Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. S. od decyzji z dnia [...] września 2005 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając decyzję ostateczną organ wskazał, że brak jest podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku W. S., ponieważ jest osobą pełnoletnią i zdolną do podjęcia zatrudnienia.
Wyjaśniono, że zgodnie z przepisem art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnia następujące warunki:
- - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- - nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Organ zwrócił uwagę, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia.
Organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku.
W skardze do Sądu nazwanej "odwołaniem" W. S. zakwestionował zaskarżoną decyzję, zwracając uwagę na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1989 r. III UZP 3/89 OSP 1990/5/246, mylnie nazywając ją "uchwałą Sądu Apelacyjnego". Podniósł, że jest studentem i na przedostatnim roku studiów zdał wszystkie wymagane egzaminy i ukończył 25 lat przed rozpoczęciem zajęć w nowym roku akademickim i w związku z tym zachowuje prawo do renty rodzinnej do zakończenia ostatniego roku studiów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Z przepisu tego wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie tego świadczenia 1) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
W rozpoznawanej sprawie przyznanie świadczenia na podstawie powołanego przepisu ustawy nie mogło nastąpić, ponieważ skarżący nie czyni zadość wszystkim (łącznie) tym przesłankom. Skarżący bowiem jako urodzony [...] lipca 1980 r. jest osobą zdolną do pracy ponieważ jest w wieku umożliwiającym zatrudnienie. Niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym wskazany przepis łączy z całkowitą niezdolnością do pracy bądź wiekiem. Oba elementy skarżącego nie dotyczą.
Kontynuowanie nauki, nie pozwala na obejście rygorystycznie sformułowanego przepisu art. 83 ust. 1, który służy zapewnieniu niezbędnych środków utrzymania osobom całkowicie niezdolnym do pracy i spełniającym pozostałe przesłanki. Kwestia nauki w przepisie tym nie występuje, zaś wiek jako przesłanka niemożności podjęcia pracy, oznacza wiek poniżej 18 lat albo wiek emerytalny. Z chwilą osiągnięcia 18 roku życia można bowiem, w myśl przepisów kodeksu pracy, zostać pracownikiem zatrudnionym w celach zarobkowych. Z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) wynika, że przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie nie jest pobieranie nauki, lecz taki wiek, który uniemożliwia w ogóle podjęcie pracy.
Skarżący pobierał rentę rodzinną po ojcu do 25 roku życia i prawo to utracił z chwilą osiągnięcia tego wieku. Wprawdzie istnieje możliwość przedłużenia okresu pobierania renty rodzinnej przez osobę studiującą po ukończeniu 25 lat życia do czasu ukończenia studiów, po spełnieniu dodatkowych warunków określonych w przepisie art. 68 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach (...) lecz ten tryb postępowania nie dotyczy niniejszej sprawy rozpoznawanej w oparciu o przepis art. 83 ust. 1 tej ustawy.
Należy zwrócić uwagę, że na podstawie art. 68 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach (...) orzeka organ rentowy, a odwołanie od jego decyzji służy do Sądu Powszechnego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.
Natomiast skarżący skierował wniosek o przyznanie świadczenia określonego w art. 83 ust. 1 powoływanej ustawy, co wymagało spełnienia przesłanek określonych w tym przepisie.
Skoro w sytuacji skarżącego przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest to okoliczność eliminująca go z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku.
Należy dodać, że sama trudna sytuacja materialna nie wystarcza do przyznania świadczenia w trybie wyjątku gdyż nie jest to świadczenie socjalne i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji.