Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. -Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. u z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2004 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), którą odmówił J. K. przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu podano, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazano, że z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których p. K. nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Takie okoliczności, zdaniem organu, nie zostały udowodnione.
Z akt rentowych wynika, że łączny okres ubezpieczenia p. K. wynosi 12 lat i 5 miesięcy, który jest nieadekwatny do jego wieku. W ostatnim dziesięcioleciu przypadającym na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy udokumentowany okres ubezpieczenia skarżącego wynosi 4 lata i 11 miesięcy. Przy czym zaprzestał on pracy w 1996 r. to jest na 5 lat przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy. W ocenie Prezesa ZUS taka 5 letnia przerwa w świadczeniu pracy nie była spowodowana szczególnymi okolicznościami uniemożliwiającymi spełnienie ustawowych warunków do renty, bowiem w tym czasie nie była orzeczona wobec p. K. całkowita niezdolność do pracy.
Fakty te powodują, że świadczenie w drodze wyjątku nie może być przyznane, ponieważ przepis art. 83 ustawy emerytalnej nie pozwala na przyznanie świadczenia w oderwaniu od przepracowania odpowiednio długiego okresu, chociaż niewystarczającego do przyznania świadczenia ustawowego.
Wskazano, że trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby są uzasadnione.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do sądu, w której skarżący wnosi ojej uchylenie.
W uzasadnieniu skargi podał, że mieszka w rejonie gdzie występuje wysokie bezrobocie, co jego zdaniem stanowi okoliczność szczególną uzasadniającą przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa.
Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków.
Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach wynika, iż przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do świadczenia na ogólnych zasadach na skutek jakiś szczególnych okoliczności.
Nie można uznać, że skarżący tylko i wyłącznie wskutek szczególnych okoliczności nie spełnił warunków ustawowych do świadczenia rentowego. Z akt sprawy wynika, bowiem że skarżący na przestrzeni 37 lat życia posiada łącznie 12 lat i 5 miesięcy okresów ubezpieczenia, zaś w ocenianym dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy staż ten wynosi 4 lata i 11 miesięcy. Skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy od maja 2001 r., co zostało potwierdzone orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2001 r., natomiast ostatni udowodniony okres składkowy przypada na dzień 31 sierpnia 1996 r. Z akt sprawy nie wynika, aby od 1996 do 2001 roku skarżący nie mógł podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności. Zwłaszcza, że jak sam wskazał w tym okresie podejmował różne prace dorywcze oraz był zarejestrowany jako bezrobotny w Urzędzie Pracy w krótkich okresach, łącznie przez okres 10 miesięcy.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że za okoliczność szczególną, z powodu której ubiegający się o świadczenie nie wypracował prawa do świadczenia rentowego na ogólnych zasadach ustawy, można uważać tylko takie zdarzenie, bądź trwały stan, wykluczające aktywność zawodową połączoną z ubezpieczeniem społecznym, z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Skarżący tego nie dowiódł. Ogólne powołanie się na panujące bezrobocie oraz podejmowanie prac dorywczych takiego dowodu nie zastępuje, jak również sama w sobie nie jest to okoliczność, która mogłaby być potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe i niezależna od ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnej z art. 83 ust. 1 cyt. ustawy.
Wprawdzie sytuacja materialna skarżącego jest niezwykle trudna, to jednak tylko ta przesłanka nie może być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 ppsa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji