lat i 7 miesięcy nie udokumentował skarżący jakiegokolwiek okresu zatrudnienia popartego opłacaniem składki na ubezpieczenie społeczne, co spowodowało brak uprawnień do renty ustawowej. We wskazanym okresie wnioskodawca był bowiem osobą całkowicie zdolną do pracy i nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające mu kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Z.J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił organowi naruszenie art. 34 ust. 1 i 3 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. W skardze do sądu wniósł również o przyznanie mu świadczenia w drodze wyjątku.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się zaś do zarzutu naruszenia art. 34 ust. 1 i 3 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej wskazał, że powoływane przez skarżącego przepisy prawa wspólnotowego nie mają zastosowania w sprawie. Zawierają one jedynie odesłanie do innych przepisów prawa wspólnotowego, zaś żaden przepis prawa wspólnotowego nie nakazuje krajowym organom administracji przyznawania świadczenia z ubezpieczenia społecznego w oderwaniu od istniejących w danym kraju przepisów o ubezpieczeniu społecznym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest instytucją pomocy społecznej, zaś świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Warunkiem przyznania czy to świadczenia w drodze wyjątku czy też świadczenia w zwykłym trybie jest spełnienie wymogów w ustawie krajowej do ich przyznania. Wstąpienie Polski do Unii Europejskiej nie spowodowało żadnych zmian w tej zasadzie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 162 poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie, w wysokości nie przekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie.
Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Brak choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia.
Skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy od dnia [...] sierpnia 2003 r., co zostało stwierdzone orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2003 r. Skarżący nie jest jednak osobą ubezpieczoną, która tylko w skutek szczególnych okoliczności nie spełniła warunków ustawowych do świadczenia rentowego.
Za szczególną okoliczność uniemożliwiającą wypracowanie stażu, skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu - należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 537884).
Z dokumentacji zawartej w aktach sprawy wynika, że skarżący na przestrzeni 55 lat życia legitymuje się łącznym okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym 25 lat, 8 miesięcy, co jest niewątpliwie znacznym okresem ubezpieczenia. W ocenianym jednakże dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, zamiast wymaganych 5 lat okresu ubezpieczenia przypada tylko 1 rok, 5 miesięcy i 4 dni. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje zaś, aby brak zatrudnienia spowodowany był szczególnymi okolicznościami, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach.
Świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb - ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie tylko nieznacznego niedopełnienia warunków do uzyskania renty na ogólnych zasadach.
Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach wynika, że przede wszystkim konieczne jest wykazanie, iż ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakiś szczególnych okoliczności.
Za szczególną okoliczność nie może być bowiem uznana przerwa w zatrudnieniu trwająca od dnia [...] stycznia 1995 r. do czasu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do całkowitej egzystencji w sierpniu 2003 r. tj. przez okres 8 lat i 7 miesięcy zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący w tym okresie był osobą całkowicie zdolną do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające zatrudnienie.
Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami.
Jeśli zaś chodzi o możliwość zastosowania w sprawie przepisów prawa wspólnotowego to Sąd podziela w tej kwestii stanowisko Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaprezentowane w odpowiedzi na skargę.
Sąd nie neguje trudnej sytuacji materialnej skarżącego. Jednak okoliczność ta sama w sobie nie ma wpływu na sposób orzekania w sprawie.
Odpowiadając zaś na żądanie skarżącego odnośnie przyznania mu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie świadczenia w drodze wyjątku to wskazać należy, że Sąd takich uprawnień nie posiada, uprawnienia takie posiada wyłącznie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który przyznaje to świadczenie po spełnieniu przez wnoszącego o nie przesłanek z art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).