Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] maja 2005 r. nr [...], odmawiającą przyznania małoletniemu F. R., reprezentowanemu przez przedstawicielkę ustawową M. W., świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu J. R. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki:
- 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku.
Świadczenie z art. 83 ust. 1 cyt. ustawy jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym, Prezes ZUS w pierwszej kolejności zbadał uprawnienia zmarłego. W toku postępowania nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Nie uznano za szczególną okoliczność, która uniemożliwiała nabycie prawa do renty faktu, że J. R. w okresie od listopada 2001 r. do listopada 2004 r. prowadził działalność gospodarczą i nie opłacał składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe.
Ponadto organ podniósł, że w okresie od 31 października 1993 r. do 1 października 1995 r. wystąpiła przerwa w ubezpieczeniu, pomimo braku przeciwwskazań do wykonywania pracy. We wskazanych okresach ubezpieczony był osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia, nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. W ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nieopłacanie składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej nie może być uznane za szczególną okoliczność, która uniemożliwiała nabycie prawa do świadczenia ustawowego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podniesiono, iż organ pominął, podnoszoną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, okoliczność, że ojciec dziecka, mimo stosunkowo młodego wieku w chwili śmierci (34 lata), legitymował się okresem ubezpieczenia wynoszącym 13 lat 9 miesięcy i 1 dzień. Przy ustalaniu prawa do świadczeń w drodze wyjątku należy, zdaniem przedstawicielki ustawowej skarżącego, brać pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika.
W skardze podniesiono także, iż J. R. rozpoczął działalność gospodarczą w marcu 1998 r. i do listopada 2001 r. opłacał składki na ubezpieczenie społeczne. Przerwa w opłacaniu składek nie wynikała, jak wskazuje skarżący, ze złej woli ubezpieczonego, lecz z jego skomplikowanej sytuacji życiowej, ubezpieczony miał kłopoty rodzinne i trudności finansowe. Ponadto w latach 1993-1995 J. R. pracował nieoficjalnie w Niemczech, wyjechał za granicę, gdyż nie mógł znaleźć pracy w kraju, nie był to jego wybór, lecz konieczność.
Skarżący wskazał także, iż organ naruszył przepisy art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., a także przepis art. 8 k.p.a., bowiem nie dokonał analizy całokształtu okresu składkowego ojca dziecka na przestrzeni jego całego życia zawodowego, nie porównał wielkości przerw w ubezpieczeniu do okresów opłacania składek, a skupił się wyłącznie na wyeksponowaniu przerw w tym ubezpieczeniu. Skarżący wskazał też, iż przy rozstrzyganiu sprawy na zasadzie uznania administracyjnego organ zobowiązany jest, co wynika z przepisu art. 7 k.p.a., do załatwienia jej w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem.
Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów, należy stwierdzić, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym.
Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, zmarły J. R. legitymował się łącznym okresem składkowym w wymiarze 13 lat 9 miesięcy i 1 dnia. Ubezpieczony prowadził od 1998 r. do chwili zgonu, tj. do dnia 12 listopada 2004 r., działalność gospodarczą. W listopadzie 2001 r. ubezpieczony zaprzestał odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ubezpieczony, jak wynika z odpowiedzi na skargę, nie podjął próby uregulowania swych zaległości z tytułu nieopłaconych składek.
Słusznie zatem wskazano w skardze, iż udokumentowany okres składkowy w wymiarze 13 lat 9 miesięcy i 1 dnia był adekwatny do wieku ubezpieczonego, w chwili zgonu wynoszącego 34 lata. Podkreślić jednak należy, iż sam, nawet stosunkowo długi okres odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, nie może stanowić wyłącznej podstawy usprawiedliwiającej niespełnienie warunków ustawowych do uzyskania świadczenia. Okoliczność tę należy bowiem oceniać w powiązaniu z pozostałymi okolicznościami faktycznymi sprawy.
Jak wynika z akt sprawy, przyczyna, z powodu której nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania renty rodzinnej po zmarłym J. R., to zaprzestanie od listopada 2001 r. opłacania składek na ubezpieczenie społeczne.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaprzestanie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może być "premiowane" przyznawaniem świadczenia w drodze wyjątku, a trudności z prowadzeniem działalności gospodarczej nie są okolicznościami szczególnymi, o których mowa w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Wskazać też należy, iż ojciec dziecka nie podjął żadnych kroków w celu uregulowania swych zaległości z tytułu nieopłaconych składek.
W tym stanie rzeczy sam, nawet stosunkowo długi okres składkowy, którym legitymował się ojciec dziecka, nie może stanowić, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, przyczyny usprawiedliwiającej niespełnienie warunków ustawowych do uzyskania renty rodzinnej.
Podkreślić nadto należy, iż organ, podejmując decyzję na podstawie art. 83 ustawy emerytalnej, zobowiązany jest w pierwszej kolejności do ustalenia, czy występują w danym stanie faktycznym przesłanki do zastosowania tego przepisu. Po ustaleniu istnienia tych przesłanek organ rozstrzyga sprawę na zasadzie uznania administracyjnego, kierując się miedzy innymi ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego określonymi w art. 7 i innych przepisach k.p.a. Brak zatem istnienia chociażby jednej z czterech przesłanek wymienionych w przywołanym przepisie ustawy o emeryturach i rentach z FUS powoduje, iż organ nie jest uprawniony do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W rozpatrywanej sprawie organ słusznie ustalił brak jednej z czterech przesłanek umożliwiających przyznanie tego świadczenia. W tej zaś sytuacji organ nie był uprawniony, w ramach uznania administracyjnego, wbrew twierdzeniom skargi, do pozytywnego rozstrzygnięcia sprawy, w oparciu o dyrektywę interpretacyjną zawartą w art. 7 k.p.a.
Nie zasługuje również na uwzględnienie, w ocenie Sądu, zarzut naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego wyrażających zasadę ogólną prawdy obiektywnej, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał, rozpatrzył i ocenił materiał dowodowy, a uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom przepisu art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.