Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2004 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2004 r. nr [...] odmawiającą G. S. przyznania, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), renty w drodze wyjątku.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu decyzji podał, iż z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, z powodu których G. S. nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Legitymuje się ponad 20-letnim okresem zatrudnienia, jednakże w okresie od 8 stycznia 1999 r. do 9 kwietnia 2003 r. posiadał ponad 4-letnią przerwę w wykonywaniu zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co spowodowało brak uprawnień do renty ustawowej. Całkowita niezdolność do pracy została stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS dopiero w dniu [...] grudnia 2003 r., a istnieje ona od dnia [...] grudnia 2003 r. (tj. od wyczerpania zasiłków chorobowych). Trudne warunki materialne oraz sytuacja na rynku pracy nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania dochodzonego świadczenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. S. podnosił, iż faktycznie przepracował 24 lata, jednakże dodatkowych okresów pracy nie może wykazać, bowiem musiałby odebrać dokumenty w G., a nie jest tego w stanie wykonać z uwagi na brak środków finansowych. Podkreślał, iż stan jego zdrowia po przebytych dwóch operacjach [...] jest zły, wymaga opieki drugiej osoby. Wskazywał również, iż był zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy, jednak z uwagi na wiek pracy tej nie mógł znaleźć. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu pod względem jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej przepisów należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W świetle przytoczonego przepisu, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku może nastąpić jedynie w razie łącznego spełnia wszystkich wymienionych w tym przepisie przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia.
Prezes ZUS podejmując decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi, w szczególności, przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jest też zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (art. 9 kpa). Wreszcie ma obowiązek wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie stosownie do wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 kpa.
W sprawie niniejszej reguły te nie były przestrzegane, co w ocenie Sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odmawiając dochodzonego świadczenia Prezes ZUS nie poparł swego rozstrzygnięcia wyczerpującymi ustaleniami, nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów dowodowych, jak również nie ustosunkował się do całokształtu argumentacji skarżącego.
W szczególności Prezes ZUS nie rozważył, że skarżący mając w chwili wydania decyzji 48 lat legitymuje się, jak wynika z akt postępowania ponad 20-letnim okresem pracy popartym opłaceniem składek ubezpieczeniowych. W kontekście osiągniętego wieku okres ten nie może być uznany za krótki. Powinno to więc skłonić Prezesa ZUS do bliższego wyjaśnienia okoliczności, z powodu których skarżący nie "wypracował" dłuższego stażu ubezpieczeniowego, skutkującego ustawowymi uprawnieniami do renty, tym bardziej bowiem, iż skarżący podnosi, iż faktycznie posiada ponad 24-letni staż pracy zawodowej.
Uzasadnienie zaskarżonej decyzji sprowadza się zasadniczo do stwierdzenia, że w okresie od 8 stycznia 1999 r. do 9 kwietnia 2003 r. skarżący posiada ponad 4-letnią przerwę w wykonywaniu zatrudnienia, natomiast całkowita niezdolność do pracy orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS została potwierdzona dopiero w dniu [...] grudnia 2003 r., kiedy to lekarz orzecznik stwierdził, iż istnieje ona od wyczerpania zasiłków chorobowych, tj. od dnia [...] grudnia 2003 r.
Pominął jednak Prezes ZUS zupełnie w swojej decyzji, iż skarżący wykazywał aktywność zawodową pomimo, jak sam wskazuje, trudności na rynku pracy, bowiem w okresie od 1 stycznia 1997 r. do 29 czerwca 1997 r. pracował, a nadto pracę podjął bezpośrednio przed chorobą. Jak wynika bowiem z dokumentacji w aktach sprawy, od 10 kwietnia 2003 r. do 16 czerwca 2003 r. pracował, a więc pracę tę wykonywał bezpośrednio przed chorobą, bowiem operację [...] przeszedł w czerwcu 2003 r. Tak więc, zdaniem Sądu, gdyby nie ciężka choroba skarżącego, miał on możliwość nabycia uprawnień ustawowych do renty.
Wątpliwości budzi również ustalona przez lekarza orzecznika ZUS data powstania całkowitej niezdolności do pracy. W orzeczeniu tym podano, iż jest po leczeniu operacyjnym [...]. Zabiegi operacyjne przeprowadzone były w czerwcu 2003 r. i sierpniu 2003 r., natomiast datę całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji ustalono od wyczerpania okresu zasiłkowego. Zdaniem Sądu Prezes ZUS nie powinien w tej sytuacji poprzestać na fakcie, niejako mechanicznego, odnotowania w wymienionym orzeczeniu tej daty jako daty powstania omawianej niezdolności, gdyż data ta nie uwzględnia ani charakteru choroby, ani jej wpływu na skarżącego w sensie jego fizycznych oraz psychomotorycznych możliwości wykonywania pracy.
Prezes ZUS ponownie rozpoznając sprawę winien pamiętać, że omawiana decyzja o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku ma charakter decyzji uznaniowej, jednak nie zwalnia go to od obowiązku wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydania decyzji wyczerpującej wszystkie ustalenia faktyczne i prawne istotne w sprawie i tylko taka decyzja może być miarodajnym przedmiotem kontroli wykonywanej przez sąd administracyjny. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.