Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku K. S. (ur. [...] grudnia 1969 r.) z dnia 18 sierpnia 2008 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionego świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący pobiera rentę socjalną, co nie pozwala na uznanie, że pozostaje on bez niezbędnych środków utrzymania.
We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 listopada 2008 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, K. S. nie zgodził się z zaskarżoną decyzją i wniósł o jej zmianę poprzez przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że obecnie faktycznie otrzymuje rentę socjalną w wysokości 475 zł, jednakże ok. 300 zł wydaje na lekarstwa i nie jest w stanie za pozostałą kwotę opłacić czynszu i przeznaczyć ją na wyżywienie oraz na ubranie. Stąd też w chwili obecnej pozostaje w znacznej mierze na utrzymaniu matki. Reasumując, powyższa kwota – jego zdaniem – nie zapewnia mu niezbędnego utrzymania.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] października 2008 r. i w uzasadnieniu – powołując się na przedstawioną w niej argumentację – podał, że skarżący otrzymuje rentę socjalną w wysokości 534,48 zł, a ponadto matka, z którą mieszka, otrzymuje emeryturę w wysokości 1454,21 zł. Zatem dochód na jednego członka w rodzinie wynosi 994,34 zł miesięcznie i mimo, że jest to niewystarczająca kwota, to nie można jej utożsamiać z kwotą na niezbędne środki utrzymania. Niezależnie od powyższego za takim stanowiskiem przemawia fakt, że kwota najniższej emerytury wynosi aktualnie 636,29 zł.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, K. S. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji, bądź o jej uchylenie. W uzasadnieniu natomiast powołał się na zarzuty z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy konstatując, że nie może żądać od matki, aby go utrzymywała.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne dodał, że renta w drodze wyjątku nie jest dodatkiem do renty socjalnej, bowiem to ostatnie świadczenie jest ustawowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. W myśl art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Choć przyznanie tego świadczenia ustawodawca pozostawił uznaniowej decyzji organu, to nie oznacza to, że ma on całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia.
Przyznanie przedmiotowego świadczenia jest uzależnione od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech przesłanek i ustalenie ich istnienia musi nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Stosownie bowiem do art. 124 ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).
Innymi słowy mówiąc, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest związany regułami postępowania administracyjnego, które określają jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Stąd też musi on przestrzegać m.in. zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej, a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.). Jest również zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.) i musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.
Natomiast z akt sprawy i z uzasadnienia decyzji wynika, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zbadał – zdaniem Sądu – wyczerpująco wszystkie okoliczności faktyczne i dokonał obiektywnej oraz wnikliwej ich oceny w świetle powyższych wymogów proceduralnych. Bezspornym bowiem jest, że skarżący K. S. uprawniony jest do renty socjalnej i otrzymuje ją w wysokości 534,48 zł, natomiast jego matka, z którą wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, otrzymuje emeryturę w wysokości 1454,21 zł i stąd też dochód w rodzinie na jednego członka wynosi 994,34 zł miesięcznie, a powyższa kwota przekracza wysokość najniższego świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Chociaż z jednaj strony kwotę tę można uznać za niewystarczającą na zaspokojenie potrzeb skarżącego, to z drugiej strony nie sposób uznać, że spełnia ona przesłankę braku niezbędnych środków utrzymania, bowiem w tym kontekście nie są to pojęcia tożsame.
Z tego mianowicie powodu, że obiektywizmu oceny sytuacji materialnej nie można analizować kryteriami wydatków, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami, bowiem świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym. W konsekwencji – wobec nieistnienia warunku kumulatywnego spełnienia wszystkich przesłanek uzasadniających przyznanie świadczenia w drodze wyjątku – zbędnym staje się ocena pozostałych przesłanek.
Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że wobec niespełnienia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie miał zarówno możliwości, jak i prawa przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku.
Reasumując, organ w rozpoznawanej sprawie na dzień wydania zaskarżonej decyzji, dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, a nadto przestrzegał wskazanych reguł procesowych, zaś swoje rozstrzygnięcie uzasadnił w sposób należyty.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.