Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej Prezesem ZUS) decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku J. S., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 887), odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia w drodze wyjątku.
Organ w uzasadnieniu decyzji podał, że powyższe świadczenie może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie.
Prezes ZUS wskazał, że wnioskodawca jest osobą pełnoletnią i nie ma orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy, co wynika z orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] listopada 2014 r. Nadto wiek i stan zdrowia wnioskodawcy nie stanowi przeszkody w podjęciu zatrudnienia i zapewnienia sobie niezbędnych środków utrzymania. Tym bardziej w sytuacji gdy z akt rentowych wynika, ze wnioskodawca pozostaje w zatrudnieniu na podstawie umowy zlecenia.
Prezes ZUS decyzją z dnia [...] września 2016 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy decyzje poprzedzającą, oceniając, że brak jest możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia wobec niespełnienia przez wnioskodawcę warunków określonych w art 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a w szczególności wobec braku orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy.
J. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] września 2016 r., w której wyraził niezadowolenie z decyzji pozbawiającej go środków zapewniających minimum do egzystencji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 887), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Na tle przepisów przedmiotowej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego, ponieważ są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." świadczenie w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, że Prezes ZUS ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.
W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się, zgodnie z art. 124 ustawy, przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (zwanego Kpa), chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Musi więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 Kpa), której realizacja wymaga, aby dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 Kpa).
Ponadto jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 Kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 Kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 Kpa.
Z kolei w rozpoznawanej sprawie - w ocenie Sądu - zarówno z akt sprawy, jak i z uzasadnienia decyzji wynika, że Prezes ZUS zbadał wyczerpująco wszystkie okoliczności faktyczne i dokonał obiektywnej oraz wnikliwej ich oceny.
Z treści powyżej przytoczonego art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny; po drugie, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, brak możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku przez ubiegającego się o to świadczenie i po czwarte, brak niezbędnych środków utrzymania osoby ubiegającej się o świadczenie, przy czym przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek, a brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
W rozpoznawanej sprawie organ miał podstawę do przyjęcia, iż skarżący nie spełnia wszystkich przesłanek uprawniających do uzyskania renty rodzinnej w drodze wyjątku.
Skarżący jest osobą pełnoletnią, zdolną do pracy, ponieważ jest w wieku umożliwiającym zatrudnienie, zaś niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym wskazany przepis łączy z całkowitą niezdolnością do pracy bądź wiekiem. Tymczasem skarżącego oba elementy nie dotyczą, bowiem lekarz orzecznik ZUS nie stwierdził u niego całkowitej niezdolności do pracy. Z kolei przez pojęcie wieku, jako przeszkodzie w podjęciu pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, uprawniającym w konsekwencji do świadczenia w drodze wyjątku w drodze wyjątku, należy rozumieć wiek, w którym osoba ubiegająca się o to świadczenie nie może podjąć zatrudnienia, czyli do 18 roku życia i uzyskania pełnoletności oraz od 67 roku życia i osiągniecia wieku emerytalnego.
Skarżący w wieku 62 lat może podjąć zatrudnienie. Oczywiście Sąd rozumie, że wiek może stanowić pewne utrudnienie w podjęciu zatrudnienia, ale jest to przeszkoda możliwa do ominięcia, o czym świadczy wykonywanie pracy na umowę zlecenie.
Natomiast sama trudna sytuacja materialna nie stanowi przesłanki przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, uzależnionym wyłącznie od statusu finansowego.
Z powyższych względów zarzuty podniesione w skardze nie mogły zostać uwzględnione, gdyż organ działał w warunkach zakreślonych w art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z poźn. zm.) należało orzec, jak w sentencji wyroku.