Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku E.K. z dnia [...] listopada 2004 r., pełnomocnika ustawowego małoletniego R.Z. (ur. [...]), powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla syna wyżej wymienionej renty rodzinnej w drodze wyjątku po jego zmarłym w dniu [...] lipca 2004 r. ojcu Z.Z. (ur. [...]). W uzasadnieniu organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania.
Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, zmarły ojciec dziecka skarżącej w ciągu 39 lat miał udowodniony okres ubezpieczenia wynoszący 10 lat, 1 miesiąc i 8 dni. Ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień [...] grudnia 1994 r., zaś zgon nastąpił dopiero po 9 latach i 7 miesiącach. Reasumując, nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu przez ojca dziecka uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych. Natomiast trudne warunki materialne nie stanowią jedynego kryterium przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy E.K. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i uznała powyższą decyzję za krzywdzącą. W dalszej części podała, że odkąd straciła pracę, pozostała bez środków do życia. Jest ona osobą niepełnosprawną i jej stan zdrowia pogarsza się. Choruje m.in. na [...] i nie posiada środków finansowych na proces leczenia, który miesięcznie wynosi [...] zł. Ponadto doszło u niej do silnej [...]. Jej syn zaś jest zdolnym dzieckiem i chce go wychować oraz mieć środki na kształcenie. Podała również, że w chwili obecnej nie może uzyskać zatrudnienia i nie otrzymuje już alimentów, których dotychczasowa kwota wynosiła [...] zł, a zasiłki z MOPS nie pozwalają jej na utrzymanie oraz na życie ([...] zł dla samotnej matki, [...] zł zasiłek rodzinny i [...] zł zasiłek celowy). Niezależnie od tego stwierdziła, że ojciec dziecka był osobą niepełnosprawną.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] kwietnia 2005 r. i w uzasadnieniu powołał się na argumentację podaną już w zaskarżonej decyzji akcentując jednocześnie, że ostatnio udowodniony okres składkowy ojca dziecka przypada na dzień [...] grudnia 1994 r., a zgon nastąpił w dniu [...] lipca 2004 r., przy czym nie był on uznany za całkowicie niezdolnego do pracy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E.K. zarzuciła zaskarżonej decyzji brak wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności nieustalenie przyczyn pozostawania ojca dziecka bez pracy oraz błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż jej syn nie nabył uprawnień do otrzymywania świadczenia w drodze wyjątku. W konsekwencji wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie powyższego świadczenia jej dziecku. W uzasadnieniu zaś – poza argumentami przedstawionymi już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – podała, że ojciec dziecka przez ostatnie lata swego życia był bardzo chory, jednak nie leczył się z powodu braku uprawnień ubezpieczeniowych i w konsekwencji doprowadziło to do jego zgonu.
Ponadto jej syn spełnia wszystkie przesłanki ustawowe do przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Przede wszystkim fakt, że jego ojciec utracił uprawnienia ubezpieczeniowe na 10 lat przed śmiercią, nie może stanowić przeszkody w uzyskaniu powyższego uprawnienia.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne dodał, że skarżąca w trakcie postępowania nie wskazała żadnych dowodów mogących świadczyć o trudnościach ojca dziecka w znalezieniu pracy ze względu na stan zdrowia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stosownie bowiem do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione warunki w cyt. przepisie powinny być spełnione łącznie.
W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że R.Z. jest pozostałym po zmarłym ojcu Z.Z. członkiem rodziny. Bezspornym również jest to, że nie ma on niezbędnych środków utrzymania zważywszy na trudną sytuację materialną jego matki oraz nie może podjąć pracy ze względu na wiek. Reasumując, opisane powyżej przesłanki upoważniałyby do przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku.
Jednak poza powyższymi warunkami, kolejną obligatoryjną przesłanką przyznania renty w drodze wyjątku jest uznanie, że tylko wskutek szczególnych okoliczności nie zostały spełnione przez jego ojca warunki do uzyskania prawa do renty na zasadach ogólnych.
Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Zauważyć bowiem należy, że zmarły ojciec dziecka na przestrzeni 39 lat życia udokumentował jedynie 10 lat, 1 miesiąc oraz 8 dni okresu ubezpieczenia i jest to okres pracy zdecydowanie nieadekwatny do jego wieku. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby przez pozostały okres aktywności zawodowej, tj. od dnia [...] grudnia 1994 r. aż do daty zgonu, pozostawanie bez pracy oraz nieodprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne nastąpiło z powodu niezawinionych przez niego i niezależnych od jego woli sytuacji. Sytuacji niezwykłych, nieprzewidzianych, wyjątkowych, specjalnych bądź nieprzeciętnych, a tylko takie można uznać za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 cyt. ustawy.
Nie można również uznać za szczególną okoliczność faktu, że w tym czasie chorował on, skoro nie był uznany za niezdolnego do wykonywania pracy. Słusznie zatem organ uznał, że nie było żadnych przeciwwskazań do świadczenia pracy przez Z.Z. i w konsekwencji odprowadzania składek na ubezpieczenie.
Stąd też brak owej przesłanki, uniemożliwia przyznanie dziecku skarżącej świadczenia w drodze wyjątku po jego zmarłym ojcu. Motywy przytoczone przez organ administracji w dostateczny sposób uzasadniają podjętą decyzję. Takie uzasadnienie mieści się w granicach poprawnego korzystania z uznania administracyjnego i z tej przyczyny Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa w zaskarżonej decyzji. Dodać w tym miejscu należy, że wprawdzie art. 83 ustawy nie uzależnia wprost przyznania świadczenia w drodze wyjątku od długości stażu ubezpieczeniowego, jednak – jak już wyżej zaznaczono – brak odprowadzania składek na ubezpieczenie musi być uzasadniony szczególnymi okolicznościami, a takie w rozpoznawanej sprawie nie występują.
Na marginesie podnieść należy, że powyższe świadczenie nie ma charakteru socjalnego, przyznawanego wyłącznie według potrzeb, np. ze względu na trudną sytuację materialną. Fakt ten może natomiast uzasadniać starania obliczone na uzyskanie stosownych świadczeń z tytułu pomocy społecznej.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.