Uzasadnienie
W piśmie z dnia [...] lutego 2006 r. skierowanym do Prezesa Rady Ministrów H. M. wniosła o przyznanie jej, na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., nr 39, poz. 353 ze zm.), świadczenia w trybie szczególnym. W uzasadnieniu powołała się na fakt przejęcia, po śmierci matki, tj. po [...] marca 2004 r., opieki nad niepełnosprawną siostrą S. T., urodzoną w 1951 r. i cierpiącą od tego czasu na [...]. Choroba ta spowodowała, iż jest ona osobą całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, choć jest sprawna umysłowo. Z tego powodu nie ma ustanowionego opiekuna prawnego, ale wymaga stałej opieki osoby trzeciej. Wnioskodawczyni podała, że od 34 lat pracuje zawodowo, w odległości około 450 m od miejsca zamieszkania. Trudno jej jednak pogodzić swoje obowiązki zawodowe z opieką nad siostrą. Zmuszona jest, bez zgody pracodawcy, wychodzić do domu, by pomóc siostrze w podstawowych czynnościach życiowych.
Pomocy takiej udzielała także jej córka zatrudniona na ½ etatu w godzinach 8 – 12, zamieszkująca do jesieni 2006 r. razem ze skarżącą. Do marca 2005 r. w opiece nad S. T. pomagał również syn wnioskodawczyni. Dodatkowo skarżąca podniosła, iż sama również jest osobą chorą, ale schorzenia, na które cierpi, nie zostały uznane przez lekarza za uzasadniające skierowanie jej na komisję celem ustalenia niezdolności do pracy. Otrzymanie emerytury pozwoliłoby wnioskodawczyni na poświęcenie całego czasu siostrze.
Decyzją z dnia [...] maja 2006 r. Prezes Rady Ministrów odmówił skarżącej przyznania świadczenia wobec niespełnienia przez nią warunków przewidzianych w art. 82 przywołanej wyżej ustawy. Wskazał, iż przyznanie świadczenia specjalnego ma wprawdzie charakter uznaniowy, ale emerytura lub renta może być przyznana tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przy rozpatrywaniu wniosków sytuacja bytowa wnioskodawców jest brana pod uwagę, jednak nie stanowi kryterium jedynego. Świadczenie może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, niezdolnej do pracy z uwagi na wiek lub stan zdrowia, o ile w sprawie występują inne okoliczności wskazujące na jej szczególny charakter. Tymczasem okoliczności, na które powołuje się wnioskodawczyni, nie mają charakteru szczególnego.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca zakwestionowała stanowisko organu, iż nie spełnia szczególnych okoliczności do otrzymania świadczenia, bowiem jej wybitną zasługą jest opieka nad całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji siostrą, zaś zdarzeniem losowym uzasadniającym przyznanie emerytury - śmierć jej matki na [...].
Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. Prezes Rady Ministrów utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2006 r. Wskazał, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, 28 letnią córką M. M. i siostrą S. T. Łączny dochód miesięczny rodziny wynosi [...] zł. netto. S. T. porusza się na wózku inwalidzkim, właściwa opieka nad nią nie jest możliwa, gdy wszyscy członkowie rodziny pracują zawodowo i przebywają poza domem. Wnioskodawczyni nigdy nie występowała o opiekę środowiskową, siostra bowiem nie wyraża zgody na to, by opiekę nad nią sprawowała obca osoba. Istnieje jednakże możliwość zapewnienia takiej opieki przez ośrodek pomocy społecznej. Skarżąca jest osobą zdolną do kontynuowania pracy zawodowej, zarówno z uwagi na wiek jak i stan zdrowia. Dochód osiągany przez rodzinę nie pozwala na przyjęcie, że jej sytuacja materialna jest trudna. W sprawie nie występują też okoliczności uzasadniające uznanie przypadku H. M. za szczególny. Okoliczności takiej nie stanowi konieczność zapewnienia członkowi rodziny opieki z uwagi na jego niepełnosprawność.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2006 r. skarżąca podała, że zapewnienie siostrze opieki przez miejski ośrodek pomocy społecznej nie zmieni jej sytuacji. Pomoc taka nie jest świadczona przez 24 godziny na dobę, czego wymaga stan zdrowia siostry. Ciężar nocnej opieki - najbardziej uciążliwej, nadal będzie obarczał ją. Nie zgodziła się również z oceną, iż jest osobą całkowicie zdolną do pracy zawodowej. Zwróciła też uwagę, iż dochód jej rodziny, na który składa się głównie jej wynagrodzenie, ulegnie znacznemu uszczupleniu, gdy zrezygnuje z pracy zawodowej, a różnicę tę może wypełnić tylko emerytura specjalna.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podał, iż w niniejszej sprawie przeprowadzono postępowanie zmierzające do zbadania sytuacji materialnej i życiowej skarżącej. Ustalony w jego trakcie stan faktyczny został szczegółowo przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co czyni zadość przepisowi art. 77 Kpa. Stan faktyczny został również, zgodnie z art. 80 Kpa, poddany ocenie prawnej. Na podstawie tej oceny organ uznał, że sytuacja wnioskodawczyni nie stanowi szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania świadczenia specjalnego. Skarżąca jest osobą całkowicie zdolną do pracy, dochód jej rodziny nie pozwala na przyjęcie, że sytuacja materialna jest trudna, ponadto nie sposób uznać, że opieka nad niepełnosprawnym członkiem rodziny jest szczególną sytuacją. Podstawą uzyskania świadczenia specjalnego przyznawanego przez Prezesa Rady Ministrów są przed wszystkim udokumentowane okoliczności, które wskazują, iż wnioskodawca podczas swojej działalności, np. politycznej, społecznej, gospodarczej, położył wybitne zasługi dla rozwoju kraju, lub zdarzenia losowe wnioskodawcy, które doprowadziły do wyjątkowej, szczególnej sytuacji życiowej. Okoliczności niniejszej sprawy nie świadczą o takiej wyjątkowej sytuacji skarżącej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd analizuje zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania tej decyzji. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga analizowana według tych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie.
