Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Z. S., działającej w imieniu ubezwłasnowolnionego całkowicie syna - L. S., z dnia [...] kwietnia 2009 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku dla L. S. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż z dokumentacji rentowej wynika, że L. S. na przestrzeni 23 lat życia udokumentował 1 rok, 1 miesiąc i 4 dni łącznie okresu składkowego i nieskładkowego. Okres nieskładkowy został zaś uwzględniony w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Wyjaśnił również, iż nie bez znaczenia w sprawie pozostaje fakt, że w latach 2005 - 2007 wnioskodawca nie wykonywał żadnego zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi.
Organ podkreślił, iż w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w dalszym wykonywaniu zatrudnienia i nabyciu przez L. S. uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, ponieważ w wymienionej przerwie nie została wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. Dodał również, iż dochód przypadający na osobę w rodzinie zainteresowanego nie wskazuje na brak niezbędnych środków utrzymania.
W dniu [...] września 2009 r. Z. S. skierowała do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, motywując go trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Podała, iż po maturze L. S. bezskutecznie poszukiwał pracy i zatrudniał się na podstawie umowy o dzieło. Podniosła również, że zarobki męża i jej emerytura nie wystarczają na pokrycie wszystkich potrzeb rodziny i leczenia syna.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie, podzielając zawartą tam argumentację. Wskazał, iż wśród okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie jej synowi świadczenia w drodze wyjątku, ustawodawca nie wymienił trudnej sytuacji panującej na rynku pracy. Podał ponadto, iż miesięczny dochód przypadający na członka rodziny wynosi 1065,40 zł brutto, zatem nie pozwala to na uznanie, iż w przedmiotowej sprawie spełniona została przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. W celu ustalenia tego kryterium należy bowiem posiadane przez stronę środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od dnia 1 marca 2009 r. wynosi 675,10 zł miesięcznie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. S. wyraziła niezadowolenie z powyższej decyzji i wniosła o jej uchylenie. Ponownie wskazała na bardzo trudną sytuację zdrowotną swojego syna, który uległ poważnemu wypadkowi i nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji oraz fakt dużego bezrobocia, panującego w latach 2006 - 2007 na terenie ich zamieszkania.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w wydanych w sprawie decyzjach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skargę uznać należy za niezasadną.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym.
Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę, przez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Wyżej przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są:
- - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności,
- - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem,
- - brak niezbędnych środków utrzymania.
Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia.
Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż stan faktyczny przedstawiony przez skarżącego nie wyczerpuje trzeciej z wymienionych w art. 83 przedmiotowej ustawy okoliczności.
Analizując przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzić należy, iż nie zawierają one definicji pojęcia "niezbędne środki utrzymania". Zachodziła więc konieczność wypracowania przez judykaturę i organy administracji sposobu rozumienia tego pojęcia. Należy przychylić się do stanowiska organu, iż metodą wyjaśnienia spornego pojęcia może być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Za uzasadnione należy bowiem uznać twierdzenie, iż najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Podkreślić przy tym wypada, iż chodzi tutaj jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Odniesienie takie stanowi więc obiektywny miernik spełnienia przesłanki ustawowej.
W świetle wyżej przedstawionych wywodów, uznać należało, iż organ właściwie przyjął, że po stronie skarżącego nie istnieje wymagana przez ustawodawcę okoliczność braku środków utrzymania. Okolicznością niesporną w sprawie jest bowiem to, iż dochód na osobę w rodzinie skarżącego przewyższa kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Powyższe sprawia więc w konsekwencji niemożliwość zastosowania wobec skarżącego dyspozycji art. 83 omawianej ustawy i przyznania mu renty w trybie specjalnym.
Analizując skarżoną decyzję tutejszy Sąd podzielił także argumenty organu, iż sytuacja na rynku pracy nie stanowi okoliczności szczególnej, która mogłaby uzasadniać przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Gospodarka rynkowa charakteryzuje się bowiem tym, iż popyt nie zawsze idzie w parze z podażą. Reguła ta dotyczy zaś nie tylko towarów czy usług, ale odnosi się również do sfery zatrudnienia, gdzie ilość miejsc pracy nie musi pokrywać się z zapotrzebowaniem na pracę. Tym samym, niemożność zaspokojenia potrzeb wszystkich obywateli na zapewnienie ich dostępu do zatrudnienia, nie może być skutecznie postrzegana jako okoliczność wyjątkowa, uzasadniająca rentę w drodze wyjątku.
W tym stanie sprawy podkreślić należy, iż tutejszy Sąd nie neguje istnienia po stronie skarżącego trudnej sytuacji materialnej. Nie mniej jednak niniejsza sprawa może być badana i oceniana jedynie przez pryzmat przepisu art. 83 przedmiotowej ustawy. Ta zaś norma prawna nie odnosi się do świadczeń, mających naturę świadczeń pomocy socjalnej. Dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku konieczne jest spełnienie przez wnioskującego ściśle określonych w ustawie przesłanek. Brak zaś ich występowania sprawia, iż skarżona decyzja nie naruszyła prawa.
Na marginesie podnieść jedynie należy, iż rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie nie uniemożliwia wystąpienia w przyszłości z tożsamym wnioskiem, gdyby sytuacja materialna skarżącego uległa zmianie.
W świetle powyższego, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, a organ administracji prawidłowo ocenił stan faktyczny i dokonał prawidłowej subsumcji normy prawnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).