Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) odmówił R. T. przyznania świadczenia w drodze wyjątku z uwagi na stan zdrowia.
W uzasadnieniu decyzji podano między innymi, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazano ponadto, że w przypadku R. T., renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i do samodzielnej egzystencji w trybie wyjątku nie może być przyznana, ponieważ nie są spełnione warunki określone w art. 83 ustawy.
Z akt rentowych wynika, że ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień [...] listopada 1996 r. Ze sprawy nie wynika, aby po tej dacie Pan T. nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, a zwłaszcza, gdy uwzględni się fakt, że wówczas nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Została ona stwierdzona dopiero orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2005 r. i R. T. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od [...] października 2004 r., tj. dopiero po upływie 7 lat, 11 miesięcy i 3 dni od ustania zatrudnienia.
Wprawdzie na 57 lat życia ww. ma dość długi okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący 26 lat 1 miesiąc i 16 dni, to w ostatnim dziesięcioleciu poprzedzającym powstanie całkowitej niezdolności do pracy posiada okres ubezpieczenia wynoszący 1 rok 6 miesięcy i 15 dni.
Ponadto organ wskazał, że fakt zarejestrowania w Urzędzie Pracy w charakterze osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, począwszy od [...] listopada 1996 r. nie może być uznany za szczególną okoliczność rozumieniu art. 83 ustawy, jak również świadome podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne.
W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że brał pod uwagę trudne warunki materialne, ale nie stanowią one wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący wniósł o jej uchylenie.
W uzasadnieniu skargi wskazał, że jego sytuacja materialna jest wyjątkowo trudna, stan zdrowia się pogarsza, a ponadto spełnia wszystkie warunki będące podstawą do przyznania mu renty w drodze wyjątku. Podkreślił, że gdyby spełniał warunki do przyznania renty w trybie zwykłym, nie występowałby o przyznanie renty w drodze wyjątku.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa.
Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162 poz. 1118 ze zm). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków.
Świadczenia z tego przepisu są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może je przyznać w drodze wyjątku", co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie.
Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego:
- - po pierwsze - niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami,
- - po drugie - ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku,
- - po trzecie - osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Podkreślić należy, że przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
W sprawie niniejszej bezsporne jest, że Pan R. T. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji. Całkowita niezdolność do pracy powstała [...] października 2004 r. Udowodniony okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek wynosi 26 lat, 1 miesiąc i 16 dni, ale przerwa w zatrudnieniu do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy wynosi prawie 8 lat.
Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił.
W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił, przy istnieniu pozostałych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, że brak jest szczególnych okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie przyjmuje się, że winny to być okoliczności od strony (ubezpieczonego) niezależne i niezawinione. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia winno wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania. Wprawdzie skarżący, jak wskazano wyżej, legitymuje się długim okresem ubezpieczenia, to ośmioletniej przerwy w zatrudnieniu nie da się wyjaśnić żadnymi szczególnymi okolicznościami. Charakteru szczególnej okoliczności nie ma sama w sobie sytuacja na rynku pracy, a również zatrudnianie się bez ubezpieczenia, co czynił skarżący.
Również sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie może być podstawą do przyznania tego świadczenia.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.