Uzasadnienie
E. M. – asystent sędziego w Sądzie Okręgowym w S. pismem z dnia 9 lutego 2010 r. zgłosiła chęć przystąpienia do egzaminu sędziowskiego jesienią 2010 r.
Prezes Sądu Apelacyjnego w S. pismem z dnia [...] kwietnia 2010 r. poinformował zainteresowaną, że brak jest podstaw do umieszczenia jej na liście osób dopuszczonych do egzaminu sędziowskiego, przeprowadzanego w 2010 r., z powodu niespełnienia przesłanki z art. 66 ust. 4 i ust. 6 przywołanej ustawy, tj. zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego w dniu wejścia w życie ustawy przez okres co najmniej 3 lat.
E. M. zażądała uzupełnienia powyższego pisma o stosowne pouczenie co do przysługujących środków odwoławczych, traktując je jako decyzję i po uzyskaniu od Prezesa Sądu Apelacyjnego w S. odpowiedzi odmownej, pismem z dnia 30 czerwca 2010 r. wniosła do Ministra Sprawiedliwości odwołanie od decyzji Prezesa Sądu Apelacyjnego w S. z dnia [...] kwietnia 2010 r., odmawiającej dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego we wrześniu 2010 r., żądając uchylenia tej decyzji. W uzasadnieniu powołała się na art. 66 ust. 4 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157 ze zm.), wskazując, że spełnia przewidziane w ustawie warunki do dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego. Twierdziła, iż z treści przywołanego przepisu nie wynika, by obowiązek zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego w pełnym wymiarze czasu pracy przez okres minimum 3 lat musiał zaistnieć w dniu wejścia w życie cyt. ustawy.
Minister Sprawiedliwości postanowieniem z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], działając na podstawie art. 134 Kpa, stwierdził niedopuszczalność odwołania E. M. od odmowy dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego w Sądzie Apelacyjnym w S., który zostanie przeprowadzony we wrześniu 2010 r. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że przepisy ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury nie przewidują możliwości odwołania się do Ministra Sprawiedliwości od niedopuszczenia asystenta sędziego do egzaminu sędziowskiego. Minister Sprawiedliwości nie posiada kompetencji do oceny stanowiska prezesa sądu apelacyjnego w tym zakresie. Zaskarżone pismo nie jest decyzją administracyjną, a należy ją uznać za czynność materialno-techniczną, gdyż nie posiada cech decyzji wskazanych w art. 107 Kpa, jak wskazanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcia i uzasadnienia oraz pouczenia o prawie odwołania. W piśmie tym udzielono jedynie skarżącej informacji o braku podstaw do umieszczenia jej na liście osób dopuszczonych do egzaminu sędziowskiego.
Na przedmiotowe postanowienie Ministra Sprawiedliwości E. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając organowi naruszenie art. 107 i art. 134 Kpa oraz art. 9 i 22 § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), przez ich niewłaściwą interpretację.
Wskazując na powyższe naruszenia, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zobowiązanie organu do rozpoznania jej odwołania z dnia 30 czerwca 2010 r., a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że decyzja Prezesa Sądu Apelacyjnego w S. o niedopuszczeniu jej do egzaminu sędziowskiego spełnia wymogi decyzji administracyjnej określone w art. 107 Kpa. Pismo to zawiera oznaczenie jednostki organizacyjnej, datę wydania, oznaczenie strony, podpis oraz zawiera wskazanie podstawy prawnej, tj. art. 66 ust. 4 i 6 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, rozstrzygnięcie, tj. odmowę umieszczenia na liście osób dopuszczonych do egzaminu sędziowskiego, a nadto uzasadnienie. Natomiast brak wskazania prawa do odwołania w żaden sposób nie świadczy o tym, że ww. akt nie jest decyzją administracyjną.
Dodatkowo wskazała, że zgodnie z art. 9 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, zwierzchni nadzór nad działalnością administracyjną sądów sprawuje Minister Sprawiedliwości, natomiast stosownie do art. 22 § 2 tej ustawy, prezes sądu w zakresie administracji sądowej podlega Ministrowi Sprawiedliwości oraz prezesowi sądu przełożonego. W jej ocenie brak unormowania ustawowego w kwestii możliwości złożenia odwołania przesądza o tym, że prawo takie jej przysługuje, gdyż ustawa nie wyklucza możliwości odwołania.
W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Rozpoznawana pod tym względem skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem rozpatrując niniejszą sprawę Minister Sprawiedliwości rażąco naruszył prawo.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powziął wątpliwości, czy osoba, która podpisała w imieniu Ministra Sprawiedliwości zaskarżone postanowienie była uprawniona do wydawania w imieniu tego organu decyzji administracyjnych w sprawie niedopuszczalności wniesienia odwołania od odmowy dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego.
W tym miejscu wskazać należy, że zaskarżone postanowienie z dnia [...] lipca 2010r. nr [...] podpisał z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości podsekretarz stanu P K. Z pisma procesowego organu wynika, iż uprawnienie podsekretarza stanu P. K. do podpisywania decyzji w imieniu Ministra Sprawiedliwości wywodzi on z treści § 6 pkt 4 ust. 2 w zw. z § 4 pkt 3 ust. 3 zarządzenia z dnia 9 kwietnia 2010r nr 35/10/BM Ministra Sprawiedliwości w sprawie ustalenia zakresu czynności członków Kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości oraz Dyrektora Generalnego Urzędu.
