Uzasadnienie
Raportem z dnia [...] września 2012 r. skarżący [...] K. R. zwrócił się do Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w R. o zaliczenie do wysługi lat okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od dnia [...] maja 1991 r. do dnia [...] lipca 1995 r. i załączył oświadczenie z dnia [...] września 2012 r., pismo z Urzędu Gminy w W. z dnia [...] września 2012 r., w którym wskazano, iż urząd nie posiada dokumentów dotyczących jego pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, zeznania dwóch świadków, potwierdzenie zameldowania na pobyt stały, zaświadczenia z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego dotyczące podlegania rodziców policjanta ubezpieczeniu społecznemu rolników. Niezależnie od powyższego złożył on oświadczenia z dnia [...] października 2012 r. i dnia [...] października 2012 r.
Komendant Wojewódzki Policji z siedzibą w R., rozkazem personalnym z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...], działając na podstawie art. 101 ustawy o Policji oraz § 4 i 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152 poz. 1732 z późn. zm.), odmówił skarżącemu [...] K. R. zaliczenia do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców od dnia [...] maja 1991 r. do dnia [...] lipca 1995 r.
W odwołaniu z dnia [...] kwietnia 2013 r. do Komendanta Głównego Policji, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego rozkazu personalnego wskazując w uzasadnieniu m. in., że Sąd Apelacyjny w B. stwierdził, iż dla zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym po 16 roku życia, do okresów ubezpieczenia bez znaczenia pozostaje fakt jednoczesnego uczęszczania do szkoły ponadpodstawowej, o ile oczywiście z całokształtu okoliczności sprawy wynika, że nauka nie wykluczała możliwości stałej pracy w gospodarstwie.
Komendant Główny Policji rozkazem personalnym z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżony rozkaz personalny z dnia [...] kwietnia 2013 r. W uzasadnieniu – powołując się na opisany powyżej stan faktyczny – podał, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o Policji, wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od posiadanej wysługi lat, natomiast w myśl § 4 cytowanego już wyżej rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego, do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się:
- 1. okresy służby w Policji,
- 2. okresy służby w Urzędzie Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Biurze Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służbie Więziennej,
- 3. okresy traktowane jako równorzędne ze służbą, o której mowa w pkt 1 i 2, wymienione w art. 13 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin,
- 4. zakończone okresy zatrudnienia wykonywane w pełnym wymiarze czasu pracy; wymiar czasu pracy podlega sumowaniu w przypadku równoczesnego wykonywania zatrudnienia u różnych pracodawców w wymiarze nie niższym niż połowa obowiązującego w danym zawodzie lub na danym stanowisku,
- 5. inne okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego.
Z kolei w § 5 ust. 1 stanowi się, że dokumenty potwierdzające okresy zaliczane do wysługi lat, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 2 – 5, policjant jest obowiązany złożyć w komórce organizacyjnej jednostki Policji właściwej do spraw kadr, zaś według § 5 ust. 2 wysługę lat oraz poszczególne jej okresy składowe ustala się na dzień przyjęcia policjanta do służby, chyba że z przepisów odrębnych wynika inny termin zaliczenia danego okresu. Przepis ten stosuje się odpowiednio w przypadku zmiany wysługi lat w związku z zaliczeniem policjantowi dotychczas nieudokumentowanych okresów, o których mowa w § 5 ust. 1 (§ 5 ust. 3).
Ponadto według § 5 ust. 4 cytowanego rozporządzenia, termin nabycia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat oraz procentową jego wysokość określa się w decyzji ustalającej lub zmieniającej wysługę lat w trybie określonym w ust. 2 i 3, z uwzględnieniem przepisów o przedawnieniu. Z powołanych przepisów wynika zatem, że policjant ma możliwość zmiany wysługi lat w związku z zaliczeniem dotychczas nieudokumentowanych okresów, a może mieć to miejsce na przykład w sytuacji, gdy przy przyjęciu do służby funkcjonariusz nie dysponował dokumentami potwierdzającymi okresy podlegające wliczeniu do wysługi.
Z kolei regulacją, o której mowa w § 4 ust. 1 pkt 5 cytowanego rozporządzenia, jest ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy i zgodnie z jej art. 1 ust. 1 pkt 3, wliczeniu do stażu pracy podlegają przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Natomiast stosownie do treści art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 7, poz. 24, z późn. zm.), domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.
Niezależnie od powyższego zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy. Jeżeli organ, o którym mowa w ust. 1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie, co wynika z art. 3 ust. 2 cytowanej ustawy. W wypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne (art. 3 ust. 3). W rozpoznawanej sprawie, wobec braku stosownego zaświadczenia z urzędu gminy, owe zeznania powinny być na tyle wiarygodne, aby można je było potraktować jako równoważne w zakresie wartości dowodowej z informacjami zawartymi w świadectwach służby czy świadectwach pracy, które co do zasady stanowią podstawowy dowód w takim postępowaniu.
Natomiast w rozpoznawanej sprawie świadkowie zgodnie twierdzą, że [...] K. R. wykonywał pracę w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od dnia [...] maja 1991 r. do dnia [...] lipca 1995 r., a praca ta była stała i wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy. Natomiast z akt osobowych i przedłożonych dokumentów wynika, iż skarżący, zamieszkując w miejscowości P., w okresie od dnia [...] maja 1991 r. do dnia [...] czerwca 1995 r. był uczniem Zespołu Szkół Elektrycznych w W. W rezultacie uczestniczył w zajęciach szkolnych, trwających przeciętnie, jak sam wskazał 5 – 6 godzin, co wymagało dodatkowo dojazdów do i ze szkoły, które jak wskazuje strona w oświadczeniu z dnia [...] października 2012 r. zajmowały "około 30 minut w jedną stronę". Koniecznym było także poświęcanie przez skarżącego czasu na domowe przygotowanie się do zajęć szkolnych. Wobec konieczności wypełniania obowiązków szkolnych, co było wówczas jego głównym zadaniem i celem, nie można przyjąć, iż miał on możliwość świadczenia pracy w gospodarstwie rolnym w wymiarze mogącym świadczyć o stałej pracy.
Wskazano też, że organ nie daje wiary oświadczeniu strony, że w latach 90-tych autobus PKS (zatrzymujący się na wielu przystankach pośrednich) pokonywał trasę ok. 25 km w 30 minut, a rozkład jazdy był przystosowany do jego indywidualnych potrzeb. Podkreślono dalej, że praca w gospodarstwie rolnym polega na wykonywaniu określonych czynności wynikających z aktualnych potrzeb tego gospodarstwa, przy czym potrzeby te determinowane są np. wielkością gospodarstwa, rodzajem upraw i hodowli, czy też porą roku. Przyjęcie jednak, iż dorywczo wykonywane przez stronę, w czasie wolnym od zajęć szkolnych czynności niezbędne do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego, niezgodne jest nie tylko z zasadami doświadczenia życiowego, ale także z celem ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. O pracy w gospodarstwie rolnym można mówić tylko wtedy, gdy stanowiła ona główny cel i zajęcie pracującej osoby, a w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje.
Ponadto zeznania świadków nie mogą zostać uznane za wiarygodny i wystarczający dowód potwierdzający świadczenie przez policjanta pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców we wskazanym okresie w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Z ich treści jednoznacznie bowiem wynika, iż błędnie utożsamiają świadczoną przez stronę pomoc z pojęciem pracy, o której mowa w ustawie z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Zaznaczono dalej, że zeznania te pozostają w sprzeczności z innymi posiadanymi przez organ dowodami, znajdującymi się w aktach osobowych policjanta, jak również nie wypełniają przesłanek mogących stanowić podstawę do zadośćuczynienia żądaniu strony. W dalszej części podkreślono, że przy zaliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego, od którego zależą konkretne, dodatkowe uprawnienia pracownicze, nie może być mowy jedynie o incydentalnych, drobnych świadczeniach domownika na rzecz rolnika, czyli pomocy, jaką w warunkach wiejskich zwyczajowo udziela się w ramach pomocy rodzinnej osobom prowadzącym gospodarstwo rolne.
