Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] kwietnia 2009 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił przyznania R. M. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, iż dokumentacja zawarta w aktach rentowych nie pozwala na uznanie, że wnioskodawczyni pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.
Pismem z dnia [...] maja 2009 r. R. M. skierowała do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, motywując go trudną sytuacją zdrowotną i materialną. Wskazała, iż mieszka wspólnie z mężem i dwójką dorosłych dzieci, które jednak pracują i nie prowadzą z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego. Podała również, iż wspólne dochody jej i męża wynoszą 1900,00 zł ([...]).
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie, podzielając zawartą tam argumentację.
Wskazał, iż z akt sprawy wynika, że R. M. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, otrzymującym [...] w wysokości 2398,00 zł brutto. Miesięczny dochód przypadający na osobę w rodzinie wynosi 1199,00 zł, zatem nie pozwala to na uznanie, iż w przedmiotowej sprawie spełniona została przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. W celu ustalenia tego kryterium należy bowiem posiadane przez stronę środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od dnia 1 marca 2009 r. wynosi 675,10 zł miesięcznie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. M. wyraziła niezadowolenie z powyższej decyzji i wniosła o jej uchylenie. Zarzuciła organowi błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, iż posiada niezbędne środki utrzymania. Wskazała na swoją bardzo trudną sytuację zdrowotną i materialną.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. przepisami prawa obowiązującego w dniu podjęcia zaskarżonego aktu lub czynności.
Skarga analizowana w aspekcie tych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację prawną, pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania renty w trybie ustawowym (zwykłym).
Wydanie takiej decyzji nie jest jednak dowolne, gdyż ograniczone jest czterema obligatoryjnymi przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 ustawy, a mianowicie: uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
W rozpoznawanej sprawie ww. przepis nie mógł być zastosowany, bowiem nie wystąpiła jedna z obligatoryjnych przesłanek koniecznych do przyznania przedmiotowego świadczenia.
Bezspornym jest, iż skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Organ prawidłowo ustalił zatem, iż dochód przypadający na osobę w rodzinie skarżącej wynosi 1199,00 zł brutto, co przekracza kwotę najniższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego (kwota najniższej emerytury brutto to 675,10 zł; w takiej wysokości przyznawane są świadczenia w drodze wyjątku) i nie pozwala stwierdzić, że R. M. nie ma niezbędnych środków utrzymania. To, czy środki te zaspokajają potrzeby skarżącej, a więc czy są wystarczające, jest zupełnie inną kwestią. Wykazane środki utrzymania w przeliczeniu na członka rodziny nie są zapewne wystarczające, zważywszy na potrzeby rodziny skarżącej, istotne jest natomiast to, że R. M. posiada niezbędne środki utrzymania. Jedną z przesłanek przyznania świadczenia wyjątkowego jest brak niezbędnych - a nie wystarczających - środków utrzymania. Toteż wobec faktu, iż dochód przypadający na osobę w rodzinie skarżącej wynosi 1199,00 zł, nie można przyjąć, że nie ma ona niezbędnych środków utrzymania. W ocenie sytuacji materialnej skarżącej nie można kierować się kryterium ponoszonych przez nią wydatków, lecz kryterium dochodu, jaki osiąga.
Skoro więc w przedmiotowej sprawie przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy jest to okoliczność eliminująca R. M. z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Sama w sobie przesądza też o treści rozstrzygnięcia, bez potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych przesłanek.
Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do sytuacji skarżącej, trzeba jednak jeszcze raz podkreślić, że przedmiotowe świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb wnioskodawcy, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą co najwyżej uzasadniać ubieganie się o świadczenia z tytułu pomocy społecznej.
Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w wyroku.