Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2008 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] września 2008 r., którą to decyzją, wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił W. K. przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ze względu na stan zdrowia.
W uzasadnieniu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Organ wskazał, że udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy 53-letniego mężczyzny wynosi łącznie 19 lat, [...], ale w latach [...], wystąpiła przerwa w ubezpieczeniu i w tym okresie nie został udowodniony żaden okres pracy, za który opłacano składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. We wskazanym okresie nie była orzeczona wobec W. K. całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia. Całkowita niezdolność do pracy została orzeczona wobec ww. przez lekarza orzecznika ZUS od [...] 2002 r., a ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień [...] 1999 r.
Organ wskazał również, że podnoszona okoliczność, iż brak możliwości znalezienia pracy był powodem przerwy w zatrudnieniu, nie może być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącego nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.
W konkluzji uzasadnienia organ podkreślił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności uniemożliwiające nabycie przez ubezpieczonego prawa do świadczenia ustawowego.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi W. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący wniósł o jej uchylenie.
W uzasadnieniu skargi podkreślił swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną. Podał, że jego stan zdrowia się pogarsza, [...]. Wymaga stałej opieki innej osoby i aby chociaż trochę funkcjonować musi przyjmować drogie leki.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami dotyczącymi postępowania.
Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym.
W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w przepisie, nie zostały należycie zbadane i ustalone.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie, ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).
Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 kpa – poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego – art. 9 kpa, spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić należy, że przesłanki określone w art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy są jedynymi kryteriami ustawowymi, od spełnienia których uzależniona jest możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Każde zatem inne warunki stawiane osobie czyniącej starania o świadczenie w omawianym trybie uznać należy za kryterium pozaustawowe, a tym samym – bezprawne.
Wbrew twierdzeniu organu, przepis art. 83 ust. 1 ww. ustawy nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku ani od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw w zatrudnieniu. Zatem podkreślić należy, że okoliczności te nie mogą mieć w niniejszej sprawie przesądzającego znaczenia. Chodzi natomiast w tym przypadku o wykazanie istnienia, bądź braku istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, które spowodowałyby, że zainteresowany nie spełnia warunków – przewidzianych ustawą emerytalną – do uzyskania prawa do renty na ogólnych zasadach.
Podkreślić również należy, że przepis art. 83 ust. 1 nie zawiera definicji pojęcia "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że określony podmiot nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Wskazać należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż "szczególne okoliczności", o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to zdarzenia o charakterze obiektywnym, wykluczającym możliwość pozostawania w zatrudnieniu nawet przy dołożeniu przez osobę zainteresowaną największego wysiłku. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wyklucza również uznania bezrobocia jako szczególnej okoliczności, o jakiej mowa w art. 83 ust. 1 ww. ustawy.
Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zupełnie pominął fakt, że skarżący W. K. posiadał bardzo długi, prawie 20-letni okres składkowy i nieskładkowy. Również pominął fakt, że podejmował starania, aby znaleźć pracę i utrzymać rodzinę. Choroba uniemożliwiła mu przystąpienie do pracy i wypracowanie brakującego okresu ubezpieczenia dla uzyskania uprawnień do świadczeń w trybie zwykłym.
W sytuacji wskazanej w sprawie niniejszej, nie można wykluczyć stwierdzenia, że gdyby nie ciężka choroba skarżącego pozostawałby on nadal w zatrudnieniu i wypracował tym samym prawo do renty na zasadach ogólnych.
Sąd pragnie również podkreślić, że nie zgadza się z oceną organu dotyczącą stażu pracy W. K. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, prawie 20-letni okres ubezpieczenia z pewnością należy uznać za adekwatny do wieku 53 lat.
Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS nie oparł swojego rozstrzygnięcia na wyczerpujących dowodach, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów. Podstawą uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że skarżący miał w okresie [...] przerwę w wykonywaniu zatrudnienia.
W ocenie Sądu, organ ponownie rozpatrując wniosek skarżącego, powinien jeszcze raz przeanalizować, czy skarżący rzeczywiście nie przejawiał aktywności zawodowej, biorąc pod uwagę łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący prawie 20 lat, który należy uznać za adekwatny do wieku skarżącego.
Również należy wziąć pod uwagę, że w okresie bezrobocia i trudności w znalezieniu pracy, podejmował zatrudnienie, jakie udało mu się znaleźć dla utrzymania swojej rodziny, wobec czego nie można wykluczyć stwierdzenia, że gdyby nie ciężka choroba pozostawałby nadal w zatrudnieniu i wypracowałby tym samym prawo do renty na zasadach ogólnych.
Tak więc organ nie podjął się oceny wskazanych wyżej okoliczności, przy prawie 20-letnim okresie ubezpieczenia, czy w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności uniemożliwiające uzyskania uprawnień do renty na zasadach ogólnych.
Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji. W oparciu o art. 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.