Uzasadnienie
J. W. w dniu [...] lipca 2010 r. wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletniej D. W. urodzonej w dniu [...] lipca 1997 r. po ojcu L. W., urodzonym w 1965 r. i zmarłym w dniu [...] marca 2010 r.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. odmówił przyznania świadczenie i po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. utrzymał w mocy swoją decyzję poprzedzającą.
W uzasadnieniu organ wskazał, iż ojciec dzieci legitymował się krótkim okresem ubezpieczenia wynoszącym 14 lat, 4 miesiące i 5 dni, co jest nieadekwatne do jego wieku 44 lat. Na ostatnie dziesięć lat przed śmiercią jego okres ubezpieczenia wynosił zamiast minimum 5 lat jedynie 1 rok, 6 miesięcy i 10 dni. W latach 1990 – 1993 i 2001 – 2009 wystąpiły liczne i długotrwałe przerwy w opłacaniu składek ubezpieczeniowych, wynoszące łącznie ponad 10 lat. Organ podkreślił, iż z materiału sprawy nie wynika, aby brak ubezpieczenia był spowodowany szczególnymi okolicznościami, zatem zgodnie z treścią art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) należało odmówić przyznania świadczenia.
J. W., działając w imieniu małoletniej D., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, żądając uchylenia wskazanej wyżej decyzji z dnia [...] sierpnia 2010 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji poprzedzającej, zarzucając organowi naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez błędną wykładnię tego przepisu. Na poparcie swoich twierdzeń wskazywała, iż sama jest częściowo niezdolna do pracy, zaś poza małoletnią córką D. posiada także pełnoletniego syna – R., niezdolnego do pracy z powodu [...]. Z tych względów nie ma środków do życia.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniach obu decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania niniejszej sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Badana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Zawarte w cytowanym przepisie sformułowanie "wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty" zarówno praktyka orzecznicza, jak i doktryna odnoszą do ubezpieczonego.
Zatem w postępowaniu administracyjnym o świadczenie w drodze wyjątku istotne są przyczyny, dla których ubezpieczony nie opłacał składek ubezpieczenia społecznego i ocena tych przyczyn pod kątem szczególnym okoliczności, które usprawiedliwiałyby brak ubezpieczenia w pewnych okresach.
Podkreślenia wymaga okoliczność, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku oraz sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie, ale zaistnienie w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niemożność uzyskania przez zainteresowanego danego świadczenia w trybie zwykłym.
W niniejszej sprawie nie wykazano szczególnych okoliczności, które mogły mieć wpływ na niemożność uzyskania przez L. W. uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, a zatem nie wykazano istotnej przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.
Szczególnego podkreślenia wymaga podnoszona przez skarżącą we wniosku inicjującym sprawę, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczność, iż L. W. imał się różnych dorywczych prac w [...] i [...] bez ich zarejestrowania. Okoliczności tej nie można traktować jako usprawiedliwiającej brak uzyskania przez ojca dziecka uprawnień do świadczenia. Nadto okoliczność ta jest wysoce naganna, albowiem osoby wykonujące prace dorywcze, bez rejestracji – jak to określa skarżąca, nie tylko, że nie ponoszą kosztów ubezpieczenia społecznego (poprzez nieodprowadzanie stosownych składek od dochodów), to także nie uiszczają stosownych podatków. Osoby takie czerpią zyski z takiej nierejestrowanej nigdzie działalności i niezależnie od jej rozmiaru czasowego, choć w niniejszej sprawie jest on znaczny – ponad 10 lat – nie można takich osób traktować na równi z osobami, które w miarę swoich potrzeb wypełniają obowiązki ubezpieczeniowe i podatkowe.
Nie można w niniejszym przypadku rozważać zaistnienia szczególnych okoliczności, usprawiedliwiających niespełnianie ustawowych przesłanek do ubezpieczenia, skoro przyczyna braku ciągłości ubezpieczenia i w rezultacie wypracowanie w wieku 44 lat zaledwie nieco ponad 14 lat stażu ubezpieczeniowego, było skutkiem świadomego wykonywania pracy bez ubezpieczenia przez łączny okres ponad 10 lat na przestrzeni lat 1990 – 1993 i 2001 – 2009.
Wskazać tu należy, iż instytucja ubezpieczenia społecznego zakłada pewną solidarność ubezpieczonych, której zainteresowana nie dostrzega. Ubezpieczeni opłacają składki, aby korzystać w przyszłości z ubezpieczenia. Skoro ojciec dziecka wykonywał pracę tzw. "na czarno", mógł zatem sam opłacać ubezpieczenie. Skoro tego nie czynił, uznać należy, iż świadomie pozbawiał się ubezpieczenia. Nie do pogodzenia z zasadą równości byłoby przyznanie obecnie świadczenia z Funduszy Ubezpieczeń Społecznych, do którego świadomie L. W. nie chciał się przyłączyć i uiszczać składek.
Także trudna sytuacja zdrowotna rodziny, którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dostrzega, nie może stanowić podstawy do przyznania świadczenia, z tej przyczyny, iż niedostatek i trudna sytuacja życiowa nie jest jedynym kryterium jego przyznania, co Sąd wskazał wyżej.
Podjęta w niniejszej sprawie decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2010 r. i wcześniejsza z dnia [...] sierpnia 2010 r., odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku, są z powyższych względów zasadne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa przy podejmowaniu tych decyzji, które mogłoby skutkować ich uchyleniem bądź stwierdzeniem ich nieważność i dlatego, na podstawie art. 132 i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.