Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] stycznia 2004 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 162, poz. 1118 ze zm.) odmówił G. D., występującemu jako pełnomocnik małoletnich dzieci: J. i A., renty rodzinnej w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednego z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Dodał ponadto, że renta rodzinna w drodze wyjątku jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i z tego powodu w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Wskazano, że K. D., matka dzieci, na przestrzeni pracy zawodowej w okresie od 14 kwietnia 1994 r. do 1 stycznia 2001 r. posiadała ponad 6 - letnią przerwę w zatrudnieniu mimo braku przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia.
Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2004 r. ubezpieczona zaocznie została uznana za zdolną do pracy. Wskazał, że z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których matka dzieci nie nabyła uprawnień do świadczenia ustawowego.
W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącego nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w trybie wyjątku.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. D. wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy. Wskazał na długi staż pracy matki dzieci, jej nagłą i ciężką chorobę oraz na trudną obecnie sytuację materialną rodziny. Zakwestionował również orzeczenie wydane przez lekarza orzecznika ZUS, załączając dokumentację medyczną zmarłej matki dzieci.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami.
Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków.
Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 ww. ustawy jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z art. 124 ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
Jak wynika z akt sprawy Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, które to uchybienia miały - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy. Prezes ZUS, odmawiając przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku A. i J. D., wskazał na brak szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby niemożność podjęcia przez matkę dzieci zatrudnienia w okresie od 14 kwietnia 1994 r. do 1 stycznia 2001 r., a więc przez okres 6 - ciu lat. Wskazać należy, że ustawa nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich występowanie w odniesieniu do każdego przypadku należy rozpatrywać indywidualnie. Do okoliczności należy zaliczać takie sytuacje, które są niezawinione przez osobę, w stosunku do której bada się ich istnienie. Spowodowane być one muszą ważnymi względami.
Przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku okolicznością, którą należy z pewnością brać pod uwagę, jest łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten winien być adekwatny w stosunku do wieku ubezpieczonego. K. D., matka dzieci, w chwili śmierci miała 48 lat i legitymowała się ponad 20 - letnim okresem ubezpieczenia (w tym ponad 15 - to letnim okresem składkowym). Jest to niewątpliwie długi okres ubezpieczenia w stosunku do wieku ubezpieczonej. Jedyna przerwa w jej zatrudnieniu wystąpiła w okresie pomiędzy kwietniem 1994 r., a grudniem 2000 r., bowiem po tym okresie, aż do niemal samej śmierci, pozostawała w zatrudnieniu (okres 2 lat 6 miesięcy i 17 dni).
Prezes ZUS, odmawiając dzieciom zmarłej K. D. renty w drodze wyjątku, pominął całkowicie fakt adekwatności wieku zmarłej w stosunku do okresu ubezpieczeniowego zwłaszcza w sytuacji bycia przez nią matką trojga dzieci.
Organ nie wyjaśnił ponadto powodów, dla których zmarła matka dzieci przerwała zatrudnienie właśnie w kwietniu 1994 r. Otóż jak wynika z analizy akt sprawy i wyjaśnień skarżącego zawartych we wniosku do Prezesa ZUS K. D. w grudnia 2003 r. urodziła trzecie dziecko - córkę A. Tak więc w kwietniu 1994 r. miało ono zaledwie 4 miesiące i nie może budzić wątpliwości fakt, że w tym okresie, przynajmniej przez pierwsze 3 lata, sprawowała nad nim opiekę. Nie można bowiem pozbawić kobiety takiej możliwości zwłaszcza w sytuacji, gdy prawo do urlopu wychowawczego jest prawem gwarantowanym ustawowo.
Ponadto zwrócić należy uwagę, że matka dzieci praktycznie do samej śmierci pozostawała w zatrudnieniu. Nie można zatem wykluczyć sytuacji, że gdyby nie jej nagła śmierć podejmowałaby dalsze zatrudnienie, bowiem to ilustruje jej przebieg pracy zawodowej.
Reasumując, w świetle powyższych rozważań organ zupełnie pominął w swojej ocenie okres od kwietnia 1994 r. do grudnia 2000 r., które należało zbadać pod kątem wystąpienia przesłanki "szczególnych okoliczności".
W konsekwencji powyższych stwierdzeń koniecznym jest ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego i ponowna ocena całości materiału dowodowego z uwzględnieniem aktywności zawodowej zmarłej matki dzieci prawie do jej śmierci.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.
W oparciu o art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.