Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2009 r. nr [...], odmawiającą przyznania Z. K. świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki:
- 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku.
W toku postępowania stwierdzono, iż 48-letni Z. K. udokumentował 9 lat, 5 miesięcy i [...] dni okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto w latach 1989-1991 oraz 1992-2008 nie podejmował on zatrudnienia, ani też innej działalności skutkującej ubezpieczeniem społecznym i ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. We wskazanych okresach wnioskodawca nie był całkowicie niezdolny do pracy, ani też nie przedstawił okoliczności szczególnych usprawiedliwiających brak ubezpieczenia. Organ wyjaśnił, iż wnioskodawca został uznany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2009 r. za całkowicie niezdolnego do pracy od [...] października 2008 r. oraz niezdolny do samodzielnej egzystencji od [...] grudnia 2008 r. Okoliczność ta jednak nie tłumaczy wcześniejszych okresów pozostawania poza ubezpieczeniem.
Dodatkowo organ podał, iż ocenie podlegała też sytuacja materialna wnioskodawcy, choć nie może być ona jedynym kryterium oceny i nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania tego świadczenia. Ustalono, iż wnioskodawca mieszka razem z matką i pozostaje na jej utrzymaniu. Na łączny miesięczny dochód w rodzinie składa się emerytura matki w wysokości 1462,60 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny przyznany wnioskodawcy w wysokości 153 zł.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. K. nie zgodził się z zaskarżoną decyzją i wniósł o jej uchylenie. Wskazał, iż decyzja organu jest niesprawiedliwa i nie daje mu szans na normalne funkcjonowanie. Nie zgodził się z organem, iż okoliczności szczególnej w jego sprawie nie stanowił problem ze znalezieniem zatrudnienia, zwłaszcza w aspekcie wysokiego bezrobocia, poziomu wykształcenia skarżącego i jego problemów zdrowotnych. Zarzucił organowi, iż w ogóle nie wziął tych okoliczności pod uwagę. Dodał, iż zdiagnozowano u niego [...], w związku z tym nie ma szans na normalne życie. Wskazał na swoją trudną sytuację materialną.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W dniu 24 czerwca 2010 r. pełnomocnik skarżącego przedstawił na rozprawie pismo, w którym stwierdził, iż organ nie przeprowadził postępowania dowodowego, nie wyjaśnił bowiem kwestii związanych z rejestracją skarżącego w urzędzie pracy w charakterze osoby bezrobotnej. Ponadto wskazał, iż w niniejszej sprawie skarżący nie mógł podjąć zatrudnienia z uwagi na problemy zdrowotne – [...], które w efekcie zostały zdiagnozowane jako [...], a przed stwierdzeniem całkowitej niezdolności do pracy skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Skarga analizowana według tych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227). Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym.
Świadczenia uregulowane w cytowanym powyższej przepisie mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest bowiem czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania.
W niniejszej sprawie Z. K. nie spełnił warunków ustawowych do uzyskania świadczenia. Z akt postępowania administracyjnego wynika bowiem, iż 48-letni skarżący legitymuje się stażem ubezpieczeniowym w wysokości niewiele wyższym ponad 9 lat. W trakcie aktywności zawodowej skarżącego organ stwierdził długotrwałe przerwy w zatrudnieniu w latach 1989-1991 r. oraz 1992-2008 r., które nie zostały usprawiedliwione. Skarżący nie wykazał, aby w tym czasie zachodziły szczególne okoliczności uniemożliwiające mu podjęcie zatrudnienia. Co prawda wskazuje on, iż już w tamtym czasie był chory i z tego powodu miał problem z podjęciem zatrudnienia, jednak brak jest orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, które potwierdziłoby, iż skarżący był całkowicie niezdolny do pracy. Wskazane orzeczenie zostało wydane dopiero w 2008 r. i wskazywało, iż jest on całkowicie niezdolny do pracy od 2008 r. Należy więc uznać, iż dopiero od tej daty skarżący nie mógł podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia.
Odnosząc się natomiast do wskazanych przez skarżącego trudności ze znalezień pracy z uwagi na wysoki poziom bezrobocia, należy wskazać, iż nie może ono stanowić okoliczności szczególnej usprawiedliwiającej przerwy w zatrudnieniu. Zgodnie bowiem z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych poziom bezrobocia, ani nawet pozostawanie w gotowości do podjęcia pracy, nie jest okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ust 1 cytowanej ustawy.
Niewątpliwym w niniejszej sprawie jest, iż skarżący pozostaje w trudnej sytuacji materialnej. Należy jednak zgodzić się z organem, iż nie może ona stanowić jedynego kryterium do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Brak bowiem spełnienia przez skarżącego którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut, iż organ nie wyjaśnił okoliczności sprawy. W aktach administracyjnych znajdują się bowiem dokumenty z urzędu pracy (k-[...]), jak i ośrodka pomocy społecznej (k-[...]) oraz urzędu gminy (k-[...]), które wskazują, iż organ uzyskiwał informacje o bieżącym stanie zarówno zawodowym, jak i materialnym skarżącego. Odnosząc się natomiast do nieuwzględnienia przez organ wcześniejszego złego stanu zdrowia skarżącego, przed stwierdzeniem jego niezdolności do pracy, należy wskazać, że również w tym zakresie Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości ze strony organu. Należy bowiem wskazać, iż orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, czy też orzeczenie komisji lekarskiej ZUS jest wiążące dla organu, co oznacza, iż fakt ten nie podlega uznaniu administracyjnemu i nie może być dowolnie interpretowany.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.