Zapis § 6 pkt 2 ust. 4 ww. zarządzenia z 9 kwietnia 2010 r. stanowi, że podsekretarz stanu P. K. pod nieobecność podsekretarza stanu J. C. zastępuje go w czynnościach określonych w § 4 zarządzenia. Z kolei § 4 pkt 3 ust. 3 zarządzenia nr 35/10/BM wskazuje, iż podsekretarz stanu J. C. nadzoruje Departament Nadzoru nad Aplikacjami Prawniczymi.
Taka konstrukcja upoważnienia dla obu wymienionych w ww. przepisach podsekretarzy stanu nie wskazuje, iż byli oni upoważnieni do wydawania w imieniu Ministra Sprawiedliwości decyzji dotyczących spraw rozstrzyganych na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Jak wynika bowiem z treści wspomnianego już 4 pkt 3 ust. 3 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości nr 35/10/BM w sprawie ustalenia zakresu czynności członków Kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości oraz Dyrektora Generalnego Urzędu, podsekretarz stanu J. C. jest upoważniony do nadzoru nad Departamentem Nadzoru nad Aplikacjami Prawniczymi, w którego kompetencjach leży, co wynika z załącznika do zarządzenia nr 33/10/BDG Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 marca 2010 r. – Regulamin organizacyjny Ministerstwa Sprawiedliwości, realizacja zadań związanych z nadzorem i organizacją aplikacji sądowej i prokuratorskiej (pkt 1-3).
Nadzór i zadania organizacyjne nie oznaczają uprawnienia do wydawania aktów władczych przez pracowników ministerstwa pracujących w tym departamencie. Tak samo jak upoważnienie podsekretarza stanu J. C. do nadzoru nad Departamentem Nadzoru nad Aplikacjami Prawniczymi nie oznacza, iż jest on upoważniony do wydawania w imieniu Ministra Sprawiedliwości decyzji administracyjnych i innych aktów władczych na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Nadzór w prawie administracyjnym oznacza, "prawo do kontroli, wraz z możliwością wiążącego wpływania na organy, czy instytucje nadzorowane" (A. Wiktorowska [w:] Prawo administracyjne red M. Wierzbowskiego Warszawa 2006 s. 93, podobnie E. Komorowski [w:] Prawo administracyjne. Część ogólna red. M. Chmara, Warszawa 2003 s. 84). Nadzór jest więc związany z czynnościami nadzorującego, który kontroluje wedle określonego wzorca nadzorowanego i w razie niekorzystnych lub błędnych działań nadzorowanego może wobec niego stosować środki nadzoru zmierzające do korzystnej korekcji tych działań.
Nie oznacza to jednak, iż nadzór to także prawo do podejmowania władczych rozstrzygnięć w trybie określonym przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Kodeks w tym zakresie wskazuje, iż zawsze rozstrzygnięcia władcze podejmuje tylko organ administracji publicznej. W tym wypadku organ administracji może w trybie określonym w art. 268a Kpa upoważnić pisemnie pracowników kierowej jednostki do wydawania w swoim imieniu decyzji administracyjnych. Jednak takie upoważnienie powinno być konkretne i jednoznaczne.
Samo wskazanie uprawnienia do nadzoru nad określoną jednostką organizacyjną resortu oznacza jedynie prawo do podejmowania działań o charakterze organizacyjno – kontrolnym nad tą jednostką, a nie prawo do wydawania rozstrzygnięć władczych w imieniu organu administracji publicznej. Wskazuje na to szczególnie sama treść ww. zarządzenia Ministra Sprawiedliwości nr 35/10/BM w sprawie ustalenia zakresu czynności członków Kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości oraz Dyrektora Generalnego Urzędu. Podsekretarz stanu J. C., jak wynika z treści § 4 ust. 3 pkt 3, nadzoruje wspomniany już Departament Nadzoru nad Aplikacjami Prawniczymi, a w ramach działań tego departamentu wskazane już zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 kwietnia 2010r. nadaje mu w treści § 4 ust. 1 pkt 13-17 upoważnienie do wydawania w imieniu Ministra Sprawiedliwości decyzji w zakresie rozpatrywania odwołań w sprawach związanych z naborem na aplikacje prawnicze.
Takie upoważnienie jest konkretne i jednoznaczne, nie budzi wątpliwości, że w tego typu sprawach podsekretarz stanu J. C. może w imieniu organu wydawać decyzje administracyjne. Natomiast, jeśliby przyjąć koncepcję, którą Minister Sprawiedliwości przedstawił w piśmie procesowym z dnia 17 września 2010 r. (k-23 akt sądowych sprawy), do wydawania decyzji w tego typu sprawach wystarczyłaby sama treść § 4 pkt 3 ust. 3 zarządzenia z dnia 9 kwietnia 2010 r. nr 35/10/BM Ministra Sprawiedliwości w sprawie ustalenia zakresu czynności członków Kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości oraz Dyrektora Generalnego Urzędu, tymczasem tak nie jest, co dostrzega sam prawodawca w treści cytowanego zarządzenia.
W takiej sytuacji należy przyjąć, iż skoro podsekretarz stanu J. C. nie był upoważniony do wydawania decyzji administracyjnych w zakresie odmowy dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego, to tym bardziej takiego uprawnienia nie miał podsekretarz stanu P. K., który go zastępował. Taka sytuacja powoduje, że "brak właściwego upoważnienia do podejmowania określonych decyzji stanowi rażące naruszenie prawa, a nie naruszenie przepisów postępowania mających jedynie wpływ na wynik sprawy (wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2010r, sygn. akt I OSK 94/10, opublikowany w LexPolonica nr 2354440), a zatem należało stwierdzić nieważność zaskarżonego postanowienia.
Skoro przedmiotowe postanowienie dotknięte jest wadą nieważności, to zbędne jest odnoszenie się przez Sąd do zarzutów skargi.
Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.