Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 30 grudnia 2008 r. C. M. wystąpił do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] o ponowne ustalenie wysokości świadczenia emerytalnego po dniu 1 stycznia 1999 r.
Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r., na podstawie art. 31, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.) w związku z art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), odmówił wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji wydanych po 1 stycznia 1999 r. Jednocześnie pouczył, że od decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w [...].
Od powyższej decyzji C. M. wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego – Sądu Ubezpieczeń Społecznych w [...], który wyrokiem z dnia [...] lutego 2011 r., sygn. akt [...], w pkt 1 wyroku oddalił odwołanie od decyzji o odmowie ponownego ustalenia wysokości świadczenia emerytalno- rentowego zaś w pkt 2 wyroku odwołanie od decyzji z dnia [...] stycznia 2008 r. o odmowie wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji wydanych po dniu 1 stycznia 1999 r. przekazał Ministrowi Obrony Narodowej celem rozpoznania.
Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 3 kpa oraz w związku z wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] Wydział Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2011 r., sygn. akt [...], umorzył postępowanie odwoławcze w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wydanych po dniu 1 stycznia 1999 r.
W uzasadnieniu decyzji organ II instancji podkreślił, że nie podziela poglądu Sądu, aby był właściwy w niniejszej sprawie, bowiem - w ocenie organu - w sprawie właściwym do rozpoznania odwołania jest sąd powszechny. Wskazał, że sąd pominął fakt, iż w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2010 r., sygn. akt II UZP 3/10, na którą się powołał w uzasadnieniu swojego postanowienia, ustalono sposób postępowania w sytuacji, gdyby sąd administracyjny uznał się za niewłaściwy w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wojskowego organu emerytalnego. Zdaniem organu, w uchwale tej stwierdzono, że od decyzji wojskowego organu emerytalnego, odmawiającej wszczęcia postępowania o stwierdzeniu nieważności, służy odwołanie do sądu administracyjnego, zaś sąd powszechny - sąd ubezpieczeń społecznych, uzyskuje właściwość rzeczową w takich sprawach na zasadach ogólnych.
Minister Obrony Narodowej, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt I UZP 3/10, która stwierdziła, że od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w przedmiocie nieważności decyzji, przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, uznał, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe, gdyż Minister Obrony Narodowej nie jest uprawniony do orzekania co do istoty sprawy. Organem uprawnionym jest Dyrektor WBE w [...] oraz sądy powszechne.
Zdaniem organu II instancji, jeżeli żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji, a w przepisach materialnego prawa administracyjnego brak jest normy kompetencyjnej, upoważniającej organ do podjęcia rozstrzygnięcia, postępowanie administracyjne, jako bezprzedmiotowe, powinno ulec umorzeniu. Nadto podniósł, że skarżący nie złożył odwołania od decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. w przedmiocie odmowy wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności.
Powyższa decyzja Ministra Obrony Narodowej stała się przedmiotem skargi C. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił rażące naruszenie: art. 127 § 2, art. 128, art. 138 § 1 pkt 3 oraz art. 105 § 1 kpa. Podniósł, że jego odwołanie dotyczyło dwóch decyzji o tym samym numerze wydanych w dniu [...] stycznia 2009 r. przez Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] i tak zostało potraktowane przez Sąd Okręgowy w [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.), prawo do świadczeń pieniężnych z tytułu zaopatrzenia emerytalnego lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej albo z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w tej sprawie zostaną przedstawione istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne albo ujawnione dowody, istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, a mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość.
Jednocześnie art. 32 ust. 2 tej ustawy wskazuje, że decyzje ostateczne, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez właściwy organ emerytalny zmienione, uchylone lub unieważnione na zasadach określonych w przepisach ustawy – kpa. Przepis ten dopuszcza możliwość stosowania trybów nadzwyczajnych procedury administracyjnej wobec decyzji emerytalnych, wydawanych na podstawie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych.
W myśl art. 32 ust. 2 ww. ustawy, organem właściwym w tego rodzaju sprawach jest wojskowy organ emerytalny. Artykuł 3 ust. 1 pkt 13 tej ustawy wyjaśnia, że wojskowym organem emerytalnym jest organ emerytalny właściwy w sprawach ustalania prawa do zaopatrzenia emerytalnego i wysokości świadczeń pieniężnych z tytułu tego zaopatrzenia, określony przez Ministra Obrony Narodowej. Jednak Minister Obrony Narodowej nie jest wojskowym organem emerytalnym, w rozumieniu powyższych norm. W świetle § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 23 lutego 2004 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organów w sprawach zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych oraz uprawnionych członków ich rodzin (Dz. U. Nr 67, poz. 618 ze zm.), wojskowym organem właściwym do ustalania prawa do zaopatrzenia emerytalnego i wysokości świadczeń pieniężnych z tytułu tego zaopatrzenia oraz ich wypłaty jest dyrektor wojskowego biura emerytalnego.
