Uzasadnienie
Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności rozkazu personalnego Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego nr [...] (punkt [...]) z dnia [...] grudnia 2002 r. w przedmiocie zwolnienia [...] Z. S. z zawodowej służby wojskowej wskutek nabycia prawa do zaopatrzenia emerytalnego z tytułu wysługi lat i osiągnięcia wieku 50 lat, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że [...] Z. S. pełnił zawodową służbę wojskową ostatnio na stanowisku służbowym [...] w Komendzie Uzupełnień w K. W dniu 12 czerwca 2002 r. [...] został poinformowany o zamiarze wystąpienia przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. z wnioskiem o zwolnienie go z zawodowej służby wojskowej wskutek nabycia prawa do zaopatrzenia emerytalnego i osiągnięcia granicy wieku. Z rozmowy tej została sporządzona notatka służbowa, której treść skarżący potwierdził własnoręcznym podpisem i równocześnie wniósł o zwolnienie z zawodowej służby wojskowej z dniem 15 lutego 2003 r.
Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego rozkazem personalnym [...] (punkt [...]) z dnia [...] grudnia 2002 r. podjętym na podstawie art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jedn. Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.), zwanej dalej ustawą, oraz § 122 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r., w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 7, poz. 38 ze zm.), zwolnił skarżącego z zawodowej służby wojskowej wskutek nabycia prawa do zaopatrzenia emerytalnego z tytułu wysługi lat i osiągnięcia granicy wieku w posiadanym stopniu wojskowym. Wyciąg z przedmiotowej decyzji doręczono skarżącemu 24 grudnia 2002 r., a zwolnienie nastąpiło z dniem 31 stycznia 2003 r.
Skarżący w dniu 1 marca 2007 r. złożył do Dowódcy Wojsk Lądowych wniosek o stwierdzenie nieważności przedmiotowego rozkazu, w którym podniósł, że rozkaz rażąco narusza prawo. Zarzucił, że został zwolniony z zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy, w sytuacji gdy nie uzyskano jego zgody na dokonanie tej czynności. Wskazał, że doręczony wyciąg z wymienionego rozkazu personalnego Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego nie spełnia wymogów formalnych przewidzianych w art. 107 kpa, bowiem nie zawiera uzasadnienia, jak też podpisu. Naruszono również przepis art. 77 § 1 kpa i 7 kpa, gdyż nie zebrano i nie rozpatrzono całego materiału dowodowego oraz niedokładnie wyjaśniono stan faktyczny.
Po rozpatrzeniu wniosku Dowódca Wojsk Lądowych decyzją nr [...] z dnia [...]maja 2007 r. odmówił stwierdzenia nieważności rozkazu personalnego Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego nr [...] (punkt [...]) z dnia [...] grudnia 2002 r.
W odwołaniu od przedmiotowej decyzji skarżący ponowił zarzuty zawarte we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji oraz zarzucił, że organ nie odniósł się do wszystkich jego argumentów.
Rozpatrując ponownie sprawę Minister Obrony Narodowej wskazał, że zgodnie z art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. a powołanej ustawy, żołnierza zawodowego pozostającego w korpusie [...] można było zwolnić z zawodowej służby wojskowej wskutek nabycia prawa do zaopatrzenia emerytalnego z tytułu wysługi lat i osiągnięcia wieku 50 lat. Natomiast zgodnie z art. 76 ust. 3 ustawy, żołnierza zawodowego w służbie stałej, który nabył prawo do zaopatrzenia emerytalnego z tytułu wysługi lat, można było zwolnić za jego pisemną zgodą z zawodowej służby wojskowej. Wyjaśnił, że różnica pomiędzy powołanymi przepisami polegała na tym, że przepis art. 76 ust. 3 ustawy dawał możliwość zwolnienia z zawodowej służby wojskowej żołnierza, który nabył prawo do zaopatrzenia emerytalnego z tytułu wysługi lat, niezależnie od osiągniętego wieku, jednak nakładał na organ wojskowy dodatkowy obowiązek uzyskania pisemnej zgody zainteresowanego na takie rozstrzygnięcie.
Natomiast przepisy art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. a - d ustawy zawierały warunek osiągnięcia określonego wieku przez żołnierza, który nabył prawo do zaopatrzenia emerytalnego z tytułu wysługi lat, jednak nie wymagały, aby organ wojskowy musiał w tych przypadkach uzyskiwać pisemną zgodę żołnierza na zwolnienie z zawodowej służby wojskowej. Przepisy art. 76 ust. 1 lit. a oraz art. 76 ust. 3 ustawy były od siebie niezależne i dotyczyły dwóch różnych uprawnień organu wojskowego do zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej. W żadnym razie przepis art. 76 ust. 3 ustawy nie stanowił uzupełnienia art. 76 ust. 1 lit. a, jak błędnie sugeruje skarżący.
