Uzasadnienie
Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2007 r., na podstawie art. 31 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), odmówił zwolnienia poborowego M. S. z odbywania pozostałego okresu służby zastępczej.
W uzasadnieniu organ wskazał, że poborowy odbywał służbę zastępczą w Samodzielnym Publicznym Zespole Opieki Zdrowotnej w S. od dnia 2 października 2006 r. do dnia 8 grudnia 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2006 r., na wniosek poborowego, zawiesił odbywanie przez M. S. służby zastępczej na okres trzech miesięcy w związku ze zmianą miejsca zamieszkania wynikającą z zawarcia związku małżeńskiego. Termin zawieszenia odbywania służby zastępczej upłynął z dniem 8 marca 2007 r. Poborowy wnioskiem z dnia 24 kwietnia 2007 r. doprecyzowanym pismem z dnia 6 czerwca 2007 r. zwrócił się do Ministra Pracy i Polityki Społecznej o zwolnienie z odbywania pozostałego okresu służby zastępczej w związku z trudną sytuacją materialną i życiową. Organ wskazując, że poborowy nie otrzymał karty skierowania do odbycia pozostałego okresu służby stwierdził, że brak jest podstaw do zwolnienia go z odbywania pozostałego okresu służby zastępczej. Przepis art. 31 ust. 5 wymienionej ustawy stosuje się bowiem tylko do poborowych odbywających służbę zastępczą.
M. S. pismem z dnia 18 sierpnia 2007 r. zwrócił się do Ministra Pracy i Polityki Społecznej z prośbą o ponowne rozpatrzenie jego wniosku dotyczącego zwolnienia z odbywania pozostałego okresu służby zastępczej w związku z trudną sytuacją życiową. Wskazał, że po rozpatrzeniu jego podania z dnia 24 kwietnia 2007 r. organ decyzją odmówił zwolnienia, gdyż nie odbywał on wówczas służby zastępczej. Poborowy wyjaśnił dalej, że otrzymał kartę skierowania do odbywania służby zastępczej w Stowarzyszeniu "Otwarte Drzwi" w O. i od dnia 1 sierpnia 2007 r. odbywa służbę zastępczą. Podkreślił, że jego sytuacja życiowa pogorszyła się od czasu złożenia wniosku z dnia 24 kwietnia 2007 r. w związku z długim oczekiwaniem na podjęcie przez organ decyzji. Oświadczył, że nie mógł w tym czasie podjąć żadnej pracy. Ponowne rozpoczęcie służby zastępczej nie rozwiązuje jego problemów finansowych, bowiem z uzyskanych z tego tytułu środków pieniężnych nie jest w stanie utrzymać żony, a w niedługim czasie również dziecka. W końcowej części podania raz jeszcze zwrócił się o ponowne rozpatrzenie jego wniosku i wydanie pozytywnej decyzji.
Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem nr [...] z dnia [...] września 2007 r., na podstawie art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej zwolnienia M. S. z odbywania pozostałego okresu służby zastępczej. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzja z dnia [...] lipca 2007 r. o odmowie zwolnienia z odbywania pozostałego okresu służby zastępczej, doręczona została poborowemu w dniu 24 lipca 2007 r. Zawierała ona prawidłowe pouczenie o sposobie i terminie wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ stwierdził, że poborowy wnosząc w dniu 18 sierpnia 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wymienioną decyzją, uchybił 14-dniowemu terminowi do złożenia tego wniosku.
Postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2007 r. stało się przedmiotem skargi M. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podał, że czuje się pokrzywdzony postanowieniem organu. Przedstawił dotychczasowy przebieg sprawy oraz wskazał, że po tym, jak odmówiono zwolnienia z odbywania pozostałego okresu służby zastępczej, sam zwrócił się do Wojewódzkiego Urzędu Pracy w O. o kartę skierowania do odbywania pozostałego okresu służby, którą podjął w dniu 1 sierpnia 2007 r. Zdaniem skarżącego fakt odbywania pozostałego okresu służby zastępczej stanowił podstawę do ubiegania się o zwolnienie, o którym mowa wyżej. W dalszej części skargi wskazał, że po otrzymaniu odmownej decyzji, którą organ rozpoznał jego wniosek z dnia 24 kwietnia 2007 r., nie wnosił o ponowne rozpatrzenie sprawy, bowiem uznał ją za zakończoną. Pismem z dnia 18 sierpnia 2007 r. wystąpił do Ministra Pracy i Polityki Społecznej z drugim wnioskiem, który rozpoczynał na nowo jego starania i sprawę o zwolnienie z odbywania pozostałego okresu służby zastępczej.
