Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., po rozpoznaniu wniosku A. B. - przedstawicielki ustawowej małoletnich dzieci: K., I. i B. D. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.
W uzasadnieniu organ wskazał na przesłanki z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), spełnienie których uzasadnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Ponadto organ wskazał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę – członka rodziny osoby zmarłej.
W ocenie organu nie zostały spełnione przesłanki ze wskazanego wyżej art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Organ podał, że z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że udokumentowany został okres 16 lat, 11 miesięcy i 19 dni łącznego okresu ubezpieczenia ojca dzieci – M. D., który zmarł w wieku [...] lat.
Ponadto, zarówno w 10 - leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, jak i w 10 - leciu przed dniem śmierci, zamiast wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – udokumentowano tylko 1 rok i 6 miesięcy tych okresów.
W latach 1996 – 2000, 2001 – 2004, 2004 – 2005 wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie emerytalne i rentowe.
Zdaniem organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych okresach wobec ojca dzieci nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Nie istniały zatem w tym czasie przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego.
Od powyższej decyzji A. B. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniosła m. in., iż organ pominął fakt, że całkowita niezdolność do pracy ojca dzieci powstała w trakcie ubezpieczenia. Wskazując na powyższe wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2013 r., podtrzymując zawartą w niej argumentację. Organ dodał ponadto, że lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2008 r. ustalił czas trwania całkowitej niezdolności do pracy ojca dzieci na okres od [...] marca 2007 r. do [...] czerwca 2011 r. Organ wskazał też, że jak wynika z akt sprawy ojciec dzieci w latach 2001 do 2006 pracował [...], bez ubezpieczenia.
Organ wyjaśnił, że podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne ma ten skutek, że osoba, która podejmie takie zatrudnienie, świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji z zakresu przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Fakt ten nie może zostać uznany za okoliczność, która mogłaby zostać potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe i niezależne od woli ubezpieczonego w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej.
Organ podał, że trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. B. zarzucając organowi nieprawidłową wykładnię, dotyczącą przesłanek umożliwiających staranie się o rentę w drodze wyjątku, wniosła o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi wskazała, że M. D. – ojciec dzieci, bezpośrednio przed ujawnieniem się choroby był przez 10 miesięcy zatrudniony i ubezpieczony w [...]. Uważał, że wreszcie znalazł szansę na legalną długoletnią pracę, pozwalającą na utrzymanie rodziny. W realizacji tych planów przeszkodziła choroba nowotworowa, której się nie spodziewał. Zmarł [...] maja 2009 r.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i ponowił argumenty zawarte w swojej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny bada legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków.
Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego.
Rozpoznając niniejszą sprawę stwierdzić należy, że organ administracji rozstrzygając niniejszą sprawę skupił się przede wszystkim na wskazaniu przerw w ubezpieczeniu ojca dzieci, na legitymowaniu się przez ojca dzieci okresem ubezpieczenia wynoszącym 16 lat, 11 miesięcy i 19 dni, oraz okresem ubezpieczenia w okresie 10 - lecia wynoszącym 1 rok i 6 miesięcy okresów składkowych, na wymagane minimum 5 lat.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie argumentacja ta jest bardzo zawężona i jednostronna. Zarówno w skardze, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżąca podnosiła, że oceniając spełnienie przesłanki szczególnych okoliczności przez ojca dzieci organ pominął fakt, iż całkowitą jego niezdolność do pracy datuje się od [...] marca 2007 r., a zatem, że powstała w okresie ubezpieczenia.
Wskazać należy, że jak wynika z akt administracyjnych (karta nr 50 - przebieg zatrudnienia), ojciec dzieci, w okresie od dnia [...] stycznia 2006 r. do dnia [...] grudnia 2007 r. był zatrudniony w [...] przez okres 9 miesięcy. Gdyby zatem nie choroba kontynuowałby pracę i opłacałby składki na ubezpieczenie społeczne.
Pomimo, iż jest to okoliczność istotna w niniejszej sprawie organ w ogóle się do niej nie odniósł ponownie rozpoznając sprawę. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji podniesionej kwestii, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ powinien przeprowadzić pełną analizę materiału dowodowego uwzględniając powyższe uwagi i dopiero wtedy, dokonując jego oceny, ustalić czy wystąpiły w sprawie szczególne okoliczności, o których stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Dlatego też zaskarżoną decyzją należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w myśl art. 152 powołanej ustawy.