Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2005 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późń. zm.) odmówił E.K. działającej w imieniu małoletnich dzieci S. i G., przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Organ podał, że w okresie od 18 września 1998 r. do dnia zgonu, tj. [...] maja 2004 r., czyli przez 5 lat, 8 miesięcy i 11 dni nie został udokumentowany jakikolwiek okres zatrudnienia, za który opłacano składki na ubezpieczenie społeczne. W latach 1990 - 1991 oraz 1993 - 1998 zmarły ojciec dzieci podlegał ubezpieczeniu w bardzo krótkich okresach. We wskazanych okresach ww. był osobą zdolną do zatrudnienia i w takim przypadku nie można uznać, że niewykonywanie zatrudnienia w powyższych okresach nastąpiło na skutek okoliczności niezależnych od woli ubezpieczonego.
Udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy ojca dzieci łącznie wynosi 29 lat, 4 miesiące i 19 dni i jest nieadekwatny do wieku ojca dzieci, wynoszącego na datę zgonu 55 lat.
W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącej nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi p. E.K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o jej uchylenie. Skarżąca zakwestionował ustalenia organu, że w jego sytuacji rodzinnej nie zaistniały szczególne okoliczności, o których mowa w przepisie stanowiącym podstawę prawną rozstrzygnięcia. Zmarły wykonywał pracę, o ile było tylko możliwe. W latach 2001 - 2004 wykonywał pracę w oparciu o umowę o dzieło, ponieważ tylko taka była możliwość zatrudnienia.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 26 października 2005 r. pełnomocnik organu pozostawił rozstrzygnięcie skargi do uznania Sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 13 § 2 - Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym.
W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w przepisie nie zostały należycie zbadane i ustalone.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).
Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 kpa - poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 kpa - spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa - oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS nie oparł swojego rozstrzygnięcia na wyczerpujących dowodach, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów. Podstawą uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że zmarły ojciec dzieci w wieku 55 lat miał w okresie 1998 - 2004 przerwę w wykonywaniu zatrudnienia, a udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy wprawdzie wynosi 29 lat, 4 miesiące i 19 dni, to jednak w 10 - leciu przypadającym przed datą zgonu, tj. [...] maja 2004 r., zamiast 5 lat udokumentowano 3 lata, 7 miesięcy i 28 dni.
W ocenie Sądu zmarły ojciec dzieci przejawiał aktywność zawodową, o czym świadczy łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 29 lat, 4 miesiące i 19 dni. Jest to adekwatny okres zatrudnienia dla 55 - letniego mężczyzny w dacie zgonu. W okresie od 18 grudnia 1997 r. do 18 września 1998 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych.
W okresie od 2001 r. do 2004 r. wykonywał pracę na podstawie umowy o dzieło. Również ta okoliczność świadczy o aktywności zawodowej zmarłego. W okresie bezrobocia i trudności w znalezieniu pracy, podejmował zatrudnienie, jakie udało mu się znaleźć dla utrzymania swojej bardzo licznej rodziny (11 dzieci).
W aktach administracyjnych brak jest informacji na temat wykształcenia, czy zawodu zmarłego, wobec czego nie można ocenić, czy ojciec dzieci miał świadomość, że w czasie zatrudnienia na podstawie umowy o dzieło nie były opłacane składki.
W ocenie Sądu z uzasadnienia decyzji wydanej przez Prezesa ZUS nie wynika, z jakich faktów czy dowodów wyprowadza twierdzenie, że zmarły świadomie zrezygnował z ubezpieczenia zawierając umowę o dzieło.
Również z materiału zgromadzonego przez organ nie wynika, jaki był stan zdrowia zmarłego, a należy zwrócić uwagę, że w dacie zgonu miał dopiero 55 lat.
Tak więc, organ nie podjął się oceny, wskazanych wyżej okoliczności, przy prawie 30 - letnim okresie ubezpieczenia, czy w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności uniemożliwiające uzyskanie uprawnień do renty na zasadach ogólnych.
Mając powyższe na uwadze na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W oparciu o art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.