Oświadczył, że czuje się rozgoryczony działaniem organu, bowiem uchybienie terminowi stwierdzone postanowieniem, nie wynika z jego zaniedbania, ale wskazuje na brak dobrej woli organu administracji publicznej, który błędnie potraktował jego podanie jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia. Dodatkowo podniósł, że M. S. nie przedstawił w skardze argumentów pozwalających na przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd, stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Analizując niniejszą sprawę pod tym kątem Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej wydane zostało bowiem z naruszeniem przepisu art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej również kpa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie wskazania wymaga, że w postępowaniu administracyjnym kierunek działania organu administracji publicznej, tj. tryb postępowania, w sprawie z wniosku strony, wyznacza treść tego żądania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym o tym, czy pismo wniesione przez stronę jest odwołaniem, decyduje treść pisma (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 stycznia 1988 r. sygn. akt SA/Wr 815/87; ONSA 1988, Nr 1, poz. 31). Organ związany jest zatem żądaniem strony i nie może zmieniać jego treści poprzez uruchomienie według własnej oceny właściwego trybu postępowania.
Zgodnie z art. 127 § 3 kpa, od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Stosownie zaś do art. 128 kpa, odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia. Wystarczy jeżeli z odwołania wynika, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji. Przepisy szczególne mogą ustalać inne wymogi co do treści odwołania. Organ odwoławczy, jeżeli stwierdzi uchybienie terminu do wniesienia odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), wydaje w tym względzie postanowienie (art. 134 kpa).
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie brak było podstaw do przyjęcia przez organ, że pismo strony z dnia 18 sierpnia 2007 r. stanowi wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lipca 2007 r., a tym samym wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do jego wniesienia. Pismo uznane przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej za wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie zostało wniesione w terminie przewidzianym do dokonania tego rodzaju czynności, a nadto, skarżący nie kwestionuje w nim decyzji organu z dnia [...] lipca 2007 r. We wniosku z dnia 18 sierpnia 2007 r. skarżący odnosi się do tej decyzji tylko w takim zakresie, w jakim wskazuje na zmianę stanu faktycznego, która zaistniała od czasu jej wydania.
Skarżący podnosi bowiem, że otrzymał już kartę skierowania do odbywania pozostałego okresu służby zastępczej i od 1 sierpnia 2007 r. służbę tę odbywa. Przedstawił zatem argumenty przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku o zwolnienie z odbywania pozostałego okresu służby zastępczej i wniósł o pozytywne rozpatrzenie sprawy.
W świetle treści pisma skarżącego niezrozumiałe jest potraktowanie go przez organ za wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wynikało z niego bowiem jednoznacznie, że w związku ze zmianą okoliczności sprawy skarżący ponownie zwraca się z wnioskiem o zwolnienie z odbywania pozostałego okresu służby zastępczej. W sytuacji natomiast, gdyby organ administracji publicznej miał jakiekolwiek wątpliwości, co do treści żądania strony – co w niniejszej sprawie nie miało jednak miejsca – powinien wezwać stronę do dokładnego określenia żądania zawartego w podaniu. Ustalenie treści żądania ma bowiem zarówno dla strony jak i dla organu zasadnicze znaczenie.
Organ wbrew żądaniu i woli strony przyjął niejako z urzędu, że pismo z dnia 18 sierpnia 2007 r. stanowi wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i w konsekwencji stwierdził uchybienie terminu do jego wniesienia. Działaniem swoim Minister Pracy i Polityki Społecznej naruszył zatem art. 134 kpa, do zastosowania którego to przepisu nie było w niniejszej sprawie podstaw.
Ponownie rozpoznając sprawę Minister Pracy i Polityki Społecznej rozpozna wniosek skarżącego z dnia 18 sierpnia 2007 r. zgodnie z wyrażonym w nim żądaniem i wolą skarżącego.
Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt. 2 uzasadnione jest treścią art. 152 powołanej ustawy.