Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: K.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...], odmawiającą przyznania S.N. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Organ uznał, że strona nie spełnia przesłanek do otrzymania świadczenia w drodze wyjątku z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.).
Skargę na powyższe decyzje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wyrokiem z dnia 16 października 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 1396/12.
Następnie postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016 r. odmówiono skarżącej wznowienia postępowania. Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2016 r. uchylono to postanowienie i wydano decyzję odmawiającą uchylenia decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r., decyzję tę utrzymano w mocy decyzją z dnia [...] października 2016 r. Wskazano, że łączny dochód na osobę w jej rodzinie, z tytułu renty rodzinnej matki i renty socjalnej brata wynosi 969,66 zł brutto - a zatem przewyższa najniższe świadczenie emerytalne z FUS. Organ uznał zatem, że nie ma podstaw do przyjęcia, że skarżąca pozbawiona jest niezbędnych środków utrzymania.
Decyzje te stały się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 1868/16 uchylił decyzję ostateczną. Sąd wskazał, iż wydając decyzję organ naruszył przepisy regulujące postępowanie wznowieniowe.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Prezes ZUS, działając na podstawie art. 151 § 2 K.p.a. w związku z art. 146 § 1 K.p.a., decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...], stwierdził niedopuszczalność uchylenia decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. znak: [...] z powodu upływu terminu przedawnienia.
Zdaniem organu, uchylenie decyzji ostatecznej z dnia [...] czerwca 2012 r. nie było możliwe ze względu na upływ 5-letniego terminu przewidzianego w k.p.a. Organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 146 § 1 K.p.a. uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 K.p.a. nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia decyzji upłynęło 5 lat. Podniósł, że z akt sprawy wynika, iż decyzja z dnia [...] czerwca 2012 r. została doręczona stronie najpóźniej w dniu 11 lipca 2012 r. (data wniesienia skargi na decyzję z [...] czerwca 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie).
Wobec powyższego uznał, że termin, w którym możliwe było uchylenie decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. upłynął w dniu 11 lipca 2017 r. Podkreślił, że po upływie 5-letniego okresu przedawnienia, określonego w art. 146 § 1 K.p.a., w sprawie rozpoznawanej w trybie wznowienia postępowania organ administracji publicznej traci uprawnienie nie tylko do uchylenia decyzji, ale i do odmowy uchylenia decyzji dotychczasowej, gdyż byłoby to rozstrzygnięcie co do istoty sprawy. Wskazał też, że przepis art. 146 § 1 K.p.a. stanowi zasadę trwałości decyzji administracyjnej, której podstawową funkcją jest stabilizacja stosunków prawnych.
Powyższa decyzja Prezes ZUS z dnia [...] października 2017 r. stała się przedmiotem skargi S.N. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie:
- 1. art. 146 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji niewykazania doręczenia lub ogłoszenia decyzji ostatecznej z dnia [...] czerwca 2012 r., braku wskazania terminu rzekomego doręczenia lub ogłoszenia, a w konsekwencji nieustalenia, że od dnia doręczenia lub ogłoszenia rzeczonej decyzji upłynęło pięć lat, skutkiem czego było bezpodstawne stwierdzenie niedopuszczalności uchylenia decyzji ostatecznej;
- 2. art. 151 § 2 ustawy K.p.a., poprzez jego niezastosowanie i niestwierdzenie wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa;
- 3. art. 6 ustawy K.p.a., poprzez jego niezastosowanie i stwierdzenie niedopuszczalności uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] czerwca 2012 r., pomimo niezaistnienia przesłanek określonych w art. 146 § 1 K.p.a., skutkiem czego było wydanie decyzji administracyjnej wbrew obowiązującym przepisom prawa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Skarga jest zasadna.
Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 151 K.p.a. organ administracji, orzekający w trybie wznowienia postępowania, zobowiązany jest do wydania jednego z rozstrzygnięć wymienionych w art. 151 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. Organ administracji wydaje decyzję, w której odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 K.p.a., albo uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.
W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS wydał decyzję, w której stwierdził niedopuszczalność uchylenia decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. znak: [...] z powodu upływu terminu przedawnienia. Taka sentencja orzeczenia nie odpowiada treści art. 151 K.p.a. Nie budzi bowiem wątpliwości, że treść art. 151 K.p.a. zawiera zamknięty katalog rozstrzygnięć kończących postępowanie wznowieniowe. Organ jednak pominął treść ww. przepisu postępowania administracyjnego ogólnego i wydał rozstrzygnięcie nieznane ustawie. Powoduje to, że taka decyzja nie może być uznana za prawidłową.
Dodać należy, że nieprzekonujące są podstawy odmowy wszczęcia postępowania, tj. upływ terminu określonego w art. 146 § 1 K.p.a. Przypomnieć w tym miejscu należy, że kluczowe znaczenie dla oceny, czy w okolicznościach danej sprawy przepis ten miał zastosowanie, tj. czy wystąpiła negatywna przesłanka ograniczająca dopuszczalność uchylenia decyzji administracyjnej w wyniku wznowienia postępowania, ma stwierdzenie faktu doręczenia (lub ogłoszenia) decyzji stosownie do treści powołanych wyżej przepisów K.p.a., a następnie upływ 5 letniego terminu od dokonania tej czynności.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym akceptowane jest stanowisko, zgodnie z którym fakt doręczenia lub ogłoszenia decyzji powinien być w odpowiedni sposób udokumentowany, albo w postaci zwrotnego potwierdzenia odbioru, albo protokołu ogłoszenia decyzji. Obowiązkiem organu stosującego art. 146 § 1 K.p.a. jest zatem wyjaśnienie, czy decyzja została doręczona, czy ogłoszona, oraz komu i w jakim dniu oraz wykazanie tego faktu. Nie można uznać wydanej decyzji za doręczoną, jeśli okoliczność ta nie została wykazana w postępowaniu wyjaśniającym, gdyż faktu tego się nie domniemywa (por. wyroki NSA: z dnia 12 sierpnia 1997 r. sygn. akt II SA/Kr 856/96, z dnia 11 maja 2001 r., sygn. akt IV SA 505/99 i z dnia 12 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1776/07 oraz postanowienie SN z dnia 5 października 1994 r., sygn. akt III ARN 54/94).
Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że skoro Prezes ZUS uznał, iż w aktach sprawy nie ma wymaganych przepisami K.p.a. pisemnych potwierdzeń odbioru doręczenia decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] i przyjął za dzień doręczenia takiej decyzji złożenie przez S.N. skargi do WSA w Warszawie – to posłużył się niedopuszczalnym domniemaniem faktu doręczenia decyzji. Takie postępowanie stanowi więc niewątpliwie naruszenie art. 146 § 1 K.p.a.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji. Orzekając o kosztach postępowania Sąd działał na podstawie art. 200 w zw. z art. 209 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.