Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] maja 2004 r., którą odmówił D. S. przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podał, że wnioskowane świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) może zostać przyznane, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie warunki określone tym przepisem, tzn.:
- 1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- 3) nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- 4) nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Wnioskodawca nie spełnił przesłanki określonej w pkt 2, gdyż z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których nie nabył on uprawnień do "świadczenia ustawowego". W okresie od dnia 28 kwietnia 1996 r. do dnia 15 stycznia 1998 r. wystąpiła przerwa w zatrudnieniu lub wykonywaniu innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, natomiast całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy została stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] listopada 1999 r., od 1998 r. Tak więc, na wymagane 3 lata na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, łączny okres składkowy i nieskładkowy uwzględniony w wymiarze 1/3 okresów składkowych wynoszący 1 rok i 8 dni, jest nieadekwaty do wieku wnioskodawcy.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi złożonej przez wnioskodawcę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o przyznanie mu wnioskowanego świadczenia. Skarżący podniósł, że od dnia [...] kwietnia 2000 r., kiedy otrzymał decyzję o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku, do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie uległy zmianie okoliczności związane z ich przyznaniem, jak również nie zmieniły się przepisy regulujące ich przyznanie. Podał, że od 1998 r. [...].
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podał również, że skarżący pobierał świadczenie w drodze wyjątku w okresie od kwietnia 2000 r. do listopada 2000 r., zaś od grudnia 2000 r. do "stycznia 2001 r." świadczenie było wypłacane, chociaż nie została wydana decyzja o jego przyznaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Jak wynika z akt sprawy, organ dopuścił się naruszenia prawa, polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, które to uchybienia miały - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 118 z późn. zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione w przytoczonym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Podkreślić należy, iż pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie.
Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego, organ jest zobowiązany do bezwzględnego przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Z mocy art. 7 tej ustawy zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego, zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa.
Zdaniem Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył powyżej określone reguły procesowe.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że skarżący nie spełnił jednej z czterech przesłanek i tym samym nie mógł otrzymać świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie organu, skarżący nie wykazał, że w jego przypadku zachodziły szczególne okoliczności, wskutek których nie nabył prawa do emerytury lub renty na warunkach wymaganych w ustawie. Organ uznał, że nieopłacanie przez skarżącego składek na ubezpieczenie społeczne podczas przerwy w zatrudnieniu w okresie od dnia 28 kwietnia 1996 r. do dnia 15 stycznia 1998 r. stanowi negatywną przesłankę z art. 83 § 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, skutkującą odmową przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie można podzielić tej oceny.
Orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] listopada 1999 r. skarżący został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji, okresowo do listopada 2000 r. Niezdolność powstała od 1998 r.
W związku z tym orzeczeniem, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2000 r. nr [...] przyznał skarżącemu rentę w drodze wyjątku na okres do dnia [...] listopada 2000 r.
W dniu [...] stycznia 2001 r. lekarz orzecznik ponownie uznał skarżącego za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji, okresowo do dnia 30 stycznia 2002 r. W orzeczeniu nie określono daty powstania powyżej określonej niezdolności. Po tym orzeczeniu organ nie wydał decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku pomimo tego, że poprzednia decyzja przyznawała skarżącemu świadczenie na okres do dnia [...] listopada 2000 r.
Lekarz orzecznik, orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2004 r., po raz kolejny uznał skarżącego za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji, okresowo do stycznia 2006 r. Data powstania tych niezdolności została określona jako "nadal".
Jak z powyższego wynika, skarżący w okresie od dnia wydania decyzji o przyznaniu renty w drodze wyjątku do dnia wydania zaskarżonej decyzji był jeszcze dwukrotnie badany, a wydane orzeczenia potwierdzały jego całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji. Tym samym należy stwierdzić, że przesłanka na podstawie której skarżącemu przyznano świadczenie w drodze wyjątku nadal istniała, a organ wydał decyzję o odmowie jej przyznania powołując nową okoliczność, tzn. przerwę w zatrudnieniu w okresie od dnia 28 kwietnia 1996 r. do dnia 15 stycznia 1998 r.
Oczywiście prawem organu jest możliwość weryfikacji wydanej decyzji, ale można to uczynić w wyniku dokładnego zbadania wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności nowo powstałych, mających wpływ na podjęcie decyzji. Tego obowiązku organ nie dopełnił, gdyż nie wyjaśnił okoliczności związanych z wykonywaniem przez skarżącego pracy podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Z akt sprawy wynika jedynie, że w okresie kiedy nastąpiła przerwa w zatrudnieniu, skarżący przebywał w zakładzie karnym i miał niespełna 20 lat. Biorąc pod uwagę charakter choroby nie można wykluczyć, że mogła mieć ona wpływ na wykonywanie przez skarżącego pracy nawet w warunkach odbywania przez niego kary pozbawienia wolności. Gdyby dolegliwości związane z chorobą nie wystąpiły, a w późniejszym okresie nie nasiliły się, skarżący będąc osobą bardzo młodą mógłby kontynuować zatrudnienie.
Konkludując, organ całkowicie pominął w swej ocenie okoliczności związane z przerwą w zatrudnieniu skarżącego, które należało zbadać pod kątem wystąpienia przesłanki "szczególnych okoliczności".
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.