Uzasadnienie
A. W. pismem z dnia 8 stycznia 2006 r. skierował do Premiera Rządu RP, następnie uzupełniony pismem z dnia 25 stycznia 2006 r., wniosek o przyznanie renty specjalnej. Wnioskodawca podał, że ma 52 lata, 30 letni udokumentowany staż pracy z opłaconymi składkami z tytułu ubezpieczenia społecznego. Jest [...] i z tego powodu posiada III grupę inwalidzką, lecz bez prawa do świadczenia rentowego. Orzeczeniem Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnoprawności z dnia [...] listopada 2003 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Obecnie nie pracuje ze względu na stan zdrowia, chociaż według orzecznika ZUS jest zdolny do pracy.
Sąd Apelacyjny w [...] wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2005 r. sygn. akt [...] utrzymał w mocy orzeczenie Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...] oddalającego jego odwołanie od decyzji organów ZUS z dnia [...] grudnia 2003 r. odmawiającej przyznania mu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Wnioskodawca podał, że przez ostatnie dziesięć lat tylko dzięki swojej matce prowadził działalność gospodarczą i opłacał składki. Z powodu swojej ułomności bez jej pomocy nie byłby w stanie prowadzić tej działalności samodzielnie. Jego czteroosobowa rodzina ([...] żona i dwóch synów studentów) utrzymuje się z renty żony wynoszącej 647,35 zł.
Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] maja 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] o odmowie przyznania renty specjalnej, wydaną na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach.
Organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. W związku z powyższym każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych, sytuacja bytowa wnioskodawców brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Świadczenie specjalne może być przyznawane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być wybitne zasługi wnioskodawcy w jakiejś dziedzinie albo szczególne zdarzenia losowe.
Organ uzasadniając odmowę przyznania renty specjalnej uznał, że w świetle analizy zgromadzonej dokumentacji nie zachodzi w rozstrzyganej sprawie szczególny przypadek dający podstawę do przyznania mu renty specjalnej.
W skardze do Sądu z dnia 11 czerwca 2006 r. A. W. zakwestionował wydaną w sprawie decyzję. Stwierdził, że jest prostym człowiekiem i nie posiada wybitnych zasług, jak również nie było w jego życiu specjalnych wydarzeń losowych. Zwrócił jednak uwagę, że wraz z [...] żoną wychował i wykształcił dwóch synów. Jeden z nich ukończył [...] i się usamodzielnił, a drugi jest studentem [...] roku [...]. Obecnie również jego chora żona potrzebuje opieki osób trzecich.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w zaskarżonej decyzji stanowiska.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Stanowi on, że Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/06 (Dz. U. Nr 193, poz. 1429) uznał, że przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że w przepisie tym chodzi o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne" zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Z uwagi na różnorodność, niepowtarzalność często nieporównywalność takich zasług i osiągnięć użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest w pełni uzasadnione.
Zatem decyzja wydana na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Zakres uznania jest zawsze wyznaczony prawem i celem, dla jakiego prawo to zostało stworzone. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, ale zakres ich kontroli zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2003 r. sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543).
Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza więc, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny. Musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.
Wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza kontrolą sądowoadministracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza granice określone w art. 1 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Emerytura (renta) specjalna może być przyznana, gdy zaistnieje szczególnie uzasadniony przypadek. Ustawodawca nie wprowadził żadnych innych kryteriów przyznania tego świadczenia. Przepis nie określa, jakiego rodzaju mają być to przypadki. Wobec tego za każdym razem winny być one badane i oceniane w sposób indywidualny. Mogą to być np., jak wskazuje w zaskarżonej decyzji organ, m. in. wybitne zasługi w jakiejś dziedzinie albo szczególne zdarzenia losowe. Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, ale nie jest to jedyne kryterium przyznania tego świadczenia, gdyż wówczas zastąpiłoby ono pomoc społeczną. Emerytura (renta) specjalna nie ma charakteru roszczeniowego.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym zakresie Sąd nie stwierdził, aby naruszała ona prawo. Decyzja uznaniowa może bowiem być uchylona przez Sąd w sytuacji stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów procesowych bądź przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Tego rodzaju naruszenie będzie miało miejsce wówczas, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.
Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie prawidłowo zebrano materiał dowodowy i zanalizowano całokształt sprawy. Organ powołał specjalny zespół do zaopiniowania rozpatrywanego wniosku. Zwrócił się też do odpowiedniego, ze względu na miejsce zamieszkania, Ośrodka Pomocy Społecznej celem przeprowadzenia wywiadu odnośnie sytuacji bytowej skarżącego. Zwracał się także do skarżącego w celu uzupełnienia materiału dowodowego.
Nie kwestionując wykazanych przez skarżącego trudnych kolei życia, a także wyrażając szacunek dla osiągniętych przez skarżącego i jego żonę efektów wychowania i wykształcenia dzieci w warunkach [...] należy uznać, że Prezes Rady Ministrów, po ustaleniu w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w granicach uznania administracyjnego przyjął, że nie przesądzają one o przyznaniu renty specjalnej.
Mając na względzie, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza w stopniu mogącym mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak w sentencji.