Uzasadnienie
Pismem z dnia 8 lipca 2003 r. Pani J. G. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie wyjątkowej wcześniejszej emerytury w oparciu o przepis art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm./.
Postanowieniem z dnia [...] września 2003 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zawiesił postępowanie na postawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. Nr 9, poz. 26 ze zm., zwanej dalej kpa/ w uzasadnieniu wskazując, że postępowanie sądowe w przedmiocie przyznania wcześniejszej emerytury nie zostało zakończone, a rozpatrzenie niniejszej sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjął zawieszone postępowanie oraz odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku - wcześniejszej emerytury.
W uzasadnieniu stwierdzono, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm./ jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełni łącznie następujące warunki:
jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak chociażby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
Wyjaśnił, że rozporządzenie Rady Ministrów z 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury dla pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki /Dz.U. Nr 28, poz. 149 ze zm./ regulowało sposób i tryb przyznawania wcześniejszych emerytur. Rozporządzenie utraciło moc na podstawie art. 194 w związku z art. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przedmiotowe świadczenie nie zostało uregulowane we wskazanej ustawie i już z tego powodu wykluczona jest możliwość przyznania wcześniejszej emerytury dla osób opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki w trybie art. 83 ust. 1 ustawy. Uregulowanie zawarte w powołanym wyżej rozporządzeniu było rozwiązaniem szczególnym w stosunku do przesłanek nabycia prawa do emerytury w zwykłym trybie, zatem nie można do niego stosować trybu wyjątkowego przewidzianego w art. 83 ustawy.
Ponadto przepis art. 83 uzależnia przyznanie świadczenia od całkowitej niezdolności do pracy lub wieku (dla kobiet 60 lat), co oznacza, że nie jest możliwe przyznanie świadczenia w drodze wyjątku - emerytury przed osiągnięciem limitu wieku.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wskazał podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie podjęcia zawieszonego postępowania i nie odniósł się do tej kwestii w uzasadnieniu decyzji.
W wyniku rozpoznania wniosku Pani J. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2004 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję z dnia [...] czerwca 2004 r.
W uzasadnieniu powtórzył argumentację przedstawioną we wcześniejszej decyzji, a nadto podniósł, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, iż Pani J. G. nie została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy, jak również nie osiągnęła wieku emerytalnego wynoszącego dla kobiet 60 lat.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Pani J. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W ocenie skarżącej spełnia ona wszystkie warunki do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku - wcześniejszej emerytury.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie z argumentacją taką jak w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnił, że nie ma żadnej możliwości przyznania świadczenia osobie, która nie jest całkowicie niezdolna do pracy ze względu na wiek lub stan zdrowia. Ustawodawca wśród przesłanek skutkujących niemożność wykonywania pracy nie umieścił konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Prezes ZUS, wbrew przekonaniu skarżącej, musi każdą swoją decyzję opierać na przepisach prawa. Przesłanka całkowitej niezdolności do pracy ze względu na wiek lub stan zdrowia nie jest przesłanką poddającą się swobodnej ocenie organu. Wyjaśnił, że powoływane przez skarżącą słowo "lub" występujące w przepisie art. 83 znajduje się pomiędzy sformułowaniami "wiek" i "stan zdrowia", zatem nie dotyczy konieczności łącznego spełnienia wszystkich przesłanek wskazanych w tym artykule. Oznacza jedynie możliwość przyznania świadczenia osobie, która jest niezdolna do pracy z jednej z obu tych przyczyn.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie należy wyjaśnić, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Należy jednak zaznaczyć, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Mając na względzie dyspozycję powołanego przepisu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszenia prawa - co stanowi podstawę stwierdzenia jej nieważności - art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Zgodnie z art. 101 § 1-3 kpa rozstrzygnięcie w sprawie zawieszenia postępowania administracyjnego następuje w formie postanowienia, na które służy zażalenie. Użyte w tym przepisie pojęcie --w sprawie zawieszenia postępowania-- obejmuje następujące rozstrzygnięcia:
- 1) o zawieszeniu postępowania administracyjnego,
- 2) o odmowie podjęcia postępowania administracyjnego,
- 3) o podjęciu zawieszonego postępowania administracyjnego,
- 4) o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania administracyjnego
Każde z tych rozstrzygnięć musi zapaść w formie postanowienia, albowiem analizowany przepis nie przewiduje innej formy działania organu administracji publicznej. Podjęcie zawieszonego postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] czerwca 2004 r. decyzją, która jednocześnie rozstrzygała merytorycznie wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 101 § 1-3 kpa, co oznacza, że dotknięte jest wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie tylko nie był upoważniony do podjęcia zawieszonego postępowania w drodze administracyjnej, nie mógł również rozpoznać sprawy dopóki postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania, które zobowiązany był wydać nie stało się ostateczne. Powyższe zarzuty dotyczą również zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą organ ten rozpoznał merytorycznie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję, mimo że została ona wydana z rażącym naruszeniem art. 101 kpa. Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS winien zastosować przepis art. 138 § 2 kpa.
Stąd, zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja są nieważne, przy czym nie zachodzą negatywne przesłanki określone w art. 156 § 2 kpa wyłączające dopuszczalność stwierdzenia nieważności.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 156 § 1 pkt 1 kpa., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. W oparciu o art. 152 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.