Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm./ odmówił Pani D. F. przyznania świadczenia w drodze wyjątku – renty rodzinnej na rzecz dzieci W. i M. W uzasadnieniu decyzji podano między innymi, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w wyżej powołanym, przepisie powinny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Ponadto organ wskazał, że z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że zmarły w wieku 46 lat ojciec dzieci posiadał udowodniony okres składkowy i nieskładskowy, wynoszący 17 lat 7 miesięcy i [...] dni. Dodatkowo w latach 1993 – 1995 oraz 1996 – 1999 nie został udowodniony żaden okres pracy, potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Poza tym organ podkreślił, że nie zostały wskazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu przez zmarłego ojca dzieci uprawnień do nabycia świadczenia ustawowego.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do sądu, w której skarżąca wniosła o jej uchylenie.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, czyli w tej sprawie – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269/ sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.
Niezależnie od zarzutów i argumentów obu stron zbadania wymaga przede wszystkim kwestia, czy Wicedyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno – Rentowych w Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – E. N. była osobą uprawnioną do wydawania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, odmawiających przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz. U. Nr 162, poz. 1118/.
Artykuł 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przyznaje Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kompetencje do wydawania decyzji w zakresie przyznania i odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Członek Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – W. P. nie mogła udzielić E. N. – Wicedyrektorowi Departamentu Świadczeń Emerytalno – Rentowych w Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pełnomocnictwa do wydania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. E. N. musiałaby posiadać upoważnienie samego Prezesa, jako jedynej osoby personifikującej organ. Takiego pełnomocnictwa E. N. nie posiadała, nie mogła więc wydać i podpisać decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
W ustawie ubezpieczeniowej nie zawarto innego uregulowania, dotyczącego udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu, niż to, które wynika z art. 268a k.p.a.
W art. 74 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zawarta jest delegacja dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, do wydania rozporządzenia w sprawie nadania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych statutu. Na podstawie tego przepisu zezwolono nakreślenie nim w szczególności: struktury organizacyjnej Zakładu oraz zakresu rzeczowego działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu, trybu funkcjonowania i kompetencji organów Zakładu.
Zgodnie z § 3 ust. 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych /Dz. U. z 1999 r., Nr 80, poz. 914 z późn. zm./, Prezes Zakładu może upoważnić m. in. dyrektorów komórek organizacyjnych do:
- 1. reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu w określonych przez niego sprawach;
- 2. upoważniania innych pracowników Zakładu w zakresie określonym w pkt 1.
Nie ulega wątpliwości, że § 3 ust. 2 pkt 2 cytowanego załącznika do rozporządzenia pozostaje w sprzeczności z treścią powołanego wyżej art. 268a k.p.a. Prezes ZUS nie może upoważnić członka zarządu ZUS do upoważniania innych pracowników do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu w zastrzeżonych w ustawie dla niego sprawach. Udzielając delegacji do wydania rozporządzenia w sprawie nadania statutu Zakładowi, ustawodawca nie wskazał, że organ wykonawczy może w sposób odmienny, niż czyni to ustawa /k.p.a./ uregulować kwestię udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu.
W związku z powyższym uznać należy, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie jest podpisana przez osobę upoważnioną do wydania decyzji. Decyzja administracyjna wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do jej wydania jest z mocy art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. nieważna. W konsekwencji stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja również dotknięta jest wadą nieważności, ponieważ jej mocą utrzymano decyzję nieważną.
W takiej sytuacji należało stwierdzić nieważność obu decyzji.
Wprawdzie, z uwagi na treść rozstrzygnięcia zbyteczne są rozważania w zakresie zarzutów podniesionych w skardze, to jednak wskazać należy, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie odniósł się do okoliczności podniesionych przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a wobec tego w sposób niewystarczający rozważył przesłankę o szczególnych okolicznościach, dotyczących niespełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty rodzinnej po zmarłym.
Istnienie owych okoliczności musi być poprzedzone wyjaśnieniem organu w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Do okoliczności tych należy zaliczyć takie sytuacje, które są niezawinione przez osobę ubezpieczoną. Jedną z nich może być choroba. W sprawie bezsporne jest, że zmarły w dniu [...] marca 2005 r. M. F. był chory na [...]. Do osiągnięcia wieku 46 lat w dacie zgonu posiadał spory okres składkowy i nieskładkowy /17 lat 7 miesięcy i [...] dni/. Jako datę powstania całkowitej niezdolności do pracy w orzeczeniu Komisji Lekarskiej ZUS ustalono [...] września 2003 r. W ostatnim dziesięcioleciu przed zgonem udokumentowany staż pracy wynosi 4 lata 1 miesiąc i [...] dni.
Wskazać należy, że organ administracji nie zajął się wyjaśnieniem okoliczności przedstawionych przez skarżącą, a związanych z bardzo złym stanem zdrowia ojca małoletnich dzieci, który ostatecznie doprowadził do zgonu. Charakter stwierdzonych u skarżącego chorób, które nie pojawiły się z dnia na dzień, a zapewne dawały objawy wcześniej, mogły zaważyć na przerwie w świadczeniu pracy, mimo że w orzeczeniu Komisji Lekarskiej ZUS stwierdzającym całkowitą niezdolność do pracy, jako datę jej powstania wskazano dzień [...] września 2003 r.
Podkreślić należy, że Prezes ZUS wydając decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności musi podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy /art. 7 k.p.a./. Ma obowiązek wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy /art. 77 i 80 k.p.a./ oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie stosownie do wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.
Również te wyżej wskazane okoliczności Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powinien wziąć pod uwagę wydając nową decyzję.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 156 §1 pkt 1 i 2 k.p.a., Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.
W oparciu o art. 152 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.