Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] września 2010 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] odmawiającą M. K. otrzymania po ojcu renty rodzinnej w drodze wyjątku.
Organ ustalił następujący stan faktyczny i prawny
Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] organ utrzymał swoją decyzję z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 28 listopada 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1496/07 oddalił skargę. Wobec wniesienia przez skarżącą wniosku o wznowienie postępowania, organ w niniejszej sprawie wydał odmowną decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] którą utrzymał w mocy decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 3 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 1256/08 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.
Po otrzymaniu powyższego wyroku, organ w dniu [...] października 2009 r. nr [...] wydał postanowienie o wznowieniu postępowania w sprawie renty rodzinnej. Skutkowało to wydaniem przez organ decyzji z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...], odmawiającej uchylenia decyzji z dnia [...] lipca 2007 r. Rozstrzygnięcie to organ uzasadnił brakiem istotnych dla sprawy okoliczności oraz brakiem dowodów nieznanych organowi w chwili wydawania decyzji, podkreślając, iż w wydanym w dniu [...] marca 2008 r. orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS wskazano te same daty powstawiania niezdolności do pracy u ojca skarżącej, jak w orzeczeniu z dnia [...] listopada 2002 r., które stanowiło podstawę dla wydania decyzji, stanowiącej dla skarżącej przedmiot uchylenia.
Skarżąca w dniu 5 marca 2010 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, stwierdzając, iż nie zapoznała się z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2008 r. Dlatego nie wniosła sprzeciwu od niego, a zatem sprawa daty powstania u jej ojca niezdolności do pracy nie jest ostatecznie zakończona.
Organ po zapoznaniu się z odwołaniem skarżącej wydał wskazaną na wstępie decyzję z dnia [...] września 2010 r. nr [...] uznając, że nie znajduje żadnych argumentów skłaniających go ku uchyleniu wydanej w dniu [...] lipca 2007 r. decyzji odmawiającej prawa do świadczenia w drodze wyjątku.
W skardze z dnia 11 października 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wniosła o uchylenie powyższej decyzji organu.
W jej uzasadnieniu powołała się na naruszenie art. 10 k.p.a. w związku z pozbawieniem możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Ponadto zarzuciła zaskarżonej decyzji błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, wyjaśniając, iż organ wydający zaskarżoną decyzję oparł się na błędnej opinii lekarskiej, która pomimo wniosków skarżącej nie została w żaden sposób zweryfikowana.
W odpowiedzi na skargę organ, powołując się na ustalony stan faktyczny i prawny, wniósł o jej oddalenie
Odnośnie zarzutów na brak możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym organ wyjaśnił, że skarżąca miała taką szansę lecz z niej nie skorzystała. Organ nie podzielił też argumentu dotyczącego błędnej opinii lekarskiej. Podniósł również, że skarżąca jest osobą pełnoletnią, zdolną do pracy zarówno ze względu na wiek, jak i stan zdrowia, a przez to nie może ubiegać się o świadczenie kierowane do osób całkowicie niezdolnych do pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z treścią przepisu art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr153, poz. 1269 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym.
Ponadto, w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi, jak również powołaną podstawą prawną.
Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego, jako wadliwa. Sąd dopatrzył się bowiem tego, iż Prezes ZUS rozpoznając sprawę w trybie art.127 § 3 k.p.a. dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art.127 § 1 k.p.a. Naruszenie to polegało zaś na tym, że skarżona decyzja została wydana przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji w pierwszej instancji.
Zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. jedną z przesłanek obligatoryjnego wyłączenia pracownika organu od udziału w postępowaniu jest okoliczność, iż brał udział w wydawaniu skarżonej decyzji w pierwszej instancji. Przedmiotowa regulacja prawna została wprowadzona do przepisów postępowania administracyjnego w celu uniknięcia sytuacji, gdy treść zaskarżonej decyzji, wydanej przez pracownika z upoważnienia organu, mogłaby być zdeterminowana wcześniejszymi doświadczeniami tej osoby, związanymi z dotychczasowym udziałem w niniejszym postępowaniu. Pracownik, który uczestniczył w czynnościach procesowych, działając jako organ pierwszej instancji, ma już bowiem ugruntowane poglądy co do rozstrzygnięcia. To z kolei prowadzi do powstania uzasadnionych wątpliwości, co do jego bezstronności i obiektywizmu.
Reguła wynikająca z normy art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. znajduje także zastosowanie do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, o którym mowa w art. 127 § 3 k.p.a., czyli do sytuacji, gdy pracownik naczelnego organu administracji publicznej lub samorządowego kolegium odwoławczego brał udział w wydaniu przez ten organ decyzji w pierwszej instancji. W przedmiotowym zakresie istnieje ugruntowane już stanowisko sądów administracyjnych wyrażone, m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25.01.2007r. w sprawie o sygn. akt II OSK 213/06, uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22.02.2007r. wydanej w sprawie o sygn. akt II GPS 2/06, wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18.03.2009r., wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 1507/08.
Dodatkowe potwierdzenie omawianej reguły wynika z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20.05.2010r., wydanej w sprawie o sygn. akt I OPS 13/09 w której Sąd stwierdził, iż art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania do osoby piastującej funkcję Głównego Geodety Kraju jako ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. w postępowaniu o którym mowa w przepisie art.127 § 3 k.p.a.
Jak wskazano w uzasadnieniu powyższej uchwały, przepisy prawa przyznają organom administracji publicznej kompetencje do samokontroli własnych decyzji. To zaś oznacza, że nie można wyłącznie w oparciu o formalistycznie pojmowaną bezstronność pozbawić ministra kompetencji do rozpatrzenia wniosku na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. stosując rozszerzającą wykładnię art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.
Istota przywołanej uchwały sprowadza się więc do tego, iż osobą, której nie dotyczy zakaz ponownego rozpatrzenia sprawy przez tę samą osobę, jest wyłącznie piastun funkcji ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. W ten sposób Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził regułę wyrażoną w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., dotyczącą wyłączenia od udziału w postępowaniu administracyjnym pracownika, który brał udział w niższej instancji przy wydawaniu skarżonej decyzji.
Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż w myśl art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej podlegający wyłączeniu, zgodnie z normą art. 24, 25 i 27 k.p.a. Stosownie zaś do art.145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to więc, iż w razie wystąpienia w sprawie jednej z przesłanek wznowieniowych, oznaczonych w przepisach postępowania administracyjnego, sąd administracyjny jest zobowiązany do uchylenia badanej decyzji.
Stąd więc w sytuacji, gdy autorem zarówno pierwszej decyzji, jak i decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy była ta sama osoba, działająca z upoważnienia Prezesa ZUS, nie zaś sam piastun funkcji, czyli Prezes ZUS, zachodziły przesłanki do wyeliminowania skarżonej decyzji z obrotu prawnego. Przedmiotowe uchybienie wchodzi bowiem w zakres przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania.
Decyzja wydana po ponownym rozpoznaniu sprawy winna więc pochodzić od piastuna funkcji lub od osoby działającej z jego upoważnienia, lecz innej niż ta, która w imieniu piastuna rozpoznawała sprawę w pierwszej instancji.
W świetle powyższego, w sytuacji gdy w sprawie niniejszej zachodzą przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania, tut. Sąd nie wypowiadał się co do meritum problematyki objętej wnioskiem strony. Na obecnym etapie postępowania byłoby to bowiem przedwczesne.
W związku z powyższym uznając, że skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w pkt 1 wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).
Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku zostało wydane w myśl art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).