Takiej doraźnej pomocy (w wykonywaniu typowych obowiązków domowych) nie należy utożsamiać z pracą w gospodarstwie rolnym czy też pracą w czasie ferii lub wakacji (por. np. A. Rzetecka - Gil, Komentarz do ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy). Sformułowania "stała praca"', "staż pracy", "uprawnienia pracownicze" wskazują bowiem, że przy zaliczaniu do przedmiotowego stażu w rachubę mogą wchodzić tylko okresy wykonywania zajęć o charakterze i systemie przynajmniej zbliżonym do pracowniczego. Stała praca polega na pewnej systematyczności i co najmniej na gotowości do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo, a nie wyłącznie wówczas, gdy pomoc taką deklaruje domownik. Jednakże nie kwestionuje się, że skarżący wykonywał obowiązki, które polegały, między innymi na "uprawie roślin i hodowli zwierząt", jednakże wskazane czynności nie są wystarczające do uznania, iż praca wykonywana przez wymienionego w gospodarstwie rolnym rodziców miała charakter stały, zgodnie z wymaganiami wynikającymi z przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Powyższe świadczy również, iż treść składanych przez wymienionego oświadczeń modyfikowana jest przez cel, w jakim są składane. W życiorysie z dnia [...] września 1995 r. policjant nie wspomniał bowiem o pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, wskazał natomiast, iż w dniu [...] czerwca 1995 r. ukończył naukę w technikum elektrycznym w Zespole Szkół Elektrycznych w W., a "obecnie jest bezrobotny". Ponadto w kwestionariuszu osobowym w pkt 16 dotyczącym źródeł utrzymania wskazano, iż żaden okres nie może być pominięty, a w okresie od dnia [...] czerwca 1975 r. do "chwili obecnej" policjant wskazał "na utrzymaniu rodziców". Na wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym, w wymiarze mogącym mieć wpływ na konkretne uprawnienia pracownicze skarżący powołał się dopiero, gdy wystąpił o zaliczenie przedmiotowego okresu do wysługi lat. Dodano też, że od dnia [...] lipca 1995 r. do dnia [...] lipca 1996 r., jak wynika z zaświadczenia z dnia [...] lipca 2009 r. z Powiatowego Urzędu Pracy w L. znajdującego się w aktach osobowych policjanta, skarżący zarejestrowany był w Powiatowym Urzędzie Pracy w L. jako bezrobotny, a do służby w Policji został przyjęty w dniu [...] sierpnia 1996 r. Powyższe świadczy o tym, że albo skarżący pracy w gospodarstwie rolnym w ogóle nie wykonywał albo udzielanej pomocy sam nie traktował jako stałej pracy w gospodarstwie rolnym.
Nie sposób bowiem przyjąć za potwierdzenie pracy w gospodarstwie rolnym rodziców faktu, iż w okresie nauki policjant pracował w gospodarstwie rolnym rodziców, a po ukończeniu szkoły do dnia podjęcia pierwszej pracy (tj. przyjęcia do służby w Policji) zaprzestał tej pracy. Wskazano również na profil szkoły, do której uczęszczał policjant, tj. technikum [...], gdzie po jej ukończeniu uzyskał tytuł [...] i wobec powyższego trudno uznać, iż funkcjonowanie gospodarstwa rolnego, jak również praca w nim pozostawała, w zainteresowaniu strony. Podkreślono również, że zgodnie z obowiązującą wówczas ustawą z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 1995 r. Nr 1 poz. 1), bezrobotnym była osoba nie zatrudniona i nie wykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującego w danym zawodzie lub służbie (...).
