Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] października 2006 r. nr [...] o odmowie przyznania A. A. renty rodzinnej w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy wnioskodawca spełnienia łącznie następujące przesłanki:
- - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;
- - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności;
- - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek;
- - nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Organ podniósł, iż A. A. jest osobą pełnoletnią oraz zdolną do pracy i w związku z tym może podjąć zatrudnienie w celu zapewnienia sobie niezbędnych środków utrzymania. W ocenie organu okoliczność ta powoduje, że wnioskodawczyni nie spełnia wszystkich przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dodatkowo wskazał, że z treści tego przepisu wynika, iż przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie nie jest pobieranie nauki, lecz wiek, który czyni podjęcie pracy niemożliwym, tj. wiek poniżej 18 roku życia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. A. podniosła, że studiuje obecnie w trybie dziennym i z tego względu nie może podjąć pracy. Ponadto, jak wskazuje skarżąca, odmowa przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku odbiera jej prawo do bezpłatnej nauki.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wyjaśnił, że skarżąca w okresie od listopada 2005 r. do czerwca 2006 r. była uprawniona do renty rodzinnej w drodze wyjątku. Świadczenie to było przyznane na okres dłuższy niż do osiągnięcia przez skarżącą pełnoletniości, tj. do czasu zakończenia nauki w szkole średniej. Jak podaje Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, renta rodzinna przyznana w drodze wyjątku ma bowiem w pierwszej kolejności umożliwić ukończenie nauki w szkole średniej. Za takim stanowiskiem, zdaniem organu, przemawia wykładnia celowościowa art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Prawo do świadczenia w drodze wyjątku, które posiadała skarżąca do czasu ukończenia nauki w szkole średniej, nie daje jej żadnych uprawnień do domagania się dalszej wypłaty w okresie studiów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
Zgodnie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego. Ustawa nie gwarantuje, bowiem ich wypłaty, pozostawiając przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) osoba ubiegająca się o świadczenie jest lub była osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;
- 2) osoba ta nie spełnia wymagań dających prawo do renty lub emerytury na skutek szczególnych okoliczności;
- 3) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku;
- 4) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
Niewątpliwie skarżąca nie spełnia wymienionych wyżej przesłanek. Niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym omawiany przepis łączy bowiem z całkowitą niezdolnością do pracy bądź wiekiem. Oba elementy skarżącej nie dotyczą. Skarżąca (urodzona 26 grudnia 1987 r.) osiągnęła już pełnoletniość. Jest zatem w wieku umożliwiającym zatrudnienie, będąc osobą zdolną do pracy.
Faktu tego nie zmienia okoliczność kontynuowania przez skarżącą nauki na studiach dziennych. Przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest sformułowany rygorystycznie i ma służyć zapewnieniu niezbędnych środków utrzymania osobom całkowicie niezdolnym do pracy oraz spełniającym pozostałe przesłanki. Kwestia nauki, w myśl tego przepisu, nie stanowi przesłanki warunkującej przyznanie prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Wiek, jako przesłanka niemożności podjęcia pracy w rozumieniu tego przepisu, oznacza natomiast wiek poniżej 18 lat albo wiek emerytalny. Z chwilą osiągnięcia 18 roku życia można bowiem, zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, zostać pracownikiem zatrudnionym w celach zarobkowych.
Reasumując należy stwierdzić, że z art. 83 ust. 1 ustawy wynika, że przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie nie jest pobieranie nauki, lecz taki wiek, który uniemożliwia w ogóle podjęcie pracy (podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 stycznia 2002 r. sygn. akt II SA 2538/01 LEX nr 82806).
Skoro w sytuacji skarżącej przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest to okoliczność eliminująca ją z grona osób, którym może być przyznane jakiekolwiek świadczenie w drodze wyjątku, a tym samym przesądzająca treść rozstrzygnięcia.
Należy także dodać, że sama trudna sytuacja materialna nie wystarcza do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, a więc uzależnionego, co do zasady od zaistnienia przesłanek składających się na jego podstawę prawną. Świadczenie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy nie jest, bowiem świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji.