Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), którą to decyzją odmówił przyznania P. W. świadczenia w drodze wyjątku - renty rodzinnej.
W uzasadnieniu decyzji, powołując się na dyspozycję art. 83 ust. 1 cyt. wyżej ustawy, organ stwierdził, iż nie zostały spełnione łącznie przesłanki określone w tym przepisie. Podkreślił, iż renta rodzinna po zmarłym nie może być przyznana, ponieważ w sprawie nie zostały wykazane okoliczności usprawiedliwiające bezczynność zawodową zmarłego. Wskazał, że przez ponad 4 lata, od [...] r. do dnia zgonu [...] r., nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Ustalił, że wnioskodawca jest osobą pełnoletnią, zdolną do pracy, a zatem może podjąć zatrudnienie w celu zapewnienia sobie niezbędnych środków utrzymania.
Jednocześnie stwierdził, że trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku.
Powyższa decyzja Prezesa ZUS stała się przedmiotem skargi P. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, skarżący zarzucił naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Podnosił, iż jego zmarły w wieku 53 lat ojciec w ramach stosunku pracy przepracował ponad 30 lat i w tym czasie odprowadzał składkę na ubezpieczenie. Wyjaśniał, że gdy ojciec stracił pracę z uwagi na bezrobocie i warunki dyktowane przez pracodawców, podejmował pracę w ramach umowy o dzieło, zlecenie lub "na czarno". Twierdził, iż z uwagi na brak stałego zatrudnienia, nierzetelność zleceniodawców, brak ubezpieczenia i perspektyw na przyszłość popadł w głęboką depresję narastającą przez lata, która ostatecznie spowodowała, iż popełnił samobójstwo. Wyjaśniał też, że ojciec leczył się u psychiatry, ale odmawiał leczenia szpitalnego. Twierdził, iż chce kontynuować studia w systemie dziennym i gdyby znalazł pracę, musiałby podjąć studia zaoczne, na które go nie będzie wówczas stać. Podnosił również, iż przepis art. 83 ust. 1 omawianej ustawy nie wyłącza możliwości ubiegania się o rentę rodzinną po ukończeniu 18 lat w sytuacji kontynuowania nauki.
Wskazywał, że jest na utrzymaniu mamy, która otrzymuje zasiłek przedemerytalny w kwocie [...] zł netto i kwota ta, po opłaceniu niezbędnych opłat, ledwie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podnosząc, iż brak jest jakichkolwiek możliwości przyznania świadczenia osobie pełnoletniej i zdrowej, w pełni zdolnej do pracy.
Rozpoznając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej, i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym, do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Zgodnie z treścią art. 65 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy, renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki do uzyskania jednego z tych świadczeń.
Tak więc, prawo do renty rodzinnej jest prawem pochodnym wynikającym od uprawnień osoby ubezpieczonej do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, a zatem brak uprawnień do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, pociąga za sobą również brak uprawnień członków rodziny do renty rodzinnej po ubezpieczonym. Dochodzone świadczenie, nie jest bowiem świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione, ale świadczeniem pochodnym od okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne.
Omawiany przepis art. 83 ust. 1 ustawy umożliwia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, jeżeli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające niespełnienie warunków niezbędnych dla przyznania świadczenia w zwykłym trybie (na przykład usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek), przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy.
Zaznaczyć należy, iż przesłanki, o których mowa w art. 83 cyt. wyżej ustawy, muszą być spełnione kumulatywnie (łącznie), co oznacza, że brak zaistnienia chociażby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania renty rodzinnej.
W rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione dwie z omawianych przesłanek, a mianowicie: nie wykazano, że zmarły ojciec wnioskodawcy, z uwagi na szczególne okoliczności, zaprzestał zatrudnienia powiązanego z opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne, nadto nie wykazano, iż skarżący jest osobą niezdolną do pracy lub z uwagi na wiek nie może podjąć zatrudnienia.
Bezsporne jest, iż skarżący P.W., ur. [...] r., domagający się renty rodzinnej po zmarłym ojcu jest osobą pełnoletnią, studentem [...] i w stosunku do niego nie została orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Trafnie twierdzi zatem organ, iż brak jest jakiejkolwiek możliwości przyznania świadczenia osobie pełnoletniej, zdrowej, w pełni zdolnej do pracy. A zatem, nawet, gdyby organ uznał, że zaistniały "szczególne okoliczności", o których mowa w omawianym art. 83 ust. 1 ustawy, to i tak z uwagi na to, że wnioskodawca jest osobą pełnoletnią i zdrową, świadczenie takie oparte na art. 83 ust. 1 cyt. wyżej ustawy nie mogło zostać przyznane.
Zgodzić należy się ze skarżącym, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy nie definiuje i nie określa wieku, do którego omawiane świadczenie może być przyznane.
Wykładnia celowościowa i systemowa sformułowania "nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy" jednoznacznie wskazuje, że chodzi o osoby małoletnie w dacie zgonu osoby uprawnionej, które ze względu na wiek nie mogą podjąć pracy.
Skarżący zarówno ze względów zdrowotnych, jak i z uwagi na wiek może podjąć pracę. A zatem nie spełnia przesłanek, o których mowa w omawianym art. 83 ust. 1 ustawy.
Trudna sytuacja bytowa nie stanowi samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Niewątpliwie trudna sytuacja życiowa i materialna, przy dokonaniu wyboru kontynuowania studiów uzasadniać będzie przyznanie skarżącemu stypendium socjalnego, naukowego.
Z tych względów Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.