Uzasadnienie
Centralna Komisja Lekarska podległa ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych (dalej jako "Centralna Komisja") - działając na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. o komisjach lekarskich podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 398) - utrzymała w mocy orzeczenie [...] Rejonowej Komisji Lekarskiej z [...] listopada 2022 r., którym uznano p. M. Ś., zwanego dalej "Funkcjonariuszem", zdolnym do służby w Policji z ograniczeniem - kategoria "B" (tak: część A pkt 13), stwierdzono brak związku schorzeń i ułomności w wymienionych w części A pkt 11 orzeczenia oraz inwalidztwa ze szczególnymi warunkami służby (część A pkt 13 – określenie "nie dotyczy"). Uznano także, że badany może wykonywać pracę, jest zdolny do pracy i nie zaliczono go do żadnej grupy inwalidzkiej (część C pkt III.1 - 3). W części C pkt III.6 wskazano: "Inwalidztwo istnieje od: [...].08.2012 r. trzecia grupa w związku ze służbą w Policji; od [...].11.2021 r. żadna grupa inwalidzka".
Organ odwoławczy otrzymał w mocy zakwestionowane przez Funkcjonariusza orzeczenie, podzielając w uzasadnieniu stanowisko wyrażone w I. instancji. Funkcjonariusza pouczono, że od orzeczenia, w zakresie ustalenia zdolności do służby przysługuje mu skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - za pośrednictwem Centralnej Komisji.
Funkcjonariusz wniósł wedle pouczenia skargę. W uzasadnieniu podnosił, że przez wiele lat uznawano go niezdolnym do służby w Policji oraz pracy a także potwierdzono u niego inwalidztwo, pozostające w związku ze służbą. Obecnie - wedle rozeznania Funkcjonariusza - stan jego zdrowia się nie poprawił, lecz czuję się on wręcz gorzej. Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia nie wynika, dlaczego organy obu instancji odmiennie oceniły stan jego zdrowia - wobec sytuacji uprzejmiej.
W odpowiedzi na skargę Centralna Komisja wniosła o jej odrzucenie podnosząc, że sprawy kwalifikacji zdrowotnej przez Komisję byłych funkcjonariuszy - występowania inwalidztwa oraz jego w związku ze służbą - nie pozostają w kompetencjach sądów administracyjnych. Funkcjonariusz może zaskarżyć stosowną decyzję Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA do sądu powszechnego.
Sąd zważył, co następuje.
Skarga podlega odrzuceniu stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) ze względu na brak właściwości sądu administracyjnego.
Zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądowym (tak m.in. wyrok NSA o sygn. akt I OSK 1203/04), orzeczenia komisji lekarskich dotyczące osób, pełniących służbę w formacjach mundurowanych, dzielą się na dwie grupy. Pierwsza dotyczy rozstrzygnięć w zakresie przyjęcia funkcjonariusza do służby, przeniesienia na inne stanowisko służbowe czy zwolnienia ze służby. Akty takie są wiążące dla organów rozstrzygających w tych kwestiach. Orzeczenia te rozstrzygają istotę sprawy i podlegają kognicji sądów administracyjnych. Druga grupa obejmuje orzeczenia, gdzie stwierdzono istnienie określonego schorzenia i jego związek ze służbą, co ma stanowić niezbędną przesłankę do ustalenia praw odszkodowawczych, rentowych albo związanych z zaopatrzeniem emerytalnym. Orzeczenia te podlegają kontroli sprawowanej przez sądy powszechne w toku rozpoznawanych odwołań od decyzji organów w zakresie przyznania konkretnego świadczenia. Orzeczenia komisji lekarskich mają wówczas charakter rozstrzygnięcia wstępnego - stanowią jedną z przesłanek do wydania decyzji w danej sprawie.
Orzecznictwo sądów administracyjnym jednoznacznie stoi na stanowisku, że do zakresu kognicji sądów administracyjnych nie należy rozpatrywanie skarg na orzeczenia komisji lekarskich stwierdzających związek choroby lub inwalidztwa ze służbą - tak uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 27 października 1999 r. (sygn. akt III ZP 9/99, opubl. Państwo i Prawo 2000/5 str. 114), postanowienie siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 listopada 2000 r. (sygn. akt OSA 1/100, opubl. ONSA 2001/2/47).
Zaskarżone w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie należy w części do grupy orzeczeń komisji lekarskich wymienionych jako druga. Dotyczy m.in. występowania u Funkcjonariusza schorzeń, inwalidztwa i jego w związku ze służbą, co jest istotne z perspektywy uprawnień emerytalnych czy rentowych. Orzeczenie w danym zakresie stanowi formę rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego i jako takie nie ma charakteru samodzielnego. Podlega ono następczej kontroli sprawowanej przez sądy powszechne, które - zgodnie z art. 177 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) - sprawują wymiar sprawiedliwości - z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów. Nie ma wątpliwości, że ten rodzaj rozstrzygnięć komisji lekarskich nie podlega kognicji sądów administracyjnych.
O specyfice rozpoznawanej sprawy stanowi jednak to, że orzekając w sprawie komisje lekarskie obu instancji wypowiedział się również w przedmiocie zdolności Funkcjonariusza do służby. Jak już skazano, orzeczenia w danym zakresie generalnie należą do kognicji sądów administracyjnych, co było przesłanką skierowania sprawy do rozpoznania na rozprawie. Sąd w tym składzie doszedł jednak do konkluzji, że reguła poddawania kontroli sądów orzeczeń w przedmiocie zdolności do służby, nie dotyczy rozpoznawanej sprawy. Sąd miał na względzie dwie przesłanki.
Przede wszystkim orzeczenie w zakresie zdolności Funkcjonariusza do służby wobec jego aktualnej sytuacji - zwolnienia go z niej przed wielu laty (od 2012 roku), oraz braku deklaracji chęci powrotu do służby (tak stanowisko w skardze) - nie kreuje w istocie po jego stronie nowej sytuacji prawnej w danym zakresie.
Po wtóre kognicja sądów administracyjnych jest z kolei niewątpliwie ograniczona wyłącznie do kwestii zdolności do pełnienia służby, pomimo że w rozpatrywanym przypadku ocena w tym zakresie pozostaje w bezpośrednim związku z ustalanym uprzednio stanem inwalidztwa Funkcjonariusza. Oznacza to, że gdyby nawet Sąd - po zbadaniu sprawy - uznał, że orzeczenie w zakresie oceny zdolności do służby jest wadliwe, mógłby wyeliminować rozstrzygnięcie organu administracji z obrotu jedynie w danym zakresie, zaś wyrok w tym przedmiocie nie byłby prawomocny. O ile orzeczenie w sprawie uprawomocniłoby się, organy wyspecjalizowane – komisja bądź komisje lekarskie (gdyby uchylono orzeczenia w obu instancjach) - byłyby obowiązane rozpoznawać ponownie sprawę tylko w kwestii zdolności Funkcjonariusza do służby. Jego wolą jest zaś w istocie poddanie merytorycznej ocenie, czy jest inwalidą i pozostaje to w związku ze służbą. Determinuje to bowiem jego uprawnienia do świadczeń.
Wobec wskazanych uwarunkowań formalnoprawnych należy skonstatować, że także w przypadku jak rozpoznawany, sąd administracyjny nie jest właściwy do kontroli legalności orzeczenia komisji lekarskiej w zakresie zdolności do służby. Takie rozumienie regulacji determinuje wzgląd na zapewnienie realnych i skutecznych środków ochrony sądowej osobom, znajdującym się w sytuacji prawnej i faktycznej, jak Funkcjonariusz. Jednocześnie też - według powołanych wcześniej reguł konstytucyjnych - domniemywa się właściwość sądów powszechnych.
Odrzucenie skargi Funkcjonariusza nie ogranicza jego prawa do ochrony uzasadnionych interesów. Wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu stanowisko Centralnej Komisji (w tym co do zdolności do służby) nie będzie mieć charakteru bezwzględnie wiążącego dla sądów - może podlegać ocenie po zakończeniu postępowań w kwestii ustalenia praw Funkcjonariusza do doświadczeń, w myśl przepisów ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2022 r. poz. 1626 ze zm.). Merytoryczna kontrola orzeczenia komisji lekarskiej może mieć miejsce po wydaniu decyzji w zakresie zaopatrzenia rentowego lub emerytalnego Funkcjonariusza.
Kompetencję do takiej kontroli – w razie wniesienia odwołania od stosownego orzeczenia - ma sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. Obejmuje ona nie tylko treść decyzji, ustalającej istnienie lub nie uprawnień, ale również merytoryczne przesłanki jej wydania.
W związku z tym skarga podlega odrzuceniu. Orzeczenie, które nią objęto, nie podlega bowiem kontroli sądu administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze - na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji postanowienia.