Podkreślił, że o zamiarze wystąpienia przez organ wojskowy z wnioskiem o zwolnienie z zawodowej służby wojskowej w trybie art. 76 ust. 1 lit. a ustawy skarżącego poinformowano 12 czerwca 2002 r., zatem na ponad siedem miesięcy przed zwolnieniem, które nastąpiło 31 stycznia 2003 r. Skarżący ukończył 50 lat (przekroczył granicę wieku w posiadanym stopniu wojskowym) z dniem [...] listopada 2002 r., zatem spełniony został warunek określony w przepisie art. 76 ust. 1 lit. a ustawy.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów zawartych w odwołaniu, wyjaśniono, że zgodnie z § 123 i § 124 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych zwolnienie z zawodowej służby wojskowej następowało rozkazem personalnym (wydanym w formie zbiorowej lub indywidualnej) właściwego organu wojskowego (organu zwalniającego). Rozkaz personalny lub wyciąg z tego rozkazu, sporządzonego w formie zbiorowej, organ zwalniający przesyłał do dowódcy jednostki wojskowej, w której zwalniany żołnierz pełnił służbę.
Natomiast dowódca tej jednostki doręczał rozkaz personalny lub wyciąg z tego rozkazu zwalnianemu żołnierzowi zawodowemu, który potwierdzał otrzymanie go własnoręcznym podpisem z podaniem daty. Organ stwierdził, że doręczenie skarżącemu wyciągu z decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego nr [...] (punkt [...]) z dnia [...] grudnia 2002 r., z potwierdzeniem jego zgodności z oryginałem, wypełniało procedurę określoną w § 123 i § 124 powołanego wyżej rozporządzenia. Minister przyznał, że wprawdzie w treści decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego nie zostało wyodrębnione uzasadnienie, to jednak decyzja ta zawiera jednoznaczne stwierdzenie wskazujące na przyczynę jej wydania.
Podkreślił, że decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji administracyjnej ma charakter kasacyjny, co oznacza, że nie rozstrzyga ona co do istoty sprawy. Badaniu podlega jedynie, czy w konkretnym przypadku zaistniały kwalifikowane wady prawne wymienione w art. 156 § 1 kpa, które mogłyby uzasadniać wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Uchybienia co do formy decyzji administracyjnej takie jak brak uzasadnienia czy jego wadliwość, nie są wymienione w art. 156 § 1 kpa jako przesłanka do stwierdzenia nieważności decyzji.
Organ stwierdził, że decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego nr [...] (punkt [...]) z dnia [...] grudnia 2002 r. wydano w oparciu o zebrany niezbędny materiał dowodowy, jednoznacznie wskazujący na wystąpienie przesłanek pozwalających na zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej, tym samym zarzuty skarżącego dotyczące nierzetelnego prowadzenia postępowania dowodowego jak również naruszenia przez organ wojskowy zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej, należy uznać za bezpodstawne.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych, bowiem wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego art. 76 ust. 1 lit. a oraz art. 76 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez błędną ich interpretację oraz przepisów postępowania administracyjnego art. 156 § 1 pkt 2 kpa, art. 7 kpa, art. 8 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa.
Zdaniem skarżącego, aby organ wojskowy mógł dokonać zwolnienia muszą zostać spełnione następujące przesłanki:
- - nabycie prawa do zaopatrzenia emerytalnego z tytułu wysługi lat i osiągnięcia wieku 50 lat (art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy),
- - złożenie pisemnej zgody żołnierza zawodowego na zwolnienie (art.76 ust. 3 ustawy),
- - uprzedzenie o zwolnieniu przez organ zwalniający co najmniej na 6 miesięcy przed planowanym terminem zwolnienia (art. 77 ust. 3).
