Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku M. J. o ponowne rozpatrzenie sprawy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), w dniu [...] maja 2011 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy własną decyzje z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] o odmowie przyznania ww. świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji organ podał m.in., że ww. w okresie od dnia [...] listopada 2001 r. do dnia [...] stycznia 2009 r. nie podejmował zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. W tym okresie nie była w stosunku do skarżącego orzeczona przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych całkowita niezdolność do pracy. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2011 r. ustalił, iż skarżący był częściowo niezdolny do pracy od dnia [...] marca 2005 r. do dnia [...] stycznia 2009 r., a całkowicie niezdolny do pracy od dnia [...] stycznia 2009 r. do dnia [...] stycznia 2013 r.
Orzeczona częściowa niezdolność do pracy jedynie ograniczała, a nie uniemożliwiała skarżącemu wykonywania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym.
W ocenie organu, skarżący nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności.
Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2011 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez M. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W uzasadnieniu skargi przedstawił on okoliczności związane z ubieganiem się przez niego o przyznanie renty w trybie zwykłym. Podał również, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej.
Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, przyznanie przedmiotowego świadczenia i o zwolnienie od kosztów postępowania.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odniósł się również do argumentów przedstawionych w skardze odmawiając im zasadności. W ocenie organu fakt ubiegania się przez skarżącego o rentę w trybie zwykłym przed sądami ubezpieczeń społecznych w niniejszej sprawie nie ma znaczenia. Sama natomiast trudna sytuacja materialna skarżącego nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami dotyczącymi postępowania.
Wyjaśnić również należy, iż zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym.
W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w przepisie, nie zostały należycie zbadane i ustalone.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).
Wydając decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjatku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 k.p.a. - poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 k.p.a. - spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. - oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a.
W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić należy, że przesłanki określone w art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy są jedynymi kryteriami ustawowymi od spełnienia których uzależniona jest możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Każde zatem inne warunki stawiane osobie czyniącej starania o świadczenie w omawianym trybie uznać należy za kryterium pozaustawowe, a tym samym - bezprawne.
W rozpoznawanej sprawie, obowiązkiem organu było wykazanie istnienia bądź braku przesłanki szczególnych okoliczności, które spowodowałyby, że skarżący nie spełnia warunków - przewidzianych ustawą emerytalną - do uzyskania prawa do renty na ogólnych zasadach.
Zdaniem Sądu organ obowiązku tego nie dopełnił.
Wskazać należy, że art. 83 ust. 1 powołanej ustawy nie zawiera definicji pojęcia "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że określony podmiot nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Wskazać należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż: "szczególne okoliczności o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych to zdarzenia o charakterze obiektywnym, wykluczającym możliwość pozostawania w zatrudnieniu nawet przy dołożeniu przez osobę zainteresowaną największego wysiłku".
Przechodząc na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż dla Sądu nie ulega wątpliwości, iż organ błędnie ocenił, iż przesłanka szczególnych okoliczności w sprawie nie zaistniała. Uchybienie to jest na tyle istotne, iż samo w sobie mogłoby być przyczyną uzasadniającą uchylenie decyzji.
Zdaniem Sądu, organ odmawiając skarżącemu przyznania przedmiotowego świadczenia w drodze wyjątku uczynił to na podstawie błędnego ustalenia, iż w sprawie nie zaistniała przesłanka szczególnych okoliczności, o której mowa w przepisie stanowiącym podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji.
Wykładnia art. 83 ust. 1 powołanej ustawy nie może się sprowadzać jedynie do tego, że dopiero orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy może usprawiedliwiać brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Przesłanka ta jest tylko jedną z przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy, która musi być spełniona na dzień ubiegania się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Przed jej orzeczeniem może być orzeczona częściowa niezdolność do pracy, która w znacznym stopniu, pomimo aktywnego poszukiwania zatrudnienia, ogranicza możliwość podjęcia pracy, a wręcz uniemożliwia jej otrzymanie. Jeżeli osoba, w stosunku do której orzeczono częściową niezdolność do pracy, legitymuje się jedynie kwalifikacjami do podjęcia pracy fizycznej, to brak możliwości zatrudnienia, z oczywistych powodów, ulega znacznemu ograniczeniu.
Taka sytuacja zaistniała w przypadku skarżącego. Z akt sprawy wynika bowiem, że jego kłopoty zdrowotne mają swój początek przed dniem orzeczenia o jego częściowej niezdolności do pracy od dnia [...] marca 2005 r. Oczywiście orzeczenie lekarza orzecznika ZUS jest dla organu wiążące, ale organ powinien co najmniej uwzględnić okoliczności poprzedzające to orzeczenie.
W ocenie Sądu, organ tego nie uczynił, co w konsekwencji doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji.
Podkreślić należy, że skarżący w wieku 46 lat legitymuje się 18 latami i 4 miesiącami odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne. Świadczy to tym, że był aktywny zawodowo, a tylko względy zdrowotne stanowiły główną przyczynę braku wymaganego do nabycia w trybie zwykłym, okresu składkowego.
Rozpoznając ponownie sprawę, organ zobowiązany jest dokonać ponownej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, ewentualnie rozważyć jego uzupełnienie, w szczególności o dokumentację lekarską obejmującą okres od 2001 r. do dnia wydania orzeczenia określającego, że skarżący od dnia [...] marca 2005 r. jest częściowo niezdolony do pracy.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.
Na podstawie art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.