Uzasadnienie
M. P. starała się o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po swoim zmarłym małżonku R. P., na rzecz dzieci: R. P. urodzonego w dniu [...] września 1986 r. i R. P. urodzonego w dniu [...] września 1987 r. Ponieważ R. P. we wrześniu 2004 r. ukończył wiek 18 lat, udzielił w dniu 9 listopada 2004 r. pełnomocnictwa swojej matce do działania w jego imieniu, w niniejszej sprawie, w postępowaniu sądowo-administracyjnym.
R. P. zmarł w dniu [...] stycznia 2004 r. w wieku 44 lat. Legitymował się udowodnionym okresem ubezpieczenia społecznego w rozmiarze 21 lat, 3 miesięcy i 15 dni. Jego ostatnie zatrudnienie ustało w dniu 11 kwietnia 1999 r. Na oceniane do uprawnień ostatnie dziesięciolecie przed datą śmierci przypada okres składkowy w rozmiarze 3 lat, 8 miesięcy i 27 dni na wymagane minimum 5 lat. Jak wynika z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2003 r. całkowita niezdolność do pracy powstała w listopadzie 2002 r. i ma charakter trwały, łączy się ona z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2004 r. odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Powołując się na wskazany wyżej stan faktyczny, swoją decyzję argumentował brakiem okoliczności usprawiedliwiających niespełnienie przez R. P. wymogów przewidzianych do uzyskania uprawnień dla jego dzieci do renty rodzinnej. Wskazywał, na przerwę w ubezpieczeniu w latach 1996 - 1998 oraz na ponad 3 letni i 7 miesięczny czas jaki upłynął od ustania okresu składkowego do daty stwierdzenia całkowitej niezdolność do pracy. Podstawę prawną wydania decyzji stanowi przepis art. 83 par. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.).
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. P. wskazywała, iż przyczyną utraty przez ojca dzieci pracy był niezależny od niego fakt ogłoszenia w 1999 r. upadłości przez Stocznię Rzeczną w [...], w której pracował oraz rozwijająca się choroba [...], która utrudniała znalezienie pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponownie rozpatrując sprawę, decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, wskazując w uzasadnieniu na argumenty decyzji pierwszoinstancyjnej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazano, że ojciec dzieci legitymuje się 22 letnim stażem pracy oraz że choroba [...] ujawniła się już w 1988 r. Przedstawiono dokumentacje lekarską stwierdzającą leczenie szpitalne R. P. w 1988 r., 1994 r. oraz od 2002 do 2004 roku.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w odpowiedzi na skargę, wnosił o jej oddalenie. Na rozprawie pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał ten wniosek wobec R. P. a w zakresie dotyczącym małoletniego R. P. pozostawił rozstrzygnięcie niniejszej sprawy do uznania Sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, czyli w tej sprawie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków.
Natomiast zgodnie z treścią art. 65 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy, renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki do uzyskania jednego z tych świadczeń. Tak więc prawo do renty rodzinnej jest prawem pochodnym wynikającym od uprawnień osoby ubezpieczonej do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, a zatem brak uprawnień do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, pociąga za sobą również brak uprawnień członków rodziny do renty rodzinnej po ubezpieczonym. Dochodzone świadczenie nie jest bowiem świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione, ale świadczeniem pochodnym od okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne.
Art. 83 ust. 1 ustawy umożliwia przyznanie świadczenia społecznego jeżeli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy.
R. P., co wynika ze stanu faktycznego sprawy, nie spełniał przesłanek do uzyskania prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym. Na oceniane do uprawnień ostatnie dziesięciolecie przed datą śmierci, legitymował się okresem składkowym w wymiarze 3 lat, 8 miesięcy i 27 dni na wymagane minimum 5 lat. Nadto, co jest szczególnie ważne w postępowaniu o przyznanie świadczenia z ubezpieczenia społecznego w drodze wyjątku (art. 83 wskazanej wyżej ustawy), w niniejszej sprawie rysują się szczególne okoliczności, które mogły spowodować brak uzyskania przez ojca małoletnich dzieci tych uprawnień. Tymi okolicznościami są: chorobą R. P., potwierdzona dokumentacją lekarską i podnoszona przez skarżących w kontekście utrudnień w znalezieniu zatrudnienia po 1999 r. oraz skala bezrobocia w miejscu zamieszkania R. P. i okolicach. Wszystkie te okoliczności mogą być ze sobą powiązane.
Zważyć także należy, iż na 44 lata życia ojca dzieci przypada prawie 22 lata zatrudnienia, zaś od listopada 2002 r. do dnia śmierci to jest do dnia [...] stycznia 2004 r. był on całkowicie niezdolny do pracy. Okres ten świadczy o niewątpliwej aktywność zawodowej ubezpieczonego.
Podjęte w niniejszej sprawie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2004 r. i z dnia [...] czerwca 2004 r., odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku, do wyżej wskazanych okoliczności nie ustosunkowują się.
Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się naruszenia prawa przy podejmowaniu tych decyzji polegający na braku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Zabrakło tu zarówno wnikliwości, jak i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czym naruszono art. 7 i art. 12 par. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Zarzuty te, wskazane w skardze, są zasadne nie tylko wobec młodszego dziecka ubezpieczonego - R., ale również zasadne wobec starszego - R.. Podkreślenia wymaga tu fakt, że w chwili podejmowania decyzji obaj byli niepełnoletni, zaś ten stan sprawy jest istotny dla orzekania, co wynika z treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, o czym już Sąd wspomniał wyżej.
Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę, organ powinien dokładnie wyjaśnić czy R. P. po 1999 r. czynił starania w kierunku znalezienia pracy, czy jego stan zdrowia - postępująca choroba [...] - mógł utrudniać te starania, bądź też stanowić, w ocenie ewentualnych pracodawców, przeszkodę w zatrudnieniu. Należy także ustalić jak kształtował się rynek pracy w miejscu zamieszkania ubezpieczonego i w okolicach.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 132 i art. 145 par. 1 ppkt 1 lit. c przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.
O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.