Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku T. G. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku postanowił na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymać w mocy decyzję podjętą w dniu [...] sierpnia 2008 r., odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnia następujące warunki:
- - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- - nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia.
W trakcie postępowania nie stwierdzono istnienia szczególnych okoliczności, które spowodowały, że T. G. nie spełnił wymogów do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym.
W toku sprawy ustalono, że T. G. mający 39 lat posiadał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy w wysokości 8 lat, [...] miesięcy i [...] dni. W trakcie aktywności zawodowej miał przerwę w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne w okresie od dnia [...] 2000 r. do dnia [...] 2005 r. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] września 2008 r. uznał T. G. za całkowicie niezdolnego do pracy od marca 2008 r. do września 2009 r.
Prezes ZUS zwrócił uwagę, że wprawdzie w latach 2000–2005 T. G. był zarejestrowany w urzędzie pracy w charakterze bezrobotnego, jednakże okres ten nie stanowi ani okresu składkowego, ani bezskładkowego i nie może stanowić okoliczności szczególnej.
Organ stwierdził też, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb nawet, gdy potrzeby te są uzasadnione.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, T. G. zakwestionował zaskarżoną decyzję. Podał, że jego zdaniem spełnia przesłanki z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Był osobą ubezpieczoną, nie może podjąć zatrudnienia z powodu całkowitej niezdolności do pracy, nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Zarzucił organowi naruszenie art. 7 kpa, poprzez jednostronną i wybiórczą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału i uznanie, że pozostawanie bez pracy w latach 2000–2005 nie było spowodowane nadzwyczajnymi okolicznościami podczas, gdy w rzeczywistości stan ten wynikał z wyjątkowo trudnej sytuacji na rynku pracy.
Skarżący podał też, że został bez pracy z powodu likwidacji zakładu pracy, zaś podczas rejestracji w urzędzie pracy szukał zatrudnienia bez rezultatu (bardzo duży wskaźnik bezrobocia w K.). Dopiero możliwość uzyskania dotacji na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej z urzędu pracy spowodowała, że mógł sam stworzyć swoje miejsce pracy. Skarżący podał też, że gdyby nie jego choroba jego okresy składkowe nie byłyby krótkie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w swoich decyzjach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do przepisu art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Mimo, iż przyznawanie tego świadczenia ma charakter wyjątkowy i dotyczy ograniczonego kręgu ubezpieczonych, to wydający w tym przedmiocie decyzję uznaniową Prezes ZUS jest zobligowany do przedstawienia jasnych kryteriów, którymi kierował się przy jej wydaniu. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w których organ administracji publicznej odmawia obywatelowi określonego dobra lub uprawnienia. Na organie administracji publicznej ciąży więc powinność dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Zgodnie z art. 7 kpa, zobowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej, a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 77 § 1 i art. 80 kpa, powinien w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.
W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów procesowych (art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 107 § 3 kpa) i naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Za zbyt ogólnikowe i niepoparte bliższą analizą zebranych materiałów dowodowych i całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, należy uznać stwierdzenie Prezesa ZUS o braku po stronie ubezpieczonego szczególnych okoliczności niewypracowania ustawowych uprawnień do świadczeń o charakterze emerytalno-rentowym.
Organ rozpoznając powtórnie wniosek T. G. winien wyjaśnić czy fakt nieuzyskania przez ubezpieczonego wymaganego (5 letniego) okresu składkowego i nieskładkowego był spowodowany szczególnymi okolicznościami.
Jak wynika z akt sprawy, skarżący we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, jak i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazywał na brak możliwości znalezienia pracy na terenie miejsca jego zamieszkania – K., po likwidacji zakładu pracy. Podkreślić należy, że skarżący w 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy od marca 2008 r. miał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 4 lata, [...] miesięcy i [...] dni.
Wyjaśniając i oceniając tę kwestię, organ winien także wziąć pod uwagę fakt, że skarżący, nie mogąc znaleźć zatrudnienia skorzystał z możliwości uruchomienia własnej działalności gospodarczej którą prowadził. Wyrejestrował ją dopiero dnia [...] listopada 2008 r., w sytuacji, gdy od marca 2008 r. uznany został za osobę całkowicie niezdolną do pracy. A zatem niewątpliwie skarżący podjął działania zmierzające do możliwości samodzielnego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, jednakże choroba jego uniemożliwiła mu dalsze ich opłacanie i prowadzenie działalności gospodarczej.
Należy zauważyć, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, i w związku z tym okoliczność ta nie ma w sprawie większego znaczenia.
Kwestią zaś zasadniczą są przyczyny niespełnienia przez skarżącego wymagań potrzebnych do uzyskania emerytury lub renty w zwykłym trybie.
Co prawda, Prezes ZUS stwierdził, że nie dopatrzył się szczególnych okoliczności, wskutek których nie nabył on takich uprawnień, lecz swoją oceną objął jedynie przerwę w zatrudnieniu oraz rejestrację jako bezrobotnego bez prawa do zasiłku. Nie odniósł się zaś w ogóle do faktu, że choroba skarżącego i uznanie go przez lekarza orzecznika ZUS za całkowicie niezdolnego do pracy nastąpiło w trakcie ubezpieczenia. Nie można zatem wykluczyć, że gdyby nie choroba skarżącego to nadal prowadziłby działalność gospodarczą, podjętą w 2005 r. i biorąc pod uwagę jego wiek byłby w stanie wypracować odpowiedni okres niezbędny do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, należy uznać trudną do przezwyciężenia przeszkodę, na którą ubezpieczony nie miał wpływu.
Zdaniem Sądu, w świetle powołanych wyżej okoliczności nie można wykluczyć, że szczególną przyczyną, uniemożliwiającą wypracowanie odpowiednio dłuższego stażu ubezpieczeniowego, który skutkowałby przyznaniem renty na zasadach ogólnych mogło być bezrobocie panujące w K. W każdym bądź razie okoliczności te powinny być szczegółowo zbadane i wyjaśnione przez organ w kontekście okoliczności szczególnych, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
W świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego dotyczącego stosowania art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie jest bowiem wykluczone uznanie bezrobocia jako szczególnej okoliczności, o jakiej mowa w tym przepisie. Należy zwrócić uwagę, że pogląd ten również podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt OSK 807/05.
W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.
O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.