Uzasadnienie
Przedmiotem skargi stała się decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] o odmowie przyznania H. C. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że skarżąca legitymuje się całkowitą niezdolnością do pracy, jednak za datę jej powstania przyjęto [...] lutego 2002 r., tj. po upływie 3 lat i 4 miesięcy po ostatnim okresie ubezpieczenia, zaś w sprawie nie stwierdzono okoliczności szczególnych, które uniemożliwiały skarżącej pracę w tym okresie.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2004 r. i stwierdziła, że organ wydając zaskarżoną decyzję naruszył art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Skarżąca w uzasadnieniu skargi wyraziła pogląd, że fakt poświęcenia się opiece nad dziećmi jest okolicznością szczególną, o której mowa w przepisie prawa materialnego stanowiącego podstawę do wydania pozytywnej dla niej decyzji o przyznaniu wnioskowanego świadczenia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto stwierdził, że wszelkie problemy ze stanem zdrowia oraz niemożność wypracowania uprawnień do świadczeń w zwykłym trybie spowodowane jest alkoholizmem skarżącej, która nie podejmuje leczenia. Alkoholizm nie leczony nie może w żadnym razie być uznany za okoliczność szczególną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w art. 1 § 1 i 2 stanowi, że sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
W świetle tych kryteriów skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 118 z późn. zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione w przytoczonym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Podkreślić należy, iż pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie.
Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego organ jest zobowiązany do bezwzględnego przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Z mocy art. 7 tej ustawy organ zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa.
Zdaniem Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie naruszył powyżej określonych reguł procesowych.
Analiza treści art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych prowadzi do wniosku, że przesłankami warunkującymi przyznanie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia w drodze wyjątku są:
- 1) niespełnienie warunków dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami,
- 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wiek,
- 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Podkreślić należy, iż do przyznania tego rodzaju świadczenia wszystkie przesłanki określone w tym przepisie powinny być spełnione łącznie.
Świadczenia, o których mowa w art. 83 ust. 1 powołanej powyżej ustawy, należy uznać za wyjątkowe także z tego powodu, że są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 84 ustawy). Nie mają one również charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Jednym z warunków niezbędnych do uzyskania świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest niemożność uzyskania przez ubezpieczonego prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia i związanego z nim obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne.
Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że skarżąca została uznana za całkowicie niezdolną do pracy. Lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpoznał u skarżącej alkoholizm z powikłaniami ([...]). Uzależnienie alkoholowe skarżącej, na jakie powołuje się organ, nie stanowi niedającej się usunąć przeszkody, która uniemożliwiałaby świadczenie pracy.
W tym stanie faktycznym należało dojść do wniosku, że niespełnienie przez skarżącą warunków wymaganych w ustawie nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym. Stwierdzony alkoholizm skarżącej zgodnie z przyjętym orzecznictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i Naczelnego Sądu Administracyjnego nie stanowi tej przesłanki.
Wobec powyższego, należy stwierdzić, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiając skarżącej przyznania świadczenia w drodze wyjątku oparł swoje rozstrzygnięcie na wyczerpujących ustaleniach, jak również poddał szczegółowej analizie zebrany w sprawie materiał dowodowy, a wydając zaskarżoną decyzję prawa nie naruszył.
Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji.