Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] lipca 2008 r. i odmówił przyznania małoletnim: I. i M. O. reprezentowanym przez matkę M. O. renty rodzinnej po zmarłym ojcu B. O. w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu do ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki:
- • jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;
- • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności;
- • nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek;
- • nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. Dlatego też Prezes ZUS zbadał przede wszystkim okoliczności odnoszące się do zmarłego ojca dzieci. W toku czynności dowodowych nie stwierdzono aby w sprawie zaistniały nadzwyczajne okoliczności, które spowodowały, że ojciec dzieci nie nabył uprawnień do świadczenia zwykłego. W trakcie postępowania stwierdzono bowiem, że ostatnio udowodniony okres składkowy zmarłego przypadał na dzień [...] października 2005 r. Od tego zaś czasu do chwili zgonu w dniu [...] kwietnia 2008 r., czyli przez okres 4 lat, 5 miesięcy i 17 dni ojciec dzieci nie był ubezpieczony.
Nadto w okresach od [...] listopada 1985 r. do [...] lipca 1987 r., od [...] grudnia 1992 r. do [...] maja 1994 r. oraz od [...] maja 2000 r. do [...] maja 2005 r. występowały okresy kilkuletnich przerw w zatrudnieniu.
Z tego powodu w ocenie Prezesa ZUS brak było warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. O. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła zarzut, że zmarły mąż chciał podjąć pracę, ale uniemożliwiało mu to największe w kraju bezrobocie w powiecie [...]. Nadto zarzuciła organowi, iż nie odniósł się do argumentów przedstawionych przez stronę, jedynie skoncentrował się na problemie przyznania świadczenia bezrobotnym. Ponadto wskazała na trudną sytuację materialną swojej rodziny.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie przytaczając argumenty zawarte w decyzji wydanej w drugiej instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Przepis art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem. Tak więc sąd administracyjny nie przyznaje świadczenia, a jedynie kontroluje czy wydana przez organ decyzja nie narusza prawa.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Przewiduje on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne (kumulatywne) spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków.
W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła jedna z obligatoryjnych przesłanek, tj. przesłana szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak aktywności zawodowej ojca dzieci. Niewątpliwie małoletnie dzieci zmarłego B. O. znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, to jednak świadczenie przewidziane w powyższym przepisie, co należy podkreślić, nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb determinowanych warunkami życia osoby o nie ubiegającej się. Przepis ten wprost nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw w zatrudnieniu. Z przepisu tego wynika natomiast przede wszystkim konieczność wykazania, iż ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień pozostałej po nim rodziny, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia pewnych szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiały.
W aktach sprawy brak jest dowodów mogących usprawiedliwiać chociażby pośrednio, przerwy w zatrudnieniu zmarłego, zwłaszcza w czasie, kiedy w kraju nie było problemu ze znalezieniem i świadczeniem pracy. Nie można było podzielić poglądu skarżącej, że niemożność zdobycia pracy w miejscu zamieszkania i trudności lokalowe są szczególną przyczyną dla której zmarły nie podejmował zatrudnienia.
W niniejszej sprawie zmarły na przestrzeni 40 lat życia posiadał udowodniony okres składkowy w wysokości nieprzekraczającej 14 i pół roku. Przez prawie 4 i pół roku do czasu zgonu w kwietniu 2008 r., zmarły nie pozostawał w ubezpieczeniu. Należy mieć na uwadze, iż długotrwały okres pozostawania ojca małoletnich poza ubezpieczeniem, bez udokumentowania przyczyn niepodjęcia pracy w czasie poprzedzającym jego zgon, wyłącza przesłankę art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy, tj. przesłankę szczególnych okoliczności, od której zależało przyznanie świadczenia dla małoletnich w drodze wyjątku (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2006 r., sygn. akt I OSK 2/2006, ONSA i WSA 2007/2, poz. 44).
Dodać należy, że okoliczność, iż skarżąca i jej dzieci znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, nie uzasadnia sama w sobie przyznania przedmiotowego świadczenia.
Reasumując w opisanych wyżej okolicznościach faktycznych, analizowanych na tle art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaskarżonej decyzji podjętej w ramach uznania administracyjnego, nie można zarzucić dowolności.
Z tych też powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), skargę oddalił.