Skarżąca jako podstawę swojego wniosku wskazała art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., nr 39, poz. 353 ze zm.), zwanej też dalej "ustawą". Prezes Rady Ministrów przeprowadził więc postępowanie administracyjne, którego przedmiot został określony wnioskiem skarżącej. W postępowaniu tym konieczne było ustalenie, czy w niniejszej sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", który, jak stanowi powyżej wskazany przepis, uprawnia organ do przyznania świadczenia na warunkach i w wysokości innej, niż określone w ustawie.
Decyzje wydawane na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy, z uwagi na nieokreśloność przesłanki "szczególnie uzasadniony przypadek", uznać należy za typowy przykład decyzji uznaniowych. Nie oznacza to oczywiście przyzwolenia na dowolne, arbitralne rozstrzygnięcie organu, który przy podejmowaniu decyzji w tym względzie zobowiązany jest kierować się zasadami procedury administracyjnej. Konieczne jest jednak odwołanie się do istniejącej praktyki orzeczniczej Prezesa Rady Ministrów, a także praktyki orzeczniczej sądów administracyjnych w tych sprawach. Tak więc utrwaloną zasadą w takich sprawach jest, że osoba, która ubiega się o świadczenie w trybie art. 82 ust. 1 ustawy, powinna wylegitymować się przede wszystkim wybitnymi zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej (wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 czerwca 2005 r., II SA/Wa 1954/04, LEX 171678). Istotna jest także sytuacja materialna wnioskodawcy, z tym jednak zastrzeżeniem, że trudna sytuacja materialna sama w sobie nie pozwala przyznać świadczenia specjalnego.
Konieczne jest bowiem jednoczesne wystąpienie drugiej z przesłanek jego przyznania, tj. właśnie szczególnych zasług w określonej dziedzinie, ewentualnie szczególnych zdarzeń losowych. Taka wykładnia art. 82 ust. 1 ustawy stosowana jest nie tylko przez sądy administracyjne, ale potwierdzona też została orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. (sygn. akt P 38/05).
Analizując wniosek skarżącej według powyższych kryteriów Sąd orzekający w niniejszej sprawie podzielił ocenę organu, iż sytuacja materialna skarżącej nie pozwala przyznać tego świadczenia. Łączny dochód jej gospodarstwa domowego, składającego się z 4 osób, wynosi (czego skarżąca nie kwestionuje) [...] zł. netto. Nie jest istotne, że dochód ten w głównej mierze stanowi wynagrodzenie skarżącej, którego nie będzie pobierać w razie ewentualnej rezygnacji z pracy i poświęcenia się opiece nad siostrą. Organ zobowiązany był bowiem do uwzględnienia tego stanu faktycznego, który istniał w chwili wydania zaskarżonej decyzji. Sytuacja materialna skarżącej nie pozwalała więc przyznać jej wnioskowanego świadczenia.
Odnośnie drugiej z wymaganych przesłanek przyznania świadczenia specjalnego Sąd także podzielił ocenę organu, iż skarżąca nie wylegitymowała się szczególnymi zasługami w określonej dziedzinie. Zasługą taką nie jest opieka nad chorą siostrą. Sprawowanie tej opieki zasługuje na wysoką, moralną ocenę, ale nie jest okolicznością, której wymaga ustawa w przywołanym przepisie. Spełnienie obowiązku o charakterze moralnym nie jest traktowane przez ustawę jako szczególna zasługa, w przeciwnym razie regułą byłoby przyznawanie świadczenia specjalnego np. przedstawicielowi ustawowemu małoletniego (rodzicowi), który wykonuje opiekę nad dzieckiem, i który z natury rzeczy poświęca swój czas temu dziecku. W sprawie nie wystąpiły też żadne szczególne zdarzenia losowe, które uzasadniałyby przyznanie wnioskowanego świadczenia – zdarzeniem takim nie jest śmierć matki skarżącej. Także inne okoliczności, dotyczące sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz stanu zdrowia skarżącej i jej siostry za takie szczególne zdarzenie losowe uznane być nie mogą.
W zaskarżonej decyzji, a także w decyzji ją poprzedzającej, Sąd nie stwierdził uchybień procesowych uzasadniających uchylenie wydanego rozstrzygnięcia. Organ w wystarczającym stopniu uzasadnił swoje stanowisko, wskazał przesłanki, którymi się kierował oraz zastosowaną podstawę prawną.
W ocenie Sądu argumentacja skarżącej wynika z niezrozumienia celu, jakiemu służyć ma świadczenie specjalne – nie jest to świadczenie o charakterze wyłącznie socjalnym, przysługujące już z racji samej trudnej sytuacji rodzinnej. Świadczenie specjalne nie ma też na celu zrekompensowania różnicy w dochodzie jej gospodarstwa domowego po ewentualnym zaprzestaniu pracy zawodowej. Do pomocy o takim socjalnym charakterze powołane są inne organy, działające na innych podstawach prawnych, i to tylko wtedy, gdy pozwalają na to restrykcyjne kryteria socjalne.
Wobec powyższego, na podstawie art. 151 przywołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd skargę oddalił uznając, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja podjęta została zgodnie z prawem obowiązującym w chwili jej wydawania.