Uzasadnienie
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], na mocy art. 134 w związku z art. 129 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w K. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy S.L. udostępnienia dokumentów na podstawie art. 31 w związku z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424 ze zm.), dalej w skrócie ustawa o IPN, w związku z art. 63 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 425 ze zm.).
Organ uzasadniając postanowienie z dnia [...] grudnia 2008 r. wskazał, że odwołanie od decyzji Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w K. z dnia [...] lutego 2008 r. wniesiono z uchybieniem 14 dniowego terminu, ponieważ niniejsze postanowienie S.L. otrzymał w dniu 10 marca 2008 r., a środek odwoławczy nadał w urzędzie pocztowym w dniu 8 kwietnia 2008 r., a więc po terminie przewidzianym w przepisach. Wskazano, że ostatnim dniem do wniesienia środka zaskarżenia od tego postanowienia był dzień 24 marca 2008 r., oraz że powołana decyzja zawiera prawidłowe pouczenie o możliwości jej zaskarżenia.
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej podkreślił, że S.L. nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Nie podał w odwołaniu, aby uchybienie terminu nastąpiło z przyczyn spowodowanych jego złym stanem zdrowia. Dopiero w piśmie z dnia 18 września 2008 r. powołał się na problemy zdrowotne wskazując, że odwołanie z dnia 8 kwietnia 2008 r. złożył zgodnie z otrzymanym pouczeniem oraz możliwościami zdrowotnymi. Do pisma tego załączył zaświadczenie z poradni [...] z dnia 17 września 2008 r., z którego wynikało, pozostawanie na leczeniu w tej poradni od 1999 r. Zdaniem organu, samo ogólne wskazanie, że ktoś pozostaje na leczeniu w poradni [...] nieuprawdopodabnia, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S.L. zakwestionował zaskarżone postanowienie i wniósł o jego uchylenie, wskazując na naruszenie art. 129 i art. 134 k.p.a. Podniósł, że od 1999 r. wymaga stałego leczenia [...], przy równoczesnym unikaniu stresu i wysiłku fizycznego, dlatego odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł w pierwszym możliwym terminie w dniu 8 kwietnia 2008 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W przedmiotowej sprawie kontroli Sądu poddane zostało postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] grudnia 2008 r. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
Zgodnie z art. 134 k.p.a., właściwy organ zobowiązany jest wydać postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania, jeżeli w wyniku czynności wstępnych podejmowanych w postępowaniu odwoławczym stwierdzi, że ten środek zaskarżenia wniesiony został z uchybieniem terminu.
Podkreślić przy tym należy, że przesłanką wydania w trybie art. 134 k.p.a. postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania stanowi ustalenie nie tylko faktu złożenia odwołania po upływie 14 dni od daty doręczenia stronie decyzji organu I instancji, ale również ustalenie braku prośby o przywrócenie uchybionego terminu.
W niniejszej sprawie zestawienie daty doręczenia S.L. (10 marca 2009 r.) decyzji Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w K. z dnia [...] lutego 2008 r. z datą wniesienia odwołania (8 kwietnia 2008 r.) wskazuje na uchybienie przez skarżącego ustawowego terminu do wniesienia odwołania określonego w art. 129 § 2 k.p.a. i kwestia ta pozostaje poza sporem. Jednocześnie faktem jest, że odwołujący się przed rozpoznaniem tego odwołania skierował do Instytutu Pamięci Narodowej pismo z dnia 18 września 2008 r., w którym podał, że jego pismo z dnia 8 kwietnia 2008 r. było odwołaniem od decyzji Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w K. z dnia [...] lutego 2008 r., które złożył zgodnie z otrzymanym pouczeniem i swoimi możliwościami zdrowotnymi. Do pisma dołączył zaświadczenie z poradni [...] z dnia 17 września 2008 r.
W celu wyjaśnienia wątpliwości co do charakteru procesowego pisma odwołującego się z dnia 18 września 2008 r., Prezes Instytutu Pamięci Narodowej powinien wezwać wnioskodawcę do udzielenia informacji, w jakim celu powołuje się w nim na swoje możliwości zdrowotne i załącza zaświadczenie lekarskie. Gdyby okazało się, że pismo to jest wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, to stosownie do art. 58 i art. 59 k.p.a. organ winien wydać rozstrzygnięcie w tym zakresie, a to czyniłoby zbędnym wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 134 k.p.a. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Gd 641/08, LEX nr 477255).
Z uwagi na powyższe, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w stopniu powodującym konieczność jego uchylenia, a powyższe uchybienie mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.