Reasumując, skarżący w gospodarstwie rolnym rodziców we wskazanym okresie świadczył jedynie doraźną pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika. Oczywistym jest przy tym, że poczynione przez świadków obserwacje, które w tak długim okresie nie mogły mieć ciągłego charakteru, nie mogą zostać uznane, w kontekście pozostałych zgromadzonych w niniejszej sprawie dowodów oraz zgodnie z zasadami logicznego rozumowania, za potwierdzenie wykonywania przez skarżącego stałej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący K. R. wniósł o uchylenie zaskarżonego i poprzedzającego go rozkazu personalnego zarzucając:
- 1. naruszenie przepisu art. 140 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez błędną, dowolną a nie swobodną ocenę dowodów zgromadzonych w niniejszym postępowaniu, przez pozbawienie mocy dowodowej oświadczeń złożonych przez niego, wskutek hipotetycznego, pozbawionego związku z rzeczywistością oraz pomijającego realia życia w środowisku wiejskim, ustalenia przebiegu jego dnia, w okresie zamieszkiwania wraz z rodzicami oraz wykonywania pracy na gospodarstwie rolnym;
- 2. naruszenie przepisu art. 140 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez błędną, dowolną a nie swobodną ocenę dowodów zgromadzonych w niniejszym postępowaniu, przez pozbawienie mocy dowodowej oświadczeń złożonych przez niego, wskutek interpretacji oświadczeń złożonych przez niego do akt niniejszego postępowania sprzecznej z ich jednoznacznym brzmieniem:
- 3. naruszenie przepisu art. 140 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez błędną, dowolną a nie swobodną ocenę dowodów zgromadzonych w niniejszym postępowaniu, przez wysnucie wniosku, iż skoro w życiorysie złożonym podczas składania wniosku o przyjęcie do służby w Policji nie wskazał, iż wykonuje pracę na gospodarstwie rolnym rodziców, tym samym nie uważał się za domownika w rozumieniu ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego czasu pracy, co potwierdzać ma jednoczesny fakt ówczesnego zarejestrowania jako bezrobotnego, przy czym pominięto realia społeczno – gospodarcze lat 90-tych (na które powołuje się organ w treści uzasadnienia) w którym to czasie wszelka pomoc – również świadczenia z tytułu zarejestrowania jako bezrobotny – była z jego punktu widzenia istotną, a nadto fakt, iż dla niego praca w gospodarstwie rolnym rodziców stanowiła obowiązki realizowane niejako w sposób oczywisty;
- 4. naruszenie przepisu art. 140 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niedopuszczalne powoływanie się w treści rozkazu personalnego na "inne posiadane przez organ dowody, znajdujące się w aktach osobowych policjanta", bez jednoznacznego wskazania o jakie dowody chodzi, w jaki sposób łączą się one z innymi zebranymi w sprawie dowodami, w jaki sposób wpływają na ich wiarygodność, a co za tym idzie na treść wydanego rozstrzygnięcia;
- 5. naruszenie przepisu art. 140 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3, poprzez pominięcie w treści uzasadnienia rozkazu personalnego Komendanta Głównego Policji, a wskutek tego nieodniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych przez niego w złożonym odwołaniu, w szczególności dotyczących podlegania rodziców policjanta ubezpieczeniu społecznemu rolników a tym samym objęciu jego tym samym ubezpieczeniem;
- 6. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego czasu pracy w zw. z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat. od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego, poprzez jego błędna wykładnię polegającą na stwierdzeniu, iż zaledwie dorywczo wykonywane w czasie wolnym od zajęć szkolnych czynności muszą okazać się niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego, by stanowić podstawę zastosowania wyżej opisanych norm prawnych.
Natomiast w uzasadnieniu rozwinął powyższe zarzuty.
W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Policji wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne dodał.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 z późn. zm.), wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od posiadanej wysługi lat, a w art. 102 ustawy upoważniono ministra właściwego do spraw wewnętrznych do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia, z uwzględnieniem rodzajów okresów służby, pracy i innych okresów podlegających zaliczeniu do wysługi, sposobu jej dokumentowania oraz trybu postępowania w tych sprawach.
Zatem w wykonaniu tej delegacji wydane zostało rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152 poz. 1732 z późn. zm.) i według treści § 4 ust. 1 pkt 5, do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne (niż wymienione w § 4 ust. 1 pkt 1 – 4) okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego.
Natomiast owe odrębne przepisy wprowadza ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310). Przeto w rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie przepis art. 1 ust. 1 pkt 3) w myśl którego ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, a według art. 3 ust. 1 ustawy, na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy.
Natomiast ust. 2 tegoż artykułu stanowi, że jeżeli organ, o którym mowa ust. 1 nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie. Z kolei z zapisu ust. 3 tegoż artykułu wynika, że w wypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne.
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że organ dysponuje zeznaniami co najmniej dwóch świadków, na co wskazano również w stanie faktycznym uzasadnienia, zaś Wójt Gminy W. zaświadczył pismem z dnia [...] września 2012 r., o okolicznościach wskazanych w cytowanym już wyżej przepisie art. 3 ust. 2 ustawy.
Analizując przedmiotową sprawę w dalszej części stwierdzić należy, że według brzmienia art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. z 1998 r. Dz. U. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.), za domownika uważa się osobę bliską rolnikowi która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy,
W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że we wnioskowanym okresie, skarżący miał ukończone [...] lat życia i pobierał naukę w Zespole Szkół Elektrycznych w W. Nie można się zgodzić z organem, że łączenie przez skarżącego obowiązków ucznia szkoły z pracą w gospodarstwie rolnym rodziców wyklucza wykonywanie pracy o charakterze stałym w tym gospodarstwie z uwagi na obowiązki szkolne.
W tym miejscu podkreślić należy, że wyjaśnienie pojęcia "wykonywania pracy w charakterze stałym w gospodarstwie rolnym" wielokrotnie podejmował się Sąd Najwyższy. I tak w wyroku z dnia 4 października 2006 r. sygn. akt II UK 42/2006 wskazano na potrzebę odstąpienia od rozumienia "stałości pracy w gospodarstwie rolnym", jako nieustannego, przez cały czas, ciągłego wykonywania prac w gospodarstwie i stąd też mając na względzie cel i funkcje omawianej ustawy podkreślono, że ustanowienie obowiązku ubezpieczenia społecznego domownika dotyczy osób niebędących posiadaczami gospodarstwa rolnego, a powiązanych z gospodarstwem rolnym tylko szczególnym stosunkiem cechującym domownika. Istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez prowadzącego gospodarstwo, leżących w zakresie jego decyzji gospodarczych.
Zatem wystarczające dla uznania pracy domownika w gospodarstwie rolnym za stałą pracę jest wykonywanie w jej przebiegu wszystkich zabiegów agrotechnicznych związanych z prowadzoną produkcją w rozmiarze dyktowanym potrzebami i terminami tych prac oraz używaniem sprzętu ułatwiającym te prace. Podkreślenia wymaga, że w myśl ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, charakter pracy domownika w gospodarstwie rolnym nie może być utożsamiany z charakterem pracy rolnika w takim gospodarstwie. Domownik bowiem nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, lecz wyłącznie pomaga rolnikowi w prowadzeniu takiej działalności i stąd też nie musi on pracować w takim samym wymiarze godzinowym, jak rolnik i może sobie pozwolić na jednoczesne kształcenie. Na takie rozumienie charakteru pracy domownika wskazuje znany już sam fakt rozróżnienia w art. 6 pkt 1 i 2 definicji "rolnika" i domownika".
Gdyby zatem zamiarem ustawodawcy było jednakowe traktowanie nakładu pracy domownika i rolnika oraz ich wkładu w rozwój gospodarstwa rolnego, to z pewnością nie wprowadzałby takiego rozróżnienia. Reasumując, nie można zatem przyjąć, że jeśli osoba mająca status domownika, realnie pomagając rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, jednocześnie pobiera naukę w szkole, to jej praca w tym gospodarstwie nie ma charakteru stałego. Takie stanowisko jest zbieżne z judykaturą i Naczelny Sąd Administracyjny np. w wyroku z dnia 29 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 321/11 stwierdził, że przykładowa nauka w szkole w systemie zaocznym, niepołączona z wykonywaniem dodatkowych zajęć zarobkowych, nie stanowi przeszkody do uznania tego okresu, jako pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić zatem należy, że skarżący spełnia przesłanki domownika w rozumieniu art. 6 pkt 2 cytowanej już wyżej ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. i w konsekwencji uwzględniając tylko tę przesłankę, okres jego pracy w indywidualnym gospodarstwie od [...] maja 1991 r. do [...] lipca 1995 r. winien być zaliczony do stażu służby (wysługi lat). Odnosząc się zaś do dnia [...] lipca 1995 r., kiedy to skarżący zarejestrował się jako bezrobotny, należy zauważyć, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. Nr 1, poz. 1), bezrobotnego uważa się osobę, o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1 i 2, nie zatrudnioną i nie wykonującą innej pracy zarobkowej, z zastrzeżeniem art. 26 ust. 1, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującego w danym zawodzie lub służbie, z zastrzeżeniem lit. g), nie uczącą się w szkole w systemie dziennym, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania (stałego lub czasowego) rejonowym urzędzie pracy, jeżeli:
- a) ukończyła 18 lat, z wyjątkiem młodocianych absolwentów,
- b) kobieta nie ukończyła 60 lat, a mężczyzna 65 lat,
- c) nie nabyła prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej albo po ustaniu zatrudnienia nie pobiera świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku chorobowego, macierzyńskiego lub wychowawczego,
- d) nie jest właścicielem lub posiadaczem (samoistnym lub zależnym) nieruchomości rolnej, w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych powyżej 2 ha przeliczeniowych albo gospodarstwa stanowiącego dział specjalny produkcji rolnej w rozumieniu przepisów podatkowych, chyba że dochód z działów specjalnych produkcji rolnej obliczony dla celów podatku dochodowego od osób fizycznych nie przekracza wysokości przeciętnego dochodu z pracy w rolnictwie nieuspołecznionym z 2 ha przeliczeniowych, ustalonego przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej na podstawie przepisów o podatku rolnym,
- e) nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub stanowiącym dział specjalny produkcji rolnej, z którego podatek dochodowy od osób fizycznych przekracza dochody z 2 ha przeliczeniowych, o których mowa w lit. d),
- f) nie podjęła pozarolniczej działalności gospodarczej od dnia wskazanego w zgłoszeniu do ewidencji do dnia wyrejestrowania tej działalności albo nie podlega - na podstawie odrębnych przepisów - obowiązkowi ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego,
- g) jest osobą niepełnosprawną, której stan zdrowia pozwala na podjęcie zatrudnienia co najmniej w połowie wymiaru czasu pracy obowiązującego w danym zawodzie lub służbie,
- h) nie jest osobą tymczasowo aresztowaną lub nie odbywa kary pozbawienia wolności.