Z treści rozmowy przeprowadzonej w dniu 12 czerwca 2002 r. i notatki służbowej nie wynika jasno określony termin zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej. Skarżący wyraził w niej jedynie prośbę, że w przypadku zwolnienia prosi o dokonanie tego z dniem 15 lutego 2003 r. Natomiast nigdy nie złożył pisemnej zgody na zwolnienie z zawodowej służby wojskowej, co jest koniecznym warunkiem takiego zwolnienia. Ponownie podkreślił, że otrzymał jedynie wyciąg z rozkazu personalnego Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego nr [...] (punkt [...]) z dnia [...] grudnia 2002 r. bez uzasadnienia i podpisu, co stanowi naruszenie art. 107 § 3 kpa. Skoro zaś pismo nie zawiera wymienionego wyżej jednego z niezbędnych elementów decyzji, to nie wywiera ono skutków prawnych pomimo, że doręczono go stronie postępowania. Podniósł też, że organ nie odniósł się do wszystkich argumentów zawartych w treści wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji i odwołaniu, czym naruszył przepisy art. 7, 8, 77 § 1 kpa.
W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie z argumentacją faktyczną i prawną przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie należy zauważyć, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.
Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest jednym z trybów nadzwyczajnych wzruszenia decyzji ostatecznej. Ochrona takich decyzji została wyrażona zasadą ogólną trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych art. 16 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zgodnie z którą decyzje te nie mogą być zmieniane lub uchylane dowolnie, lecz tylko na zasadach i w trybie określonym w kpa.
Jedną z form wzruszenia decyzji administracyjnej jest stwierdzenie jej nieważności, jeżeli została ona dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1 kpa.
Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji zostały wyczerpująco określone w art. 156 § 1 kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:
- 1. wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości,
- 2. wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa,
- 3. dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną,
- 4. została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie,
- 5. była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność na charakter trwały,
- 6. w razie wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą,
- 7. zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.
Powyższy przepis określa zamknięty katalog przyczyn stwierdzenia nieważności decyzji.
O tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, decyduje przede wszystkim oczywistość jego naruszenia i zakres wpływu tego naruszenia na sposób załatwienia sprawy. Cechą rażącego naruszenia jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z przepisami prawa poprzez proste ich zestawienie ze sobą (Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz - J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński. Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1985, s. 237, por. także Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz - B. Adamiak, J. Borkowski. Wydawnictwo C.H.Beck - Warszawa 1996, s. 716 - 721). Przy czym nie chodzi w tego typu przypadkach o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny, gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. W związku z tak zakreślonymi granicami postępowania organ nie gromadzi nowych dowodów, które prowadziłyby do nowych ustaleń faktycznych.
Oceny legalności decyzji ostatecznej dokonuje tylko i wyłącznie na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym, zakończonym wydaniem decyzji ostatecznej. Zatem badany jest stan faktyczny i prawny z daty wydania decyzji, w stosunku do której toczy się postępowanie administracyjne o stwierdzenie jej nieważności.
Konkludując należy podkreślić, że nie każde naruszenie prawa będzie stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności wydanej decyzji. Tylko rażące naruszenie prawa może skutkować stwierdzeniem nieważności.
W przedmiotowej sprawie nie można mówić o wydaniu decyzji bez podstawy prawnej, czy też z rażącym naruszeniem prawa.
Zwalniając skarżącego z zawodowej służby wojskowej Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego w rozkazie personalnym z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...] (punkt [...]) wskazał podstawę prawną zwolnienia - art. 74 ust. 1 i art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.). Przepis art. 74 ust. 1 i 2 ustawy stanowi, że z zawodowej służby wojskowej zwalnia żołnierzy zawodowych Minister Obrony Narodowej lub określony przez niego organ wojskowy, przy czym właściwość organów wojskowych i tryb zwalniania z zawodowej służby wojskowej określa Minister Obrony Narodowej w drodze rozporządzenia. Aktem wykonawczym wydanym na podstawie wskazanego art. 74 ust. 2 ustawy jest rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r., w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 7, poz. 38 ze zm.).
Zgodnie z § 122 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania rozkazu), z zawodowej służby wojskowej zwalniają w przypadkach określonych w art. 76 ust. 1 lub ust. 3 ustawy, dowódca rodzaju Sił Zbrojnych, dowódca okręgu wojskowego, dowódca korpusu, Szef Wojskowych Służb Informacyjnych i Komendant Główny Żandarmerii Wojskowej - chorążych zawodowych (...) w przypadkach, gdy pełnią służbę w podległych im jednostkach wojskowych. Skarżący w stopniu [...] pełnił zawodową służbę wojskową ostatnio na stanowisku służbowym [...] w Komendzie Uzupełnień w K. Zatem właściwym organem wojskowym uprawnionym do zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej był Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego.
