Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...], którą to decyzją, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), odmówił Z. S. przyznania renty w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność od pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS wskazał, iż z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika, że w okresie ubezpieczenia od sierpnia 1993 r. do czerwca 2000 r. wystąpiła 7-letnia przerwa w zatrudnieniu, w tym czasie wnioskodawczyni była osobą zdolną do pracy. Całkowita niezdolność do pracy została orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS orzeczona od ustania zasiłku chorobowego, tj. od 22 czerwca 2003 r. Natomiast rezygnacja z zatrudnienia na rzecz opieki nad dziećmi i chorym mężem nie usprawiedliwia braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia i nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznanie świadczenia w oparciu o przepis art. 83 ustawy, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane wyłącznie według potrzeb, nawet, gdy potrzeby te są uzasadnione.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. S. wnosiła o ponowne rozpoznanie sprawy.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami.
Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków.
Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 ww. ustawy jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
Jak wynika z akt sprawy, Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, które to uchybienia miały - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy. Prezes ZUS odmawiając Z. S. przyznania renty w drodze wyjątku, wskazał na brak szczególnych okoliczności, które uzasadniały nienabycie uprawnień do świadczenia ustawowego.
Wskazać należy, że ustawa nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich występowanie w odniesieniu do każdego przypadku należy rozpatrywać indywidualnie. Do okoliczności należy zaliczyć takie sytuacje, które są niezawinione przez osobę, w stosunku do której bada się ich istnienie. Spowodowane być one muszą ważnymi względami.
Skarżąca na przestrzeni [...] lat życia posiada łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 13 lat 8 miesięcy i 6 dni. W tym okresie urodziła troje dzieci w 1983, 1986 i 1989 r. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2003 r. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy od ustania zasiłku chorobowego, tj. 22 czerwca 2003 r. Jednakże już wcześniej Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w G. orzeczeniem z dnia [...] października 1999 r. nr [...] zaliczył skarżącą do lekkiego stopnia niepełnosprawności ustalając, iż niepełnosprawność istnieje od 1994 r. Ponadto, zwrócić należy uwagę, iż skarżąca wykazywała aktywność zawodową, bowiem znalazła pracę i od 24 czerwca 2000 r. do 21 czerwca 2003 r. pozostawała w zatrudnieniu. Jej choroba nowotworowa i odbyta w lutym 2003 r. operacja spowodowała, iż od 1 lutego 2002 r. do 21 czerwca 2003 r. przebywała na zasiłku chorobowym, a po wyczerpaniu okresu zasiłku chorobowego orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS została uznana za całkowicie niezdolną do pracy.
Nie można zatem wykluczyć, zdaniem Sądu, sytuacji, że gdyby nie tak poważna choroba nowotworowa, skarżąca nadal by pracowała, a tym samym uzyskała uprawnienia do świadczenia ustawowego. Wyjaśnienia również wymaga data faktycznego zaprzestania przez skarżącą pracy zawodowej, bowiem z jej wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wynika, iż pracowała do 6 lipca 2003 r., a stosunek pracy został przerwany z powodu choroby (prawdopodobnie wyczerpania okresu pobierania zasiłku chorobowego).
Prezes ZUS ponownie rozpoznając tę sprawę winien pamiętać, że aczkolwiek decyzja o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku ma charakter decyzji uznaniowej, jednak nie zwalnia go to do obowiązku wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydania decyzji wyczerpującej wszystkie ustalenia faktyczne i prawne, istotne w sprawie. Poza tym tylko taka decyzja może być miarodajnym przedmiotem kontroli wykonywanej przez sąd administracyjny.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.
W oparciu o art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.