Analiza powyższego przepisu w zestawieniu z przytoczoną już wyżej definicją domownika świadczy, że mimo zarejestrowania jako bezrobotny w dniu [...] lipca 1995 r., skarżący nadal nie był zatrudniony i nie wykonywał innej pracy zarobkowej, zaś bycie domownikiem nie oznacza też, iż nie był on zdolny i gotowy w każdym czasie do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującego w danym zawodzie lub służbie. Ponadto – a właściwie przede wszystkim – o tym, że posiadając status bezrobotnego można być równocześnie domownikiem w gospodarstwie rolnym przesądził sam ustawodawca, jeśli się zważy na brzmienie lit. e) powyższego przepisu.
Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że organ podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach jest związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Musi więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), której realizacja wymaga, aby dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 k.p.a.). Ponadto jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.
Tymczasem w rozpoznawanej sprawie – w ocenie Sądu – zarówno z akt sprawy, jak i z uzasadnienia rozkazu personalnego nie wynika, aby Komendant Główny Policji zadośćuczynił powyższym powinnościom i zbadał wyczerpująco wszystkie okoliczności faktyczne oraz dokonał obiektywnej i wnikliwej ich oceny pod kątem pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców.
Z tego mianowicie powodu, że w żadnej mierze nie dokonał on analizy zeznań świadków stwierdzając jedynie, iż pozostają one w sprzeczności z innymi dowodami. Zatem nie podając tych innych dowodów i nie dokonując w konsekwencji ich oceny oraz analizy w ich wzajemnym powiązaniu, a następnie nie uzasadniając, dlaczego jednym dowodom dał wiarę, zaś innym nie, naruszył tym samym przepis art. 107 § 3 k.p.a. Niezależnie od powyższego w sposób całkowicie gołosłowny wskazano, że nie daje się wiary skarżącemu, co do czasu jazdy autobusem, bowiem poprzestano jedynie na tym stwierdzeniu. Natomiast, w ocenie Sądu, jest to niewystarczające, bowiem w żaden sposób nie dokonano analizy owej tezy, jak chociażby, poprzez dokonanie konkretnej symulacji, czy też przez inne dowody przeprowadzone w sprawie.
Nie do przyjęcie jest też stanowisko organu, że skoro skarżący nie zgłosił faktu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w trakcie, kiedy powoływano go do służby w Policji, to tym samym jest to dowód świadczący przeciwko niemu. Wszak takie oświadczenie nie jest wymagane w trakcie ubiegania się o przyjęcie do służby.
W tej sytuacji więc, oba rozkazy zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, tj. powołanego już wyżej art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy oraz art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jak również z naruszeniem przepisów prawa procesowego, a to wspomnianych już wyżej przepisów art. art. 7 k.p.a., art. 75 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., co bez wątpienia miało wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając zatem ponownie sprawę, organ wyda rozkaz personalny z uwzględnieniem poczynionej powyżej przez Sąd oceny prawnej, przy zachowaniu zasad postępowania administracyjnego według podanych wyżej reguł.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1) lit a) i c) w zw. z art. 152 i art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), należało orzec jak w sentencji wyroku.