Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. decyzją z dnia [...] maja 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] marca 2004 r. nr [...], którą odmówił przyznania K.D. renty rodzinnej w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji drugoinstancyjnej organ podał m.in., że przyznanie wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:
- 1) jest lub był osobą ubezpieczoną, lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń po ubezpieczonym,
- 3) nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- 4) nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Renta rodzinna w drodze wyjątku jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i z tego względu w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie by jej przysługiwały.
Zmarły ojciec wnioskodawcy na 45 lat życia posiadał niespełna 17 - letni okres ubezpieczenia (16 lat, 9 miesięcy i 6 dni), a zaprzestał wszelkiej działalności objętej ubezpieczeniem na 4,5 roku przed zgonem, nie będąc wówczas osobą niezdolną do pracy.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi złożonej przez K.D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., w której wniósł o jej zmianę i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zdaniem skarżącego, udowodniony okres składkowy zmarłego ojca jest wystarczający, aby mógł otrzymać rentę rodzinną w drodze wyjątku, która umożliwi mu kontynuowanie nauki.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ stwierdził również, że skarżący jest osobą dorosłą, zdrową i w pełni zdolną do pracy i może podjąć zatrudnienie w celu zapewnienia sobie środków na utrzymanie i dalszą naukę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 118 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione w przytoczonym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Podkreślić należy, iż pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie.
Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego, organ jest zobowiązany do bezwzględnego przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Z mocy art. 7 tej ustawy zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa.
Zdaniem Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie naruszył powyżej określonych reguł procesowych.
W rozpoznawanej sprawie skarżący nie mógł otrzymać wnioskowanego świadczenia, albowiem nie czynił zadość (łącznie) przesłankom określonym w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym przedmiotowy przepis łączy z całkowitą niezdolnością do pracy bądź wiekiem. Oba elementy skarżącego nie dotyczą. Skarżący (urodzony [...] stycznia 1984 r.) osiągnął już pełnoletność. Jest zatem w wieku umożliwiającym zatrudnienie, będąc osobą zdolną do pracy.
Kontynuowanie nauki i zrozumiałe pragnienie ukończenia szkoły nie pozwalają na obejście tak rygorystycznie sformułowanego przepisu służącego zapewnieniu niezbędnych środków utrzymania osobom całkowicie niezdolnym do pracy i spełniającym pozostałe przesłanki. Kwestia nauki w przepisie tym nie występuje, zaś wiek, jako przesłanka niemożności podjęcia pracy w rozumieniu tego przepisu, oznacza wiek poniżej 18 lat albo wiek emerytalny. Z chwilą osiągnięcia 18 roku życia można bowiem, w myśl przepisów kodeksu pracy, zostać pracownikiem zatrudnionym w celach zarobkowych. W obecnym stanie prawnym nie ma zakazów i ograniczeń w zakresie podejmowania zatrudnienia przez pełnoletnich uczniów i studentów pobierających naukę zarówno w systemie dziennym, jak i zaocznym. Z art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy wynika, że przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie nie jest pobieranie nauki, lecz taki wiek, który uniemożliwia w ogóle podjęcie pracy.
Skoro w sytuacji skarżącego przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 określonej wcześnie ustawy jest to okoliczność eliminująca go z grona osób, którym może być przyznane jakiekolwiek świadczenie w drodze wyjątku. Sama w sobie przesądza też treść rozstrzygnięcia bez potrzeby ustosunkowywania się do treści zarzutów podnoszonych przez skarżącego w skardze, jak i szerszych ustaleń, i ocen Prezesa ZUS, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji, jednak w świetle powyższego - zbędnych.
Należy jeszcze dodać, że sama trudna sytuacja życiowa i materialna nie wystarczają do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż nie jest ono świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Mogą one co najwyżej uzasadniać ubieganie się o świadczenia z tytułu pomocy społecznej.
Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) skargę oddalił.