Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] września 2008 r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] lipca 2008 r. i odmówił przyznania J. G. świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu do w/w decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z roku 2004, Nr 39 poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki:
- 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;
- 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności;
- 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek;
- 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku.
W ocenie Prezesa ZUS J. G. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Z dokumentacji rentowej wynika, iż 52 letnia skarżąca udowodniła 20 lat, [...] miesięcy i [...] dni okresów składkowych i nieskładkowych. Po ustaniu ostatniego okresu składkowego, jakim było pobieranie w listopadzie 1996 r. zasiłku dla bezrobotnych, do chwili ustalenia całkowitej niezdolności do pracy od dnia [...] czerwca 2004 r. przez okres 7 lat i 7 miesięcy nie wykonywała żadnej pracy objętej ubezpieczeniem społecznym. Zdaniem Prezesa ZUS analiza przebiegu okresu ubezpieczenia wskazuje, iż niespełnienie warunków ubezpieczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem w tym okresie nie była wobec strony orzeczona całkowita niezdolność do pracy.
Ponadto Prezes ZUS stwierdził, że podnoszone przez odwołującą się trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż świadczenie to nie ma charakteru socjalnego.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła zarzut, że pracowała dopóki jej starsza matka mogła się opiekować jej niepełnosprawnym synem. Jednak od 1996 r. tj. od chwili, gdy matka zachorowała sama musiała zająć się niepełnosprawnym dzieckiem. Nadto zaczęły się jej kłopoty ze zdrowiem.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki:
─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;
─ nie spełnia warunków ustawowych określonych w art. art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskutek szczególnych okoliczności;
─ nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym całkowitą niezdolność do pracy w związku ze złym stanem zdrowia lub wiek;
─ nie posiada niezbędnych środków utrzymania.
Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy, po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy.
Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1 jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
W niniejszej sprawie Prezes ZUS nie przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, czego dowodem są przede wszystkim rozstrzygnięcia obu jego decyzji, a więc przede wszystkim nie uwzględnił faktu, iż skarżąca ma dość długi okres ubezpieczenia i jak wynika z akt sprawy, mimo że zamieszkuje na terenie Polski, na którym występują kłopoty z zatrudnieniem, to jednak zawsze, gdy było to możliwe podejmowała pracę. Jest to szczególnie ważne w sytuacji, gdy skarżąca jest i była obciążona opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem. Tymczasem świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest powiązane z systemem ubezpieczeń społecznych i długi okres ubezpieczenia w tak trudnej sytuacji, w jakiej znajdowała się pani J. G. powinno być przedmiotem rozważań organu.
Nadto Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wziął pod uwagę faktu, że w sprawie zaistniała okoliczność szczególna, bowiem jak wynika z akt sprawy przeszkodą, która uniemożliwia skarżącej dalszą pracę był fakt, iż od roku 1996 jej matka ze względu na stan zdrowia i wiek nie mogła pomagać w opiece nad niepełnosprawnym dzieckiem, więc to sama skarżąca musiała podjąć się opieki. Jest oczywistym, że w uwarunkowaniach polskich w małej miejscowości, takiej w której mieszka J. G., brak jest form pomocy społecznej, polegającej na dziennej opiece nad niepełnosprawnymi osobami. Stąd ciężar opieki spoczywa na barkach rodziny. W tej sytuacji, należy uznać, iż w życiu skarżącej nastąpiła szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.