Podstawą prawną zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej był przepis art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy, który stanowi, że żołnierza zawodowego można zwolnić z zawodowej służby wojskowej wskutek nabycia prawa do zaopatrzenia emerytalnego z tytułu wysługi lat i osiągnięcia wieku przez (...) [...] 50 lat. Zawiera on dwa warunki jakie muszą być spełnione przez żołnierza zawodowego, aby można było skutecznie dokonać zwolnienia tj. nabycie prawa do zaopatrzenia emerytalnego (posiadania co najmniej 15 lat służby wojskowej w dniu zwolnienia z tej służby) i osiągnięcia wieku 50 lat. Oba te warunki zostały przez skarżącego spełnione, bowiem w dniu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej osiągnął wiek 50 lat (ur. [...]) i posiadał 26 lat służby wojskowej. W tej sytuacji zaistniała podstawa do zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej. Zwolnienie to poprzedziła rozmowa ze skarżącym z dnia 12 czerwca 2002 r. (na 7 miesięcy przed datą zwolnienia 31 stycznia 2003 r.), podczas której został poinformowany o zamiarze wystąpienia przez organ wojskowy o zwolnienie z zawodowej służby wojskowej, tym samym zgodnie z art. 77 ust. 3 pkt 6 ustawy wyczerpany został wymagany tok postępowania.
Sąd podziela stanowisko wyrażone przez organ, że do zwolnienia z zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. a (taka była podstawa zwolnienia skarżącego) nie jest wymagana pisemna zgoda żołnierza zawodowego. Spełnienie tego warunku było konieczne, gdy żołnierz zawodowy nabył prawo do zaopatrzenia emerytalnego (pełnił co najmniej 15 lat służbę wojskową), lecz nie osiągnął wymaganego wieku, reguluje to przepis art. 76 ust. 3 ustawy. Z powyższych rozważań wynika, że przepisy art. 76 ust. 1 i 76 ust. 3 ustawy stanowiły odrębną, niezależną podstawę zwolnienia żołnierza zawodowego w służbie stałej z zawodowej służby wojskowej.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi należy stwierdzić, że rozkaz personalny jest decyzją administracyjną. W myśl § 124 cyt. rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych, dowódca jednostki wojskowej doręcza rozkaz personalny lub wyciąg z tego rozkazu zwolnionemu żołnierzowi zawodowemu. Żołnierz zawodowy potwierdza otrzymanie rozkazu (wyciągu), podając jednocześnie datę jego otrzymania. Jak wynika z § 123 ust. 2 cyt. rozporządzenia, wyciąg z rozkazu sporządza się wówczas, gdy rozkaz personalny wydany został w formie zbiorowej.
Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Rozkaz personalny Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego nr [...] wydany został w formie zbiorowej, a pozycja [...] tego rozkazu dotyczyła zwolnienia z zawodowej służby wojskowej skarżącego. Tym samym doręczenie wyciągu z rozkazu personalnego, wydanego w formie zbiorowej, o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, którego oryginał pozostawiony w aktach Ministra Obrony Narodowej odpowiada wymogom art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego, było zgodne z § 124 cyt. rozporządzenia wykonawczego. Zarzut skargi w tym zakresie jest zatem nieuzasadniony.
Zgodzić się należy natomiast ze skarżącym, że doręczony wyciąg z rozkazu personalnego nr [...] nie zawiera uzasadnienia faktycznego. Powyższe nie stanowi jednakże uchybienia, które mogłoby zostać zakwalifikowane jako rażące naruszenie prawa. W treści wyciągu podano przepisy prawa, na podstawie których organ dokonał zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i choć nie przytoczono ich treści, to jednoznacznie wskazano, że skarżący zwolniony został z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwy wskutek nabycia prawa do emerytury z tytułu wysługi lat i osiągnięcia granicy wieku w posiadanym stopniu wojskowym. Treść wyciągu z rozkazu personalnego nie pozostawiała zatem wątpliwości, co do podstawy zwolnienia z zawodowej służby wojskowej oraz faktu stwierdzenia przez organ, że w odniesieniu do skarżącego spełnione zostały przesłanki określone w powołanym przepisie.
Sąd wskazuje jednocześnie, że na wyciągu z rozkazu personalnego nr [...] (punkt [...]), podano imię i nazwisko osoby piastującej funkcję organu, który rozkaz o zwolnieniu wydał i potwierdzono zgodność wyciągu z oryginałem rozkazu. Brak własnoręcznego podpisu Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego na doręczonym wyciągu z rozkazu personalnego nie powoduje utraty przez rozkaz personalny wydany w formie zbiorowej charakteru decyzji administracyjnej. Zarzut skargi w tym zakresie uznać należało zatem za niezasadny.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.