Oznacza to, że organem właściwym także w sprawach weryfikacji decyzji wojskowego organu emerytalnego w trybach nadzwyczajnych, regulowanych przepisami kpa, jest dyrektor wojskowego biura emerytalnego, właściwy według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej do zaopatrzenia emerytalnego.
Tak więc decyzja dyrektora wojskowego biura emerytalnego w przedmiocie zmiany, uchylenia lub unieważnienia decyzji emerytalnej podlega odwołaniu do sądu powszechnego, co wyklucza właściwość sądu administracyjnego w tych sprawach. Prezentowane przez Sąd stanowisko znajduje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 23 marca 2011 r. o sygn. akt I UZP 3/10 (publ. OSNP 2011/17-18/23, LEX nr 73818).
O braku kognicji sądu administracyjnego w tego rodzaju sprawach świadczy także treść art. 32 ust. 4 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, który statuuje, że jeżeli przepisy kpa przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, wojskowy organ emerytalny w tych przypadkach wydaje decyzję. Gdyby ustawodawcy chodziło o nadanie tym sprawom charakteru administracyjnego (ze skargą do sądu administracyjnego włącznie), z pewnością nie byłaby konieczna zamiana formy rozstrzygnięcia (z postanowienia na decyzję), o której mowa w cyt. przepisie, gdyż zgodnie z art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd administracyjny kontroluje m. in. także postanowienia kończące postępowanie w sprawie. Jednak zamiana formy rozstrzygnięcia jest w istocie uzasadniona, gdyż kontrola sądu powszechnego obejmuje jedynie decyzje wojskowego organu emerytalnego, nie zaś postanowienia.
Tak więc Minister Obrony Narodowej – co do zasady – ma rację, twierdząc, że nie jest uprawniony do orzekania co do istoty sprawy.
Przypomnieć jednak należy, że w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...], wyrokiem z dnia [...] lutego 2011 r. o sygn. akt [...] odwołanie skarżącego od decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. o odmowie wydania decyzji stwierdzającej nieważność dotychczas wydanych decyzji emerytalnych przekazał do rozpoznania Ministrowi Obrony Narodowej. Niewątpliwie MON został tym orzeczeniem związany, wskutek czego sprawa "uzyskała" przymiot sprawy administracyjnej. W myśl bowiem art. 66 § 4 kpa organ nie może zwrócić podania (w tym wypadku odwołania) z tej przyczyny, że właściwy w sprawie jest sąd powszechny, jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się już za niewłaściwy. W takim przypadku, pomimo dokonania przez organ administracji publicznej wykładni przepisów prawa wyznaczających właściwość organów w sprawie, organ jest związany wyrokiem sądu i musi sprawę rozpoznać merytorycznie.
Wynika to nie tylko z regulacji zawartej w art. 66 § 4 kpa, ale jest to również konsekwencją treści przepisu art. 365 § 1 kpc. Prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w wypadkach w ustawie przewidzianych, także inne osoby.
Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy, a więc oceny legalności zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że kpa nie określa przesłanek umorzenia postępowania odwoławczego. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że podstawę umorzenia postępowania odwoławczego stanowi przepis art. 105 § 1 kpa, który zezwala organowi administracji publicznej na wydanie decyzji o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie to z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Umorzenie zaś postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa jest zasadniczo możliwe w dwóch sytuacjach: gdy strona skutecznie cofnie odwołanie oraz gdy organ odwoławczy stwierdzi, że wnoszący nie jest stroną w rozumieniu art. 28 kpa.
Bez wątpienia żadna z ww. przesłanek nie zaistniała w niniejszej sprawie. A zatem zaskarżone rozstrzygnięcie należy uznać za wadliwe, jako naruszające przepis art. 138 § 1 pkt 3 kpa oraz art. 107 § 1 i 3 kpa.
Reasumując uznać należy, iż umorzenie postępowania odwoławczego i pozbawienie w ten sposób skarżącego możliwości obrony swoich praw stanowi naruszenie prawa, szczególnie zaś w sytuacji, gdy sąd powszechny uznał się niewłaściwym do rozpoznania odwołania skarżącego i przekazał sprawę do rozpoznania Ministrowi Obrony Narodowej.
Oznacza to, że Minister Obrony Narodowej jest obowiązany merytorycznie rozpoznać odwołanie skarżącego od decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] z dnia [...] stycznia 2009 r.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.