Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako organ) decyzją z dnia 14 września 2010 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2010 r. o odmowie przyznania E. D. (dalej jako skarżącemu) renty z tytułu świadczenia w drodze wyjątku.
Organ ustalił następujący stan faktyczny i prawny
Skarżący w dniu 22 lipca 2008 r. złożył wniosek o przyznanie mu renty w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.).
Dnia [...] marca 2009 r. wydano decyzję odmawiającą przyznania niniejszego świadczenia. Uzasadniono ją niespełnieniem przez skarżącego wymogów z art. 83 ww. ustawy.
Wobec tego, skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, podając dodatkowe okresy ubezpieczenia niezliczone przez ZUS oraz domagając się świadczenia ze względu na wiek i stan zdrowia.
W związku z powyższym organ wydał decyzję z dnia [...] listopada 2009 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] marca 2009 r. odmawiającą prawa do świadczenia drodze wyjątku.
Od powyższych decyzji skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2010 r. je uchylił. Sąd wskazał, iż organ nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności, które mogły przesądzić o obiektywnej niemożności pokonania sytuacji wobec której skarżący się znalazł.
W związku z prawomocnym wyrokiem Sądu i otrzymaniem akt sprawy, organ wydał decyzję z dnia [...] sierpnia 2010 r. przyznającą świadczenie za okres od sierpnia 2010 r. do 31 marca 2011 r.
Nie zgadzając się z ww. decyzją, skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, domagając się przyznania renty od daty pierwszego wniosku o świadczenie w drodze wyjątku, czyli od dnia 22 lipca 2008 r.
Organ po zapoznaniu się z wnioskiem skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy wydał wskazaną na wstępie decyzję z dnia [...] września 2010 r. nie znajdując nowych okoliczności dla zmiany decyzji.
W skardze z dnia 29 września 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji organu z dnia [...] września nie zgadzając się z jej treścią. Ponadto powołał się na wyrok Sądu z dnia 28 kwietnia 2010 r. wskazując, iż organ pominął określone w nim zalecenia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na ustalony stan faktyczny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z treścią przepisu art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr.153, poz.1269 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym.
Ponadto, w myśl art.134 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr.153, poz.1269 z późn. zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi, jak również powołaną podstawą prawną.
Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego jako wadliwa. Sąd dopatrzył się bowiem tego, iż Prezes ZUS rozpoznając sprawę w trybie art. 127 § 3 k.p.a. dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art.127 § 1 k.p.a. Naruszenie to polegało na tym, że skarżona decyzja została wydana przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji w pierwszej instancji.
Zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. jedną z przesłanek obligatoryjnego wyłączenia pracownika organu od udziału w postępowaniu, jest okoliczność, iż brał udział w wydawaniu skarżonej decyzji w pierwszej instancji. Przedmiotowa regulacja prawna została wprowadzona do przepisów postępowania administracyjnego w celu uniknięcia sytuacji, gdy treść zaskarżonej decyzji, wydanej przez pracownika z upoważnienia organu, mogłaby być zdeterminowana wcześniejszymi doświadczeniami tej osoby związanymi z dotychczasowym udziałem w niniejszym postępowaniu. Pracownik, który uczestniczył w czynnościach procesowych działając jako organ pierwszej instancji, ma już bowiem ugruntowane poglądy co do rozstrzygnięcia. To z kolei prowadzi do powstania uzasadnionych wątpliwości, co do jego bezstronności i obiektywizmu.
Reguła wynikająca z normy art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. znajduje także zastosowanie do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, o którym mowa w art. 127 § 3 k.p.a. czyli do sytuacji, gdy pracownik naczelnego organu administracji publicznej lub samorządowego kolegium odwoławczego brał udział w wydaniu przez ten organ decyzji w pierwszej instancji. W przedmiotowym zakresie istnieje ugruntowane już stanowisko Sądów administracyjnych wyrażone m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2007 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 213/06, uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2007r wydanej w sprawie o sygn. akt II GPS 2/06, wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2009 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 1507/08.
Dodatkowe potwierdzenie omawianej reguły wynika z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r. wydanej w sprawie o sygn. akt I OPS 13/09 w której Sąd stwierdził, iż art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania do osoby piastującej funkcję Głównego Geodety Kraju jako ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. w postępowaniu o którym mowa w przepisie art.127 § 3 k.p.a.
Jak wskazano w uzasadnieniu powyższej uchwały, przepisy prawa przyznają organom administracji publicznej kompetencje do samokontroli własnych decyzji. To zaś oznacza, że nie można wyłącznie w oparciu o formalistycznie pojmowaną bezstronność pozbawić ministra kompetencji do rozpatrzenia wniosku na podstawie art.127 § 3 k.p.a. stosując rozszerzającą wykładnię art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.
Istota przywołanej uchwały sprowadza się więc do tego, iż osobą, której nie dotyczy zakaz ponownego rozpatrzenia sprawy przez tę samą osobę, jest wyłącznie piastun funkcji ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. W ten sposób, Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził regułę wyrażoną w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. dotyczącą wyłączenia od udziału w postępowaniu administracyjnym pracownika, który brał udział w niższej instancji przy wydawaniu skarżonej decyzji.
Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż w myśl art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej podlegający wyłączeniu, zgodnie z normą art. 24, 25 i 27 k.p.a. Stosownie zaś do art.145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to więc, iż w razie wystąpienia w sprawie jednej z przesłanek wznowieniowych oznaczonych w przepisach postępowania administracyjnego, Sad administracyjny jest zobowiązany do uchylenia badanej decyzji.
Stąd więc, w sytuacji gdy autorem zarówno pierwszej decyzji, jak i decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy była ta sama osoba, działająca z upoważnienia Prezesa ZUS, nie zaś sam piastun funkcji czyli Prezes ZUS, zachodziły przesłanki do wyeliminowania skarżonej decyzji z obrotu prawnego. Przedmiotowe uchybienie wchodzi bowiem w zakres przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzja winna więc pochodzić od piastuna funkcji, lub od osoby działającej z jego upoważnienia, lecz innej niż ta, która w imieniu piastuna rozpoznawała sprawę w pierwszej instancji.
W świetle powyższego, w sytuacji gdy w sprawie niniejszej zachodzą przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania, tut. Sąd nie wypowiadał się co do meritum problematyki objętej wnioskiem strony. Na obecnym etapie postępowania byłoby to bowiem przedwczesne.
W związku z powyższym, uznając że skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w pkt 1 wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).
Rozstrzygnięcie zawarte w pkt.2 wyroku zostało wydane